سەفەر لە نێوان جوگرافیا و دەرووندا:
خوێندنەوەیەکی فەلسەفی بۆ "هونەری سەفەر" لە ئاوێنەی ئازارەکانی کوردا
پێشەکی: سەفەر وەک ڕاکردن یان وەک
گەڕان؟
ئالن دو باتن لە کتێبی "هونەری
سەفەر"دا (The Art of Travel)، تێگەیشتنێکی جیاواز بۆ چەمکی جوڵە و گۆڕینی
شوێن پێشنیار دەکات. ئەو پێمان دەڵێت کە وێنە جوانەکانی ناو تابلۆکان و تیشکی خۆری
کەناراوەکان ناتوانن دڵتەنگییەکانی ناخمان بشۆنەوە، چونکە ئێمە لە هەر سەفەرێکدا
"خۆمان" و "مێشکمان" لەگەڵ خۆمان دەبەین. بەڵام کاتێک ئەم
تێزە فەلسەفییە دەخەینە ناو چوارچێوەی ژیانی پەنابەری کورد لە هەر چوار پارچەی
کوردستان، ماناکان ڕەهەندێکی قووڵتر و سیاسیتر وەردەگرن. لێرەدا سەفەر تەنها گەڕان
نییە بەدوای جوانییەکدا، بەڵکو "ڕاکردنە" لە مەرگ و "گەڕانە"
بەدوای بوونێکی شێوێندراودا.
１. پارادۆکسی
"بێگانە لە ماڵدا": ڕەگەکانی کۆچی کورد
دو باتن باس لەوە دەکات کە مرۆڤەکان
بۆ دەربازبوون لە "گرێ دەروونییەکان" سەفەر دەکەن. بەڵام بۆ کوردی ژێر
ستەمی داگیرکەر، ئەم گره دەروونییانە بەرهەمی فەزایەکی سیاسیی داپڵۆسێنەرن. کاتێک
نیشتمان دەبێتە سەربازگە و داگیرکەر دەبێتە "خاوەنماڵ" و خاوەن زەوی
دەبێتە "بێگانە" و "تیڕۆریست"، لێرەدا سەفەر دەبێتە تەنها
بژاردە بۆ مانەوەی فیزیکی.
ئەو ستەمکارییەی وڵاتانی داگیرکەر لەسەر کوردستان پەیڕەوی دەکەن، "نامۆبوونی شوێنکەوتوو" (Ontological Alienation) دروست دەکات. کورد پێش ئەوەی سنوورەکان ببەزێنێت، لەناو شار و گوندەکەی خۆیدا هەستی غەریبی دەکات؛ چونکە زمانەکەی، کولتوورەکەی و ناسنامەکەی قەدەغەکراون. لێرەدا سەفەر بۆ هەندەران، هەوڵێکە بۆ گەیشتن بە "ئیمکانات" و "ئارامی"، بەڵام وەک دو باتن ئاماژەی پێدەدات، ئەم گۆڕینی شوێنە کێشە بنەڕەتییەکە چارەسەر ناکات، چونکە برینی "بێ نیشتمانی" لە ناو ناخی پەنابەرەکەدا گەشت دەکات.
２. مێشک وەک
جانتایەکی پڕ لە ترۆما
"ئێمە مێشکی خۆمان لەگەڵ خۆمان
دەبەین"؛ ئەم ڕستەیەی دو باتن بۆ پەنابەری کورد وەک ئاماژەیەکە بۆ پاشخانی ترۆماتیک. پەنابەرێک کە لە ترسی
سێدارە، شکاندنی کەرامەتی، یان گرتنی بێبەڵگە ڕادەکات، کاتێک دەگاتە پاریس یان
لەندەن، ناتوانێت چێژ لە جوانیی ئەو شارانە وەربگرێت. بۆچی؟ چونکە "دنیای
ناوەوەی" ئەو پڕە لە دەنگی فڕۆکە، یادەوەری هاوڕێ شەهیدەکانی و ئەو
سووکایەتییەی لەسەر بازگەکان پێی کراوە.
ئاشتی ناوەکی کە دو باتن باسی دەکات،
بۆ کورد تەنها مەسەلەیەکی دەروونیی ڕووت نییە، بەڵکو مەسەلەیەکی
"دادپەروەریی"یە. تا ئەو کاتەی "من"ی کورد لە نیشتمانەکەی
خۆیدا وەک مرۆڤێکی پلە دوو سەیر بکرێت، لە هەر شوێنێکی تری جیهانیش بێت، ئەو هەستە
بە کەمیی و ناسەقامگیرییە لەگەڵیدا دەمێنێتەوە.
３. سەفەر بۆ
ناوەوە: دۆزینەوەی کوردستان لە ناخدا
دو باتن دەڵێت: "گەورەترین
دۆزینەوەی هەر مرۆڤێک، دۆزینەوەی دنیای ناوەوەی خۆیەتی." بۆ پەنابەری کورد،
ئەمە دەکرێت ببێتە مانیفێستێکی ڕزگاریی. کاتێک جوگرافیا لێمان زەوت دەکرێت و
دەبینە ئاوارە، تەنها شوێنێک کە داگیرکەر دەستی پێناگات "دنیای ناوەوە"
و "بیری ئازادیخوازانە"یە.
گەشەی
تاکەکەسی و ڕەزامەندی ڕاستەقینە کاتێک دەستپێدەکات کە پەنابەر تێبگات
"ئارامی" تەنها لە پاسپۆرتێکی بیانی یان شوقەیەکی مۆدێرندا نییە، بەڵکو
لەوەدایە کە چۆن ململانێ بکات بۆ ئەوەی ناسنامەکەی لەناو نەچێت. ئاشتی لەگەڵ دنیای
ناوەوە بۆ کورد، واتە قبوڵکردنی ئەو ڕاستییەی کە "کوردبوون" بارگرانی
نییە، بەڵکو هێزە.
ئەنجامگیری: بەرەو فەلسەفەی مانەوە
کتێبەکەی ئالن دو باتن فێرمان دەکات
کە شوێنەکان بە تەنها ناتوانن مرۆڤ بگۆڕن. بۆ کورد، ئەمە وانەیەکی گرنگە: ڕاکردن
لە نیشتمان لەبەر نەبوونی ئیمکانات و ستەمکاری، هەرچەندە بۆ پاراستنی گیان
پێویستە، بەڵام کۆتایی گەشتەکە نییە.
کورد پێویستی بەوەیە لەگەڵ
"دنیای ناوەوەی خۆیدا" بگاتە ئاشتەوایی؛ ئەویش لەرێگەی گۆڕینی ئازاری
پەنابەری بۆ "داهێنان" و "کارکردن بۆ دۆزە ڕەواکەی". ئەگەر
ئێمە لە ناوەوە فێری ئازادی نەبین، لە ئازادترین وڵاتەکانی جیهانیشدا هەر وەک
"بێگانە" و "پەراوێزخراو" دەمێنینەوە.
هونەری ڕاستەقینەی سەفەر بۆ کورد ئەوەیە کە نیشتمانەکە لەگەڵ خۆی بباتە ناوەوەی خۆی، و لەوێدا بیکاتە قەڵایەکی داگیرنەکراو، تا ئەو ڕۆژەی جوگرافیای دەرەوە و جوگرافیای ناوەوە دەبنەوە بە یەک و کورد لەسەر خاکی خۆی دەبێتەوە بە خاوەنماڵ.
