لای هەڵۆی بەرزە فڕی بەرزە مژی/ چۆن بژی شەرتە نەوەک چەندە بژی

شکۆی فڕین لە ئاسمانی داناییدا: فەلسەفەی ژیانێکی بەرزەفڕ

لە فەرهەنگ و فەلسەفەی چیاکانی کوردستان، نیشتیمانی ئێمە و لە لۆژیکی ئاسماندا، ژیان بە ساڵنامە ناپێورێت، بەڵکو بەو بەرزاییە دەپێورێت کە ڕۆحی مرۆڤ تێیدا دەفڕێت. شاعیر چەند جوان دەڵێ: "لای هەڵۆی بەرزە فڕی بەرزە مژی، چۆن بژی شەرتە نەوەک چەندە بژی." ئەمە تەنها دێڕە شیعرێک نییە، بەڵکو مانیفێستی مرۆڤی خاوەن شکۆیە؛ ئەو مرۆڤەی کە تێگەیشتووە تەمەن ئەگەر هەزار ساڵیش بێت، ئەگەر لە نزمی و لەناو قوڕاوی بێ واتاییدا بێت، تەنها ژمارەیەکی بێ مانایە. بەڵام ژیانێکی کورت لە لوتکەدا، لەگەڵ هەڵۆکان، واتایەکی ئەبەدی بە بوون دەبەخشێت.

من لە قوتابخانەی ژیان و لە گەشتی بەرەو لوتکە، فێری چەند وانەیەکی زێڕین بووم کە کەرامەتی "هەڵۆبوونم" دەپارێزێت:

یەکەم: بێدەنگی لە ئاست نەفامیدا

فێربووم کە وزەی ڕۆحم بۆ گفتوگۆ لەگەڵ مرۆڤی ناحاڵی بەفیڕۆ نەدەم. مرۆڤی گێل لە زیندانی تەسکی بیرکردنەوەی خۆیدا خوشبەختە. ئەو کاتەی هەوڵ دەدەیت ڕاستییەکی بۆ ڕوون بکەیتەوە، وەک ئەوە وایە بتەوێت ڕەنگی کۆڵەکە زێرینە بۆ نابینایەک باس بکەیت. لێیگەڕێ با لە دنیای بچووکی خۆیدا ئاسودە بێت؛ چونکە دانایی ئەوەیە بزانیت کەی قسە دەکەیت، بەڵام داناییەکی گەورەتر ئەوەیە بزانیت کەی بێدەنگ دەبیت و ڕێگا دەدەیت ئەوانی تر لەناو نەزانی خۆیاندا مەلە بکەن.

دووەم: دوورکەوتنەوە لە شەڕی بێ ئابڕووەکان

هەڵۆ هەرگیز لەگەڵ مریشکەکاندا بۆ دەنکە گەنمێک شەڕ ناکات. فێربووم لەگەڵ مرۆڤی بێ ئابڕوو نەچمە هیچ کێبڕکێیەکەوە. ئەو کەسەی شەرم و شکۆی لەدەستداوە، هیچ شتێکی تری نییە بیدۆڕێنێت، بۆیە لە شەڕدا پەنا بۆ هەموو نزم و بێ ئەدەبییەک دەبات. تێوەگلان لەگەڵ ئاوەها کەسانێک تەنها یەک ئەنجامی هەیە: تێکدانی ڕووح و وێرانکردنی ئارامیی ناوەوەت. پاکی و پارێزگاری لە ڕەوان، لە هەموو سەرکەوتنێکی وەهمی گرنگترە.

سێیەم: حەسود و تینوێتییەکی بێ کۆتایی

لە مرۆڤی حەسود دوور کەوتمەوە، چونکە حەسودی نەخۆشییەکە دەرمانەکەی لای تۆ نییە. حەسود کێشەی لەگەڵ ئەوە نییە کە تۆ چیت هەیە، کێشەی لەگەڵ "بوون"ی تۆدایە. ئەگەر هەموو دنیایشی پێشکەش بکەیت، هێشتا چاوی لەو پریشکە نوورەیە کە لە دەروونی تۆدا دەدرەوشێتەوە و ئەو لێی بێ بەشە. ئەو تێر نابێت، چونکە برینەکەی لە ناخیدایە، بۆیە باشترین چارەسەر جێ هێشتنیەتی بۆ ویژدانی خۆی.

چوارەم: تەنیایی، نیشتمانی بەرزەفڕەکان

فێربووم کە تەنیاییەکەی من، کە پڕە لە شکۆ و بیرکردنەوەی قووڵ، هەزار جار پیرۆزترە لە کۆبوونەوە لەگەڵ خەڵکانێک کە هیچ خاڵێکی هاوبەشمان نییە. ئازاری تەنیایی زۆر باشترە لە چەوسانەوە لەناو جەنجاڵییەکی بێ مانا. هەڵۆکان بە تەنیا دەفڕن، بەڵام قەلەڕەشەکان بە کۆمەڵ. ئەوەی دەیەوێت بەرز بفڕێت، دەبێت فێری ئەوە بێت کە چۆن لەگەڵ خۆیدا ئاشت بێتەوە و تەنهایی وەک دەرفەتێک بۆ ناسینی خود و گەیشتن بە لوتکە بەکاربهێنێت.

ئەنجام:
ژیان کورتە، بەڵام مەودای فڕین بێ کۆتایە. ئەوەی گرنگە "چۆنیەتی" ژیانە. با وەک هەڵۆ بژین؛ بە کەرامەت، بە دوور لە نزمبینی، و بە بێ دەنگییەکی پڕ لە مانا. چونکە لە کۆتاییدا، تەنها ئەو کەسانە مێژوو دەنووسنەوە کە نەیانهێشتووە تەپ و تۆزی سەر زەوی، ئاسۆی گەشی هزر و باڵە کێشراوەکانی ئاسمانیان لێ بگرێت.