ڕۆژئاوای کوردستان لە نێوان بەرداشی جیۆپۆلەتیک و ئیرادەی سەربەخۆیدا:
خوێندنەوەیەکی فرەڕەهەند
پێشەکی: گۆڕانی پارادایمەکان
ئەوەی ئەمڕۆ لە ڕۆژئاوای کوردستان و باکووری سووریا دەگوزەرێت،
تەنها گۆڕانکارییەکی سەربازیی سادە نییە، بەڵکو گۆڕانێکی گەورەی "پارادایمی"
سیاسییە لە ناوچەکەدا. دوای تێکشکانی خەلافەتی داعش، ڕۆژئاوا بووە مەیدانی تاقیکردنەوەی
مۆدێلێکی نوێی بەڕێوەبردن، بەڵام ئێستا دەبینین جارێکی تر "کێشەی کورد" دەکرێتەوە
بە قوربانی بەرژەوەندییە باڵاکانی زلهێزەکان و کێبڕکێی مەزهەبیی (شیعە-سوننە).
١. ڕەهەندی سیاسی:
"هاوپەیمانییە ناچارییەکان" و خیانەتی ستراتیژی
بەپێی زانیارییەکانی ڕامی عەبدولڕەحمان و ناوەندەکانی
توێژینەوە، کێشەی سەرەکی هەسەدە لەوەوە دەستی پێکرد کە نەیویست ببێتە "بەشێک"
لە شەڕی مەزهەبیی ناوچەکە. ڕەتکردنەوەی شەڕ دژی حەشدی شەعبی لەلایەن هەسەدەوە، لە ڕوانگەی
سیاسییەوە بڕیارێکی "نەتەوەیی و پارێزگارانە" بوو بۆ ئەوەی کورد نەبێتە سوتەمەنی
شەڕی وەکالەت، بەڵام لە ڕوانگەی ئەمریکا و هاوپەیمانانەوە، ئەمە وەک "کۆتایی بەکارهێنانی
کورد" بینرا.
لێرەدا تێزەکەی "سەنتەری واشنتۆن بۆ سیاسەتی ڕۆژهەڵاتی
نزیک" دێتە دی؛ دروستکردنی "قەڵغانی سوننی" بە ڕابەرایەتی هێزە نوێیەکانی
وەک گرووپەکەی ئەحمەد شەڕع (جۆلانی)، ئامانجی سەرەکی تێکشکاندنی هەژموونی ئێرانە. لەم
هاوکێشەیەدا، کورد ئەگەر ئامادە نەبێت لەو نەخشەیەدا جێگەی ببێتەوە، ئەوا بە گڵۆپی
سەوزی ئەمریکا و نەخشەی تورکیا، ڕێگە بۆ هێزە توندڕەوەکان خۆش دەکرێت تا پێگەی کورد
لاواز بکەن.
٢. ڕەهەندی ئەکادیمی
و جیۆپۆلەتیک: کورد وەک "کارتی فشار"
لە زانستی جیۆپۆلەتیکدا، کورد وەک "نەتەوەیەکی بێ
دەوڵەت لە ناوچەیەکی ستراتیژیدا" هەمیشە وەک ئامرازێکی فشار (Leverage) بەکارهاتووە. مێژووی پەیوەندییەکانی
ئەمریکا و کورد نیشانی دەدات کە ئەمریکا "پەیوەندیی کاتی" (Tactical Alliance) هەیە
نەک "هاوپەیمانیی ستراتیژی" (Strategic Alliance).
ئازادکردنی زیندانیانی داعش لەلایەن هێزە توندڕەوەکانەوە
و بێدەنگیی نێودەوڵەتی، ئاماژەیەکی مەترسیدارە بۆ ئەوەی کە جارێکی تر "تیرۆر"
وەک ئامرازێک بۆ ڕێکخستنەوەی نەخشەی ناوچەکە بەکاردێت. ئەمە نەک تەنها بۆ لێدانی شیعە،
بەڵکو بۆ تێکشکانی قەوارەی سیاسیی ڕۆژئاواشە کە تورکیا بە مەترسیی سەرەکی خۆی دەزانێت.
