مێژووی سڕینەوەی "بوونی کورد": لە "سووری
کافر"ەوە بۆ جینۆسایدی پیرۆز
پێشەکی: منداڵییمان لەژێر سێبەری "ئەویتر"دا
بیرەوەرییەکانی منداڵیم بە ڕستەیەکی ترسناک گرێ دراون: "سووری کافر". تەنها لەبەر ئەوەی ڕەنگی قژم زەرد، سوور و چاوەکانم شین بوون، من لە بازنەی "ئێمەی بڕوادار" دەردەکرام و دەخرامە خانەی "ئەوانەی خوێنیان حەڵاڵە". ئەمە تەنها گاڵتەیەکی منداڵانە نەبوو، بەڵکو ڕەنگدانەوەی "ناستی گشتی" (Collective Unconscious) کۆمەڵگەیەک بوو کە بۆ ماوەی ١٤٠٠ ساڵ لە ژێر کاریگەریی ئایدۆلۆژیایەکدا پەروەردە کراوە کە "جیاوازی" وەک "کوفری ئۆنتۆلۆژی" دەبینێت. وەک ئیمانوێل لێڤیناس دەڵێت: "ڕوخساری ئەویتر، یەکەمین بانگەوازە بۆ بەرپرسیارێتی"، بەڵام لە مێژووی ئێمەدا، ڕوخساری کورد کرایە نیشانەیەک بۆ سڕینەوە.
١. داگیرکاریی میتافیزیکی:
لە شمشێرەوە بۆ سڕینەوەی ناسنامە
دوای هەرەسی ئیمپراتۆریەتی ساسانی، کورد تەنها خاکی داگیر
نەکرا، بەڵکو "ڕۆحی" کەوتە بەر شاڵاوی داگیرکاری. پرۆسەی موسڵمانکردنی کورد
بە زەبری شمشێر و سەپاندنی "سەرانە" (جزیە)، یەکەمین هەنگاوی تێکشکاندنی
شکۆی مرۆڤی کورد بوو. لێرەدا ئایین نەبووە پەیامێکی ڕزگاریبەخش، بەڵکو بوو بە ئامرازێک
بۆ "دەستەمۆکردنی سیاسی".
فریدریک نیچە دەڵێت: "هەر شوێنێک ئایین تێیدا باڵادەست بێت، ئەوا مرۆڤەکان بە شێوەیەک پەروەردە دەکرێن کە گوێڕایەڵ بن و لە هێزی خۆیان بترسن." کورد لەم قۆناغەدا ناچار کرا "خود"ی خۆی وەک گوناهبار ببینێت و بۆ گەیشتن بە بەهەشت، دەبێت ببێتە پاشکۆی فەرهەنگێکی بێگانە.
٢. بەکرێگرتنی تورک
و ئەندازیاریی دیمۆگرافی
بۆ تەواوکردنی پرۆسەی سڕینەوەی کورد، خەلافەتە ئیسلامییەکان پەنایان بۆ هۆزە تورکە سەلجوقییەکان برد. ئەمە ستراتیژێکی "ئەپارتاید"ی پێشوەختە بوو؛ هێنانی تورکەکان بۆ ناوچە بەپیتەکانی کوردستان و دەرکردنی کورد بۆ شاخەکان، تەنها گۆڕینی جوگرافیا نەبوو، بەڵکو هەوڵێک بوو بۆ "کوشتنی ئابووریی" نەتەوەیەک. بە ناوی ئایینەوە، زەوی و زاری کورد وەک "غەنیمە" درا بەوانەی کە زمان و ڕەنگیان لە ناوەندی دەسەڵات نزیکتر بوو.
٣. فەلسەفەی ڕەگەزپەرستیی
جەستەیی: "سووری کافر"
ئەو تێڕوانینەی کە مرۆڤە قژسوور و چاوشینەکان بە "کافر" دەزانێت، ڕەگێکی لە هەندێک دەق و تەفسیرە توندڕەوەکانی سەدەکانی ناوەڕاستدا هەیە. لە ڕوانگەی میشێل فوکۆوە، دەسەڵات تەنها حوکمی بیروباوەڕ ناکات، بەڵکو حوکمی "جەستە"ش دەکات (Biopolitics). کاتێک خەلیفە یان سوڵتانێک فەرمانی کوشتنی "کوردە باڵابەرزەکان" یان قژ زەرد و چاوشینەکان دەدات، ئەو دەیەوێت "جوانی و هێزی جەستەیی" ئەو نەتەوەیە تێکبشکێنێت تا تەنها مرۆڤی لاواز و بێئیرادە بمێننەوە. ئەمە جۆرێکە لە "یوجینیک" (Eugenics) یان پاکتاوی ڕەگەزی کە بەرگی پیرۆزی پۆشیوە.
