تورکیا لە نێوان بەرداشی ناتۆ و ململانێی ناوچەیی: داهاتووی
کوردستان بە چ ئاراستەیەکدا دەچێت؟
تورکیا وەک یەکێک لە کۆنترین و گرنگترین ئەندامانی پەیمانی
باکووری ئەتڵەسی (ناتۆ)، لە ماوەی ٧٤ ساڵی ڕابردوودا (لە ساڵی ١٩٥٢ەوە) ڕۆڵێکی
ستراتیژی و پڕ لە کێشمەکێشی گێڕاوە. ئەم وڵاتە کە خاوەنی دووەم گەورەترین سوپای
ناتۆیە لە دوای ئەمریکا، ئێستا لە ناوەندی چەندین گۆڕانکاریی گەورەی جیهانیدایە کە
کاریگەری ڕاستەوخۆیان لەسەر نەخشەی سیاسی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بەتایبەت دۆزی کورد
دەبێت.
١. تورکیا لە ناتۆ: لە هاوپەیمانێکی
گوێڕایەڵەوە بۆ یاریزانێکی بەرژەوەندیخواز
تورکیا بە ناردنی ٥٠٠٠ سەرباز بۆ شەڕی کۆریا، باجی ئەندامێتی
خۆی لە ناتۆ دا و توانی ببێتە قەڵایەکی گرنگ لە سەردەمی شەڕی سارددا. وەک لە
مێژوودا دەردەکەوێت، ئەنقەرە تەنها بۆ ئایدیۆلۆژیا نەچووەتە ناو ئەم هاوپەیمانییە،
بەڵکو ئامانجی سەرەکی دەستکەوتی ئابووری، تەکنەلۆژیای سەربازی و گەرەنتی ئەمنی
بووە.
لە ئێستادا دوو ئاراستە لە ناو ناتۆدا هەوڵی ڕاکێشانی تورکیا
دەدەن:
- ئاراستەی ئەمریکی (بە تایبەت
تێڕوانینی ترەمپ): هەوڵ
دەدات تورکیا وەک بەربەستێک لە دژی ئێران بەکاربهێنێت و بیکاتە پردێک بۆ
گەیشتن بە قەوقاز و ئاسیای ناوەڕاست.
- ئاراستەی ئەوروپی (بریتانیا، فەرەنسا
و ئەڵمانیا): دەیانەوێت
تورکیا زیاتر بەرەو ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ڕووسیا پاڵ بنێن.
بەڵام ئەردۆغان سیاسەتی "دانیشتن لەسەر چەند
کورسییەک" پەیڕەو دەکات؛ ئەو نایەوێت پەیوەندییە ئابوورییەکانی لەگەڵ ڕووسیا
(گاز و گەشتیاری) فیدا بکات، لە هەمان کاتدا نایەوێت دەستبەرداری چەتری پاراستنی
ناتۆش بێت.
٢. چەنگی سێکوچکەی (ئێران، ئەمریکا و
ئیسرائیل)
ئاڵۆزییەکانی نێوان ئێران و ئیسرائیل گەیشتووەتە قۆناغێکی
مەترسیدار. تورکیا لەم هاوکێشەیەدا پێگەیەکی هەستیاری هەیە:
- تورکیا لە ڕووی مێژوویی و مەزهەبییەوە
ڕکابەری ئێرانە، بەڵام نایەوێت شەڕێکی سەرتاسەری لە ناوچەکەدا ڕووبدات کە
ئابوورییەکەی دابڕوخێنێت.
- ئەگەر ئەمریکا و ئیسرائیل گوشارەکانیان بۆ سەر ئێران زیاد بکەن، تورکیا هەوڵ دەدات وەک "بەدیلێکی سەقامگیر" خۆی نیشان بدات بۆ ئەوەی پشکی شێری لە بازاڕ و وزەی ناوچەکەدا هەبێت.
٣. داهاتووی کوردستان لە نێوان ئەم
بەرژەوەندییانەدا
بارودۆخی کوردستان (لە هەر چوار پارچەکە) بە توندی
بەستراوەتەوە بەم کێشمەکێشانەی ناتۆ و تورکیا و ئێرانەوە:
ئەلف- ڕۆژئاوای کوردستان (سووریا):
ئەگەر تێڕوانینی ترەمپ سەرکەوێت و ئەمریکا لە سووریا پاشەکشە
بکات، تورکیا ئەمە وەک دەرفەتێک دەبینێت بۆ کۆتاییهێنانی کۆتایی بە قەوارەی خۆبەڕێوەبەری
کورد لەوێ. تورکیا ناتۆ بەکار دەهێنێت بۆ ئەوەی ڕەوایی بە ئۆپەراسیۆنەکانی بدات بە
بیانووی "پاراستنی سنوورەکانی ناتۆ".
ب- باشووری کوردستان (عێراق):
تورکیا هەوڵ دەدات لە ڕێگەی پڕۆژەی "ڕێگەی
گەشەپێدان" و ڕێککەوتنە ئەمنییەکان لەگەڵ بەغدا، هەژموونی خۆی زیاد بکات.
ململانێی ئێران و ئەمریکا لە عێراقدا، وا دەکات هەرێمی کوردستان بکەوێتە ژێر
گوشارێکی دوولایەنە. ئەنقەرە دەیەوێت هەرێم زیاتر بەرەو لای خۆی ڕابکێشێت بۆ ئەوەی
وەک کارتێکی گوشار دژی پەکەکە و هەروەها وەک ڕێڕەوێکی وزە بۆ ئەوروپا بەکاریبهێنێت.
ج- ڕۆژهەڵاتی کوردستان:
هەر جۆرە لاوازبوونێکی ڕژێمی ئێران لە ئەنجامی شەڕ لەگەڵ
ئیسرائیل، دەرفەت بۆ بزووتنەوە کوردییەکان دەڕەخسێنێت، بەڵام مەترسییەکە ئەوەیە کە
تورکیا ڕێگە نادات هیچ قەوارەیەکی کوردی لەسەر سنوورەکانی دروست ببێت و لەوانەیە
لەگەڵ ناتۆ یان لایەنە ناوچەییەکان ڕێکبکەوێت بۆ پڕکردنەوەی ئەو بۆشاییە ئەمنییەی
لە ئێران دروست دەبێت.
ئەنجامگیری
داهاتووی کوردستان لەم قۆناغەدا لەسەر "تەلی
گۆڕانکارییەکانە". تورکیا وەک ئەندامێکی ناتۆ، بەرژەوەندییە ئابووری و
نەتەوەییەکانی خۆی دەخاتە پێش هەموو شتێک. کورد پێویستی بە یەکدەنگی و
خوێندنەوەیەکی وردی هاوسەنگییەکانی نێوان (واشنتۆن - مۆسکۆ - ئەنقەرە - تاران)
هەیە.
ئەردۆغان تا ئەو کاتەی یارییەکە یەکلایی نەبێتەوە، هەڵوێستی
کۆتایی وەرناگرێت، بەڵام هەر کاتێک موازەنەی هێز گۆڕا، تورکیا هەوڵ دەدات لە
بەرامبەر خزمەتەکانی بە ناتۆ، گڵۆپی سەوز بۆ سەرکوتکردنی زیاتری مافەکانی کورد لە
ناوچەکەدا وەربگرێت. بۆیە، هۆشیاری سیاسی و دیپلۆماسی کورد لەم ساتەدا، لە هەموو
کاتێک گرنگترە.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر