ئەو ڕۆژەی ئاسمان بۆنی سێوی گەنیوی لێ دەهات: گێڕانەوەیەک لە
ناو جەرگەی مەرگی کیمیایی
حەوتەمین ڕۆژی پووشپەڕی ساڵی ١٣٦٦ی هەتاوی بوو. سروشت لەوپەڕی
میهرەبانیی خۆیدا بوو؛ دارو درەختەکان گەڵاکانیان پان دەکردەوە تا وەک چەترێک
میوەکانیان لە تیشکی بەتینی هاوین بپارێزن. گوند وەک تابلۆیەکی زیندوو دەهاتە
بەرچاو؛ ئاسمانێکی ساماڵی بێ پەڵەهەور کە تێیدا پەرەسێلکەکان خەریکی سەمایەکی
ئەبەدی بوون. مۆسیقایەکی ئارامبەخش لە تێکەڵبوونی دەنگی باڵندەکان، حیلەی ئەسپ و
هاواری شوانەکان دروست ببوو، کە بۆ من "مۆسیقای بوون" بوو.
بەیانییەکی زوو، پێش ئەوەی باوکم بە گەزینگی بەرەبەیان بە
خەبەرم بهێنێت، خۆم هەستام. خەیاڵم لای ئەو "گوڵە" نهێنییانە بوو کە
ئێوارەی پێشوو لەگەڵ هاوڕێیەکم لە باخچەی نەنکیدا شاردمانبووەوە. ئێمە لە جیهانی
منداڵیماندا، کاتمان بە "پشکووتنی گوڵ" دەپێوا، نەک بە کاتژمێری شەڕ.
گوڵەکانم چنی و هێنامنەوە؛ خستمنە ناو پەرداخێک ئاوەوە، وەک ئەوەی بمهەوێت ژیان لە
ناو ئەو پەرداخەدا ڕابگرم. دەمویست پێشکەشی دایکمیان بکەم، چونکە شادیی دایکم بۆ
من سەرچاوەی وزە و گەردوونێکی پڕ لە ئارامی بوو.
دوای نیوەڕۆ، بێدەنگییەکی سەیر و نامۆ گوندی داگیر کرد. ئەو
بێدەنگییەی کە پێش زریان دێت. من و هاوڕێکانم خەریکی یارییەکی منداڵانە بووین؛
جۆرێک لە قومار لەسەر "مێشێن" یان "فیشەک تەقاندن". ئەو
فیشەکانەی کە بۆ ئێمە تەنیا یاری بوون، بەڵام بۆ دەسەڵاتی دەوروبەرمان ئامێری مەرگ
بوون. هێشتا یادی نەورۆزی ئەو ساڵە لە مێشکمدا مابوو، کاتێک ئاگری جەژنەکەمان بووە
هۆی ئەوەی پایەگای ئەرتەش تەقەمان لێ بکات؛ لەوێدا تێگەیشتم کە تەنانەت
"خۆشی" لای ئێمە، دەستدرێژییە بۆ سەر سنووری شەڕ.
کاتژمێر چوار و نیوی پاشنیوەڕۆ، مۆسیقای ژیان لەناکاو وەستا.
فڕۆکە شەڕکەرەکانی سەدام، هێمنی ئاسمانیان دڕی. پەرەسێلکەکان لە سەما کەوتن و
باڵندەکان بێدەنگ بوون. لە بەرزایی ئاسمانەوە، تەمومژێکی سپی و سەیر شەپۆلی دەدا.
باوکم، کە سیمای پڕ ببوو لە ترسێکی مێژوویی، هاواری کرد: "شیمیاییە!"
