سێگۆشەی بەختەوەری: بوون، هەبوون، و جۆڵەکردن بەرەو مانا
پرسیارکردن لە "بەختەوەری" (Happiness) یان بە چەمکە فەلسەفییەکەی "خۆش
ژیانکردن" (Well-being)، یەکێکە لە کۆنترین و قووڵترین
پرسەکانی مرۆڤایەتی. ئایا بەختەوەری لە چاککردنی ناوەوەی مرۆڤدایە؟ یان لە هەبوونی
ئیمکانات و هەلومەرجێکی گونجاوی ژیاندا؟ یاخود لە جووڵەیەکی بەردەوام بەرەو
ئامانجێکی واتادار؟
بۆ وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارانە، پێویستە لە سێ ڕەهەندی سەرەکییەوە سەیری
ژیانی مرۆڤ بکەین: هەبوون (Having)، بوون (Being)،
و بزووتن (Moving). لەم وتارەدا بە هاوکاری بیرمەندانی
گەورەی وەک ئەرستۆ، مازڵۆ، نیچە و فرانکل، گەشتێکی فەلسەفی ئەنجام دەدەین.
١. هەبوون (Having): زەمینەسازی بۆ ژیانێکی شایستە
زۆرێک لە بیرمەندان پێیان وایە کە بەبێ دابینکردنی پێداویستییە سەرەتاییەکانی
ژیان، مەحاڵە باس لە بەختەوەری بکرێت. ئەبراهام مازڵۆ، دەروونناسی ناسراو، لە "هەرەمی پێداویستییەکان"دا ئاماژە بەوە
دەکات کە مرۆڤ تا پێداویستییە فیسیۆلۆژییەکانی (خواردن، شوێنی نیشتەجێبوون،
ئاسایش) دابین نەبێت، ناتوانێت بیر لە گەشەی ڕۆحی و مانا بکاتەوە.
لێرەدا پرسیارەکە ئەوەیە: ئایا تەنها "هەبوون" بەسە؟ توێژینەوە
نوێیەکانی دەروونناسی دەریدەخەن کە ماددە و دارایی تەنها تا ئاستێکی دیاریکراو
بەختەوەری زیاد دەکەن، دوای ئەوە مرۆڤ تووشی "ڕاهاتنی چێژگەرا" (Hedonic Adaptation) دەبێت؛ واتە ئیمکانات دەبنە شتێکی ئاسایی و چیتر نابنە سەرچاوەی خۆشی. کەواتە
"هەبوون" مەرجێکی پێویستە، بەڵام بەس نییە.
٢. بوون (Being): فەزیڵەت و ڕێکخستنی ناوەوە
لە فەلسەفەی کلاسیکدا، بەتایبەت لای ئەرستۆ، بەختەوەری بە چەمکی
"ئیودایمۆنیا" (Eudaimonia) ناودەبرێت. ئەرستۆ پێی وایە بەختەوەری
تەنها هەستێکی کاتیی خۆشی نییە، بەڵکو چالاکییەکی ڕۆحییە کە لەگەڵ
"فەزیڵەت"دا یەکدەگرێتەوە. لای ئەرستۆ، بەختەوەری لە "چاککردنی
ناوەوە" و گەیشتن بە هاوسەنگی (ناوەندی زێڕین) دایە.
ئەم ڕوانگەیە دەڵێت: ژیانی باش لەوەدا نییە چیمان هەیە، بەڵکو لەوەدایە ئێمە
"کێین". ئەگەر مرۆڤێک لە ناوەوە خۆی بنیاد نەنابێت، تەنانەت لەناو
کۆشکێکی پڕ لە زێڕیشدا بێت، هەر هەست بە پووچی دەکات. لێرەدا بەختەوەری دەبێتە
پرۆسەیەکی "بوون"، نەک "خاوەندارێتی".
٣. بزووتن (Moving): مانا و تێپەڕاندنی خود
گرینگترین و نوێترین ڕەهەندی بەختەوەری، پەیوەستە بە ئامانج و ماناوە. سۆرێن کیرکگۆر پێی وایە ژیان بەبێ هەڵبژاردن و
پابەندبوون بە شتێکی گەورەتر لە خود، تەنها تێپەڕکردنی کاتە. لای ئەو، بەختەوەری
لەو "بازدانە"دایە کە مرۆڤ بەرەو ئاستێکی باڵاتری بوون دەبات.
لە لایەکی ترەوە، فریدریش نیچە بەختەوەری لە
"ئارامی"دا نابینێتەوە، بەڵکو لە "هێز" و "تێپەڕاندنی
خود"دا دەیبینێت. نیچە دەڵێت: "بەختەوەری واتە هەستکردن بەوەی کە هێز
زیاد دەکات، کە بەربەستێک تێکدەشکێنرێت." لای نیچە، مرۆڤی بەختەوەر ئەو
کەسەیە کە بەردەوام لە جووڵەدایە بۆ ئەوەی ببێتە "مرۆڤی باڵا" و مانا بۆ
ژیانە بێماناکەی خۆی دەخوڵقێنێت.
لە کۆتاییدا، ویکتۆر فرانکل، کە ئەزموونی ئۆردوگاکانی نازیی
هەبوو، لە کتێبی "مرۆڤ لە گەڕان بەدوای مانادا" دەیسەلمێنێت کە ئەوانەی
مانا و ئامانجێکیان هەبووە (جووڵە بەرەو داهاتوو)، باشتر لەوانەی تر توانیویانە
لەناو سەختترین بارودۆخدا بەردەوام بن. فرانکل پێی وایە مرۆڤ "بەختەوەری ڕاو
ناکات"، بەڵکو بەختەوەری ئەنجامی لاوەکیی (By-product) گەیشتنە بە مانایەکی مەزن.
دەرەنجام: بەختەوەری لە ژیاندا چۆن دەستەبەر دەبێت؟
بە پشتبەستن بەم دیدگا فەلسەفییانە، دەتوانین بڵێین خؤشگۆزرانی و بەختەوەری
تەنها لە یەکێک لەم بوارانەدا نییە، بەڵکو هاوسەنگییەکە لەنێوان هەرسێکیاندا:
1.
هەبوون: دەبێت لایەنی کەمی ژیانێکی
شکۆمەندانەمان هەبێت تا بتوانین بیر بکەینەوە.
2.
بوون: دەبێت لە ناوەوە کار لەسەر فەزیڵەت،
ئارامی و ناسینی خودی خۆمان بکەین.
3. جۆڵەکردن: دەبێت ئامانجێکی مەزنمان هەبێت کە لە
خۆمان گەورەتر بێت و مانا ببەخشێتە ڕەنجەکانمان.
ژیانی باش، پرۆسەیەکی بەردەوامە. وەک چۆن ئەرستۆ دەڵێت: " یەک پەرەسێلکە
بەهار ناهێنێت"، یەک ساتە وەختی خۆشیش مرۆڤ ناکاتە بەختەوەر. بەختەوەری
هونەری ژیانکردنە لەنێوان "ئەوەی هەمانە"، "ئەوەی هەین" و
"ئەو شوێنەی بۆی دەچین".
بۆ خوێندنەوەی بابەتە فەلسەفی و دەروونییە قووڵەکان، لەگەڵ زێڕنووس بەردەوام بن.