٤. گەمارۆی مەعریفی:
یەکێک لە تاوانە گەورەکان دژ بە کورد، ڕێگری لێکردنی بوو لە خوێندنی زانستە عەقڵانییەکان لە زانکۆ و مەدرەسە دێرینەکاندا و لە سەردەمی نوێدا. داگیرکەران دەیانزانی کە "زانین هێزە" (فرانسیس بیکن). بە سنووردارکردنی ژیریی کورد لە ناو بازنەی "نەقڵ" و دوورخستنەوەی لە "عەقڵ"، ویستیان کورد بکەنە میلەتێکی "قەدەرگەرای مردووپەرست" کە چاوەڕێی ڕزگاری لە ئاسمان بکات، لە کاتێکدا ئەوان زەوییەکەیان لێ دەدزین.
٥. جینۆسایدی بەردەوام:
لە دێرسیمەوە بۆ شەنگال
مێژووی نوێی کورد درێژکراوەی هەمان عەقڵییەتە بەڵام بە
ئامرازی مۆدێرن:
دێرسیم: قڕکردنی کورد بە ناوی "شارستانییەت و دەوڵەتی
نەتەوە".
قاڕنە: کوشتارێک کە تێیدا جەستەی کورد کرا بە قوربانیی
ئایدیۆلۆژیایەکی ئایینیی توندڕەو.
هەڵەبجە و ئەنفال: لوتکەی بەکارهێنانی "دەقی ئایینی"
(سوورەتی ئەنفال) بۆ شەرعییەت دان بە پاکتاوی ڕەگەزی.
شەنگال: نوێترین وەشان (Version)ی ئەو فیکرە بوو کە ١٤٠٠ ساڵە دەڵێت: "کورد یان دەبێت کۆیلە بێت یان بکوژرێت".
٦. بەراوردکاری و ڕێگەی
ڕزگاری: ئەزموونی گەلان
کورد تەنها نەتەوە نییە کە ڕووبەڕووی ئەم دۆزەخە بووەتەوە.
گەلانی وەک جوولەکەکان و ڕواندا ئەزموونی هاوشێوەیان هەبووە:
جوولەکەکان: دوای هۆلۆکۆست، لە ڕێگەی "زانست، یەکگرتوویی
و لۆبیی نێودەوڵەتی"یەوە توانییان بوونی خۆیان بسەلمێننەوە. وەک هانا ئارێنت دەڵێت:
"کەس مافی نییە گوێڕایەڵ بێت"؛ ئەوان یاخی بوون لەو چارەنووسەی بۆیان نووسرابوو.
ڕواندا: دوای جینۆسایدی ١٩٩٤، توانییان لە ڕێگەی
"دادپەروەریی کۆمەڵایەتی و پەروەردەی نوێ"وە ڕق و کینە بگۆڕن بۆ ئاوەدانی.
دەرئەنجام: بەرەو "مانەوەی بوونگەرایی"
ئێمە لەگەڵ مرۆڤگەلێکدا دەژین کە زۆرجار بەهای مرۆیییان
لەژێر پێی پیرۆزییە درۆینەکاندا ناوە. بۆ ئەوەی کورد لەم بازنە داخراوەی جینۆساید ڕزگاری
بێت، پێویستی بە "شۆڕشێکی فیکری" هەیە. ئێمە دەبێت لە "قوربانییبوونی
ئەبەدی" دەرچین و ببینە "بکەری مێژوویی".
وەک چۆن ژان پۆل سارتەر دەڵێت: "مرۆڤ هیچ نییە جگە
لەوەی کە خۆی لە خۆی دروستی دەکات". کاتی ئەوە هاتووە کورد خۆی لە نوێوە پێناسە
بکاتەوە؛ نەک بەو شێوەیەی کە داگیرکەر لە ڕێگەی ئایین و شمشێرەوە پێناسەی کردووە، بەڵکو
وەک نەتەوەیەکی خاوەن شارستانییەت، زانست و ئیرادەی مانەوە.
سەرچاوەکان بۆ زانیاری و توژینەوەی زیاتر؛
کوردۆلۆژی: بەرهەمەکانی (مەلا مەحموودی بایەزیدی) و (شەرەفخانی
بەدلیسی) بۆ تێگەیشتن لە مێژووی کۆن.
فەلسەفەی دەسەڵات:
Michel Foucault - "Discipline and Punish"
(بۆ تێگەیشتن لە چۆنیەتی کۆنترۆڵکردنی جەستە. )
سۆسیۆلۆژیای ئایین:
Max Weber - "The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism" (بۆ بەراوردکردنی چۆنیەتی کاریگەریی ئایین لەسەر پێشکەوتنی گەلان).
جینۆسایدناسی:
Hannah Arendt - "Eichmann in Jerusalem: A Report on the Banality of
Evil" (بۆ تێگەیشتن لەوەی چۆن مرۆڤە ئاساییەکان دەبنە
بکوژ لە ژێر ناوی ئایدیۆلۆژیادا).
مێژووی نوێ: "کورد لە سەردەمی دەوڵەتی عوسمانیدا"
– توێژینەوەکانی (ئەکرەم دەمیرتاش) یان سەرچاوە ئەکادیمییەکانی زانکۆکانی ئەوروپا سەبارەت
بە ئەنفال.