٣. ڕەهەندی دەروونناسی:
لە "تراومای خیانەت"ەوە بۆ "خۆڕاگریی مێژوویی"
لە ڕووی دەروونناسیی کۆمەڵایەتییەوە، تاکی کورد لە ڕۆژئاوا
و بە گشتی، تووشی جۆرێک لە "تراومای خیانەتی دووبارە" بووەتەوە. هەستی
"تەنهایی لەسەر زەوی" (The loneliness of the Kurd) جارێکی
تر سەرهەڵدەداتەوە. بەڵام ئەم تراومایە وەرگێڕدراوە بۆ "ورەی خەبات"؛ کۆڕەوی
ملیۆنی و پشتگیریی پارچەکانی تری کوردستان نیشانەی ئەوەیە کە عەقڵی کۆمەڵی کورد گەیشتووەتە
ئەو بڕوایەی کە پاراستنی ڕۆژئاوا، پاراستنی ناسنامەی نەتەوەییە.
ئەردۆغان بە لۆژیکی "هێزی ڕەق" مامەڵە دەکات،
بەڵام لە ڕووی دەروونناسیی سیاسییەوە هەڵەیەکی کوشندە دەکات؛ چونکە فشار بۆ سەر ڕۆژئاوا،
"ناسیۆنالیزمی کوردی" لە باکووری کوردستان زیندوو دەکاتەوە و ئەو دیوارە
دەروونییەی کە ساڵانێکە هەوڵی دروستکردنی دەدات، دەڕوخێت.
٤. ڕەهەندی فەلسەفی:
کەرامەت بەرامبەر پاشکۆیەتی
فەلسەفەی سیاسیی کورد لەم قۆناغەدا لەسەر چەمکی
"کەرامەت و بوون" وەستاوە. وەک لە بابەتەکانی پێشوومدا ئاماژەم پێداوە، کورد
هەموو جۆرەکانی پێکەوەژیانی تاقی کردەوە (فیدراڵی، لامەرکەزی، خۆسەری دێموکراتیک)،
بەڵام فەلسەفەی دەوڵەتە داگیرکەرەکان لەسەر بنەمای "سڕینەوەی ئەویتر" داڕێژراوە.
لە ڕوانگەی فەلسەفییەوە، پێکەوەژیان کاتێک سەرکەوتوو دەبێت
کە "دانپێدانانی بەرامبەر" (Recognition) هەبێت.
کاتێک عەرەبی سوننە یان شیعە یان تورک و فارس، کورد تەنها وەک "کۆیلە" یان
"کارتی شەڕ" دەبینن، پێکەوەژیان دەبێتە وەهم. لێرەوەیە کە "سەربەخۆیی"
لە دروشمێکی سیاسییەوە دەبێتە "پێویستییەکی فەلسەفی و بوونگەرایی" (Existential Necessity) بۆ
پاراستنی کەرامەتی مرۆیی کورد.
دەرەنجام و داهاتوو:
بەڕێوەبردنی تەنگژەکان
بەپێی توێژینەوە نێودەوڵەتییەکان، داهاتووی ناوچەکە بەرەو
"شەڕێکی خوێناوی مەزهەبی" دەچێت کە تێیدا سنوورەکان جارێکی تر بە خوێن دەکێشرێنەوە.
ئەرکی سەرکردایەتی کورد لەم ساتە وەختەدا:
گەشبینی هۆشیارانە: چاوەڕوانیی نەکردنی زۆر لە ئەمریکا و ڕۆژئاوا.
دیپلۆماسیی مەکۆکی: کارکردن لەسەر هاوسەنگیی هێز لە نێوان
جەمسەرەکاندا.
یەکگرتوویی ناوخۆیی: وەک چۆن جەماوەر بە کردەیی نیشانی
دا، تەنها یەکڕیزیی نەتەوەیی دەتوانێت ڕێگری لە جینۆسایدێکی نوێ بگرێت.
کۆتایی:
مێژوو دەیسەلمێنێت کە "دەرگای شووشە"ی ئەوانەی
یاری بە چارەنووسی نەتەوەکان دەکەن، زۆر زوو دەشکێت. ئەگەر کورد لەم قۆناغەدا وەک
"کارەکتەرێکی سەربەخۆ" نەیەتە مەیدان و تەنها چاوەڕوانی بڕیاری هاوپەیمانان
بێت، مەترسیی گەورەی لەسەرە. سەربەخۆیی، وەک فەلسەفە و وەک ستراتیژ، تەنها ڕێگەیە بۆ
ئەوەی کورد لە "بەکارهێنراو"ەوە ببێتە "بڕیاردەر".
