تەجەللیی تاریکی لە باوەشی نووردا: خوێندنەوەیەکی
فەلسەفی و میتۆلۆژی بۆ خۆرگیرانی ٢٠٢٦
پێشەکی
گەردوون تەنها پێکهاتەیەکی ماتریالی (مادی) نییە،
بەڵکو دەقێکی کراوەیە بۆ خوێندنەوەی مانا قووڵەکانی بوون. لە ١٢ی ئابی ٢٠٢٦دا،
زەوی شایەتی یەکێک لە دەگمەنترین ڕووداوە ئەستێرەناسییەکان دەبێت؛ خۆرگیرانێکی
گەورە کە لەگەڵ لوتکەی "بارانی مەتەریی بورسایوش"
(Perseid meteor shower) یەکدەگرێتەوە. ئەم
هاوکاتییە، کە دووبارەبوونەوەی هەزاران ساڵی دەوێت، تەنها ڕووداوێکی فیزیکی نییە،
بەڵکو بۆ هزرە فەلسەفییەکان، ئاماژەیەکە بۆ وەرچەرخانێکی مێژوویی.
١.
فەلسەفەی تەواوکاری: تێپەڕین لە دووانەیی (Dualism)
بە پێچەوانەی ئایینە ئیبراهیمییەکان و زەردەشتییەت کە
"تاریکی و نوور" وەک دوو جەمسەری دژبەیەک و لە شەڕێکی هەمیشەییدا
دەبینن، فەلسەفەی ئایینە ڕەسەنەکانی کورد (ئێزدی و یارسان) لەسەر بنەمای
"یەکێتیی دژەکان" داڕێژراوە.
لە میتۆلۆژیای یارسان و ئێزیدیدا، تاریکی دژی ڕووناکی
نییە، بەڵکو "پەردە"یەکە کە ڕاستییەکی قووڵتر دەشارێتەوە. خۆرگیران
لێرەدا وەک جەنگی شەڕ و چاکە نابینرێت، بەڵکو وەک "باوەش پیاکردنێکی
گەردوونی" دەبینرێت.
مانگ (کە هێمایە بۆ لایەنی ڕۆحی و ناوەکی) دێتە بەردەم خۆر (هێمای لایەنی دەرەکی و
دیار) تا پێمان بڵێت: بۆ ئەوەی بگەیتە "تاجی خۆر"
(Corona)، دەبێت سەرەتا لە ناو سێبەردا تێپەڕیت.
٢.
خۆرگیرانی ٢٠٢٦: ساتی گۆڕانی
"سەردەم"
ئەم خۆرگیرانەی کە بڕیارە لە نەرویج و بەشێکی زۆری
جیهان بە ڕێژەی ٩٠٪ ببێتە هۆی تاریکی، هاوکاتە لەگەڵ بارانی مەتەری (شەهاب). لە
فۆلکلۆری کوردیدا، کەوتنی ئەستێرە و مانگگیران پێکەوە، نیشانەی "هەژانی
گەورە"ن.
ئەگەر ئەمە وەک سیمبۆلێک بۆ دۆخی کوردستان و
ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بخوێنینەوە، دەبینین کە "خوێن و جەنگ"ی ئێستای
ناوچەکە، هەمان ئەو "تاریکییە کاتییەیە" کە پێویستە بۆ دەرکەوتنی
ڕاستییەکی نوێ. تاریکی لێرەدا "منداڵدان"ی ڕووداوەکانە؛ جەنگێکی خوێناوی
کە لە ناو دڵیدا ئومێدی "ڕووناکییەکی باڵکێش" هەڵدەگرێت.
٣.
کوردستان لە نێوان سێبەر و ئیشراقدا
کوردستان لەم خوێندنەوە فەلسەفییەدا، وەک ئەو خاڵە
دەبینرێت کە تێیدا "سێبەری زلهێزەکان" و "نۆری حەقیقەتی
نەتەوەیی" بەیەک دەگەن. ئەو جەنگە خوێناوییەی کە پێشبینی دەکرێت ناوچەکە
بگرێتەوە، بەپێی تێزی "تەواوکاری"، نابێتە هۆی فەنابوون، بەڵکو دەبێتە
هۆی "پاقژبوونەوەی
مێژوویی".
وەک چۆن لە کاتی خۆرگیراندا، ئەستێرەکان لە نیوەڕۆدا
دەردەکەون، ئەم قەیرانە گەورەیەی ئێستاش دەبێتە هۆی دەرکەوتنی ئەو هێزە شاراوانەی
کورد کە لە کاتی ئاساییدا نەدەبینران. "کوردستانی گەورە" لێرەدا تەنها
خەونێکی سیاسی نییە، بەڵکو ئەنجامێکی حەتمییە بۆ ئەو هاوسەنگییە نوێیەی کە دوای
"تاریکبوونی کاتی" دێتە کایەوە.
٤.
هۆشداریی بینین: لە نێوان فیزیک و
مێتافیزیکدا
هەروەک چۆن زانست هۆشداریمان دەدات کە نابێت بە
"چاوی ڕووت" سەیری خۆرگیران بکەین چونکە تیشکە زیان بەخشەکان چاو کوێر
دەکەن، لە ڕووی فەلسەفیشەوە، مرۆڤ ناتوانێت بە "هزری سادە" و "چاوی
کاتی" لەم وەرچەرخانە گەورە مێژووییانە تێبگات.
پێویستیمان بە "عەینەکی ستاندارد"
(بەکارهێنانی عەقڵ و دووربینی) هەیە. سەیری کردنی ڕاستەوخۆی جەنگ و کارەساتەکان
بەبێ ئامادەسازیی ڕۆحی، دەبێتە هۆی نائومێدی و کوێربوونی سیاسی. بەڵام بە
ئامادەسازییەوە، دەتوانین لە ناو ئەم تاریکییەدا، "نووری داهاتوو"
ببینین.
ئەنجامگیری
١٢ی ئابی ٢٠٢٦، تەنها ژوانێکی گەردوونی نییە
لە ئاسمانی نەرویج و جیهان، بەڵکو هێمایەکە بۆ یەکبوونی "تاریکیی
قەیران" و "نووری ڕزگاری". بەپێی فەلسەفەی یەکێتیی دژەکانی کورد،
ئەم خۆرگیرانە و ئەو جەنگانەی پێش یان پاشی دەکەون، تەنها ڕێگەن بۆ گەیشتن بەو
"ڕووناکییە باڵکێشەی" کە دەبێتە سایەوپەنای کوردستان و ناوچەکە.
وەک چۆن مانگ لە کاتی خۆرگیراندا "تاجی
خۆر"مان نیشان دەدات، با تاریکییەکانی ئەمڕۆش ببنە هۆی دەرکەوتنی تاجی
ئازادیی نەتەوەیەک کە سەدەها ساڵە لە ناو سێبەردا جەنگی بۆ پاراستنی نوور کردووە.
تێبینییەکی گرنگ بۆ بینەران:
لە کاتی ڕوودانی ئەم دیاردەیە لە ساڵی ٢٠٢٦،
بەکارهێنانی عەینەکی تایبەت بە تاقیگەی (ISO 12312-2) زەروورییە.
پاراستنی چاوەکانت، هاوشێوەی پاراستنی هزر و ئومێدەکانتە؛ هەردووکیان بۆ بینینی
ڕووناکیی دوای سێبەرەکە پێویستن.