ناوەکە بۆ من نامۆ بوو. شیمیایی؟ زانستێک کە بڕیار بوو
مرۆڤایەتی ڕزگار بکات، ئێستا وەک هەورێکی ڕەش بەسەر سەرمانەوە بوو. باوکم گوتی:
"دەستەسرەکەت تەڕ کە و بگرە بە دەمتەوە." ئەو پارچە قوماشە تەڕە، هەموو
"بەرگریی ئۆنتۆلۆژی" ئێمە بوو لە بەرامبەر تەکنەلۆژیای مەرگ. باوکم
دەیزانی چی ڕوو دەدات؛ ئەو دەیکردە گریان کاتێک دەیبینی پەرەسێلکەکان لە ئاسمانەوە
وەک گەڵای وەریو دەکەونە خوارەوە. هەوا، کە سەرچاوەی ژیانە، ببووە هەڵگری ژەهر.
ئەو ڕۆژە چوار بۆمب لە سەردەشت و سێ بۆمب لە گوندەکانی ئالان
کەوتن. یەکێک لە بۆمبەکان لە ئاسماندا تەقییەوە و بایەکە ژەهرەکەی بەرەو ئێمە
هێنا. سەردەشت بوو بە "یەکەمین شاری قوربانیی چەکی کیمیایی" لە جیهاندا.
بەڵام بۆ من، ئەوە تەنیا ناوێکی مێژوویی نییە؛ ئەوە برینێکی قووڵە لە ویژدانی
مرۆڤایەتیدا.
ڕژێمی بەعس گازی خەردەڵ و ئەعسابی دژی نەتەوەیەک بەکار هێنا
کە تاوانەکەی تەنیا "بوون" بوو. ئێمە لەو شەڕە بێمانایەی نێوان عەرەب و
فارسدا، ببووینە قەڵغان؛ ببووینە بەڵاگێڕەوەی دوو نەتەوە کە مێژووی خۆیان لەسەر
خاکی ئێمە دەنووسییەوە.
ئێستا کە سەیری ئەو یادەوەرییانە دەکەم، هێشتا بۆنی ئەو
"سێوە گەنیوە" (بۆنی گازی خەردەڵ) لە لووتمدایە. ئەو گوڵانەی لە ناو
پەرداخە ئاوەکەدا بوون، پێش ئەوەی بپشکوون، ژاکان. دایکم شادییەکەی ون کرد و منیش
تێگەیشتم کە لەم بەشەی جیهاندا، "منداڵی" تەنیا یارییەک بوو کە مەرگ
بەسەرماندا سەرکەوت. ئێمە ماوینەتەوە تا ببیینە شاهیدی ئەو تراژیدیایەی کە تێیدا
مرۆڤ، زانستی کیمیای کردە ئامێرێک بۆ خنکاندنی پەرەسێلکەکان.
سەمای گوڵ و گازی خەردەڵ: شیکارییەکی فەلسەفی لە یادەوەریی
کارەساتەکە
１. پێشەکی: مۆسیقای بوون و بێدەنگیی پێش زریان
یادەوەرییەکە بە وێناکردنی "هێمنی" دەست پێ دەکات.
لە فەلسەفەی "هایدیگەر"دا، بوون (Dasein) لە پەیوەندییەکی
ڕاستەوخۆدایە لەگەڵ ژینگەکەی. ئەو دەنگانەی باسم کردوون—حیلەی ئەسپ، خوێندنی
پەرەسێلکە، هاواری منداڵ—تەنیا دەنگ نین، بەڵکو "مۆسیقای بوون"ن. من وەک
منداڵێک لە ناو ئارامییەکی "پێش-مۆدێرن"دا دەژیام، شوێنێک کە تێیدا کات
بەپێی کاتژمێر نا، بەڵکو بەپێی "گەزینگی بەرەبەیان" و "پشکووتنی
گوڵ" دەپێورێت. ئەو گوڵانەی لە پەرداخە ئاوەکەدا دامنابوون، هێمای
"ئۆمێد" و "ئستاتیکا" (جوانی) بوون لە ناو دڵەڕاوکێی جەنگدا.
２. دوالیزمی "کایە" و "کارەسات": لە قومارەوە بۆ قوربانی
باسکردنی "قوماری منداڵانە" لە تەنیشت "شەڕی
فڕۆکەکان"، نیشاندەری پارادۆکسێکی قووڵە. لێرەدا چەمکی
"Homo Ludens" (مرۆڤی یاریزان) دەبینین؛ منداڵ تەنانەت لە ناو جەنگیشدا بەدوای
کایەدا دەگەڕێت. بەڵام کاتێک یارییەکە لە "مێشێن" و "فیشەک
تەقاندن"ەوە دەگۆڕێت بۆ "بۆمبارانی کیمیایی"، لێرەدا
"بێتاوانی" (Innocence) کۆتایی پێ دێت. فیشەکە
کەیفییەکانی نەورۆز، دەبنە هەوێنی تێگەیشتن لە فیشەکە بکوژەکانی دوژمن. ئەمە
گواستنەوەیەکی زۆرەملێیە لە جیهانی خەیاڵەوە بۆ جیهانی "ڕیالیزمی خوێناوی".
３. مێتافیزیکای هەورە ڕەشەکان: کاتێک سروشت دەبێتە دوژمن
لە ساتەوەختی هێرشەکەدا، گۆڕانکارییەکە تەنیا سەربازی نییە،
بەڵکو "ئۆنتۆلۆژییە" (پەیوەستە بە ماهییەتی بوون). هەوا، کە سەرچاوەی
ژیانە، لە چرکەیەکدا دەبێتە هەڵگری مەرگ. "تەمومژێک لە بەرزایی
ئاسمانەوە"؛ ئەم وێناکردنە گوزارشتە لە تێکچوونی هاوسەنگیی سروشت. باوکم، وەک
هێمای "عەقڵی ڕزگارکەر"، لە ڕێگەی دەستەسرەیەکی تەڕەوە دەیەوێت بەربەست
لە نێوان من و "تەکنەلۆژیای مەرگ" (کیمیاوی) دروست بکات. لێرەدا زانستی
کیمیا (ئۆرگانۆفۆسفۆر) لە خزمەت "سیاسەتی مرۆڤکوژی"
(Thanatopolitics) دایە، نەک خزمەتی ژیان.
４. سەردەشت: جوگرافیایەکی فەرامۆشکراو و قەڵغانی بێدەنگ
لە ڕوانگەیەکی سیاسی و ئەکادیمییەوە، وک ئاماژەم پێداوە:
"کوردستان بووبووە قەڵغان". لە تیۆرییەکانی "پەراوێز و
ناوەند"دا، سەردەشت و هەڵەبچە و گوندەکانی دەوروبەریان، ئەو ناوچانەن کە
دەبنە قوربانیی بەرژەوەندیی زلهێزەکان. گازی خەردەڵ لە سەردەشت، تەنیا
تاقیکردنەوەی چەک نەبوو، بەڵکو هەوڵێک بوو بۆ "سڕینەوەی ناسنامە" و
"سزادانی جوگرافیا". کاتێک دەڵێین "یەکەمین شاری قوربانی"،
ئەمە تەنیا نازناوێک نییە، بەڵکو مۆرکێکی مێژووییە لەسەر ویژدانی مرۆڤایەتی کە چۆن
شارێکی پڕ لە "گوڵ و پەرەسێلکە" کرا بە تاقیگەی گازە ژەهراوییەکان.
５. ئەنجامگیری: برینێک کە فرامۆش ناکرێت
ئەم یادەوەرییە، شیکارییەکە بۆ "تراوما" (برینی دەروونی).من تا ئێستاش ئەو "بۆنە" و "ڕەنگی هەورەکان"م لە بیرە، چونکە ئەوە تەنیا ڕووداوێک نەبوو، بەڵکو "هەژانێکی بوونگەرایی" بوو. پەرداخە ئاوەکە و گوڵەکانی تێدا، گەورەترین بەڵگەن لەسەر ئەوەی کە مرۆڤی کورد، لە ناو جەرگەی مەرگیشدا، بەدوای "جوانی"دا گەڕاوە.
