لە هیمالایاوە بۆ زاگرۆس: یەکێتیی ئاگایی
و فەلسەفەی نوور
خوێندنەوەیەکی بەراوردکاری لە نێوان "ژیاننامەی
یوگییەک"، فەلسەفەی ئیشراق و ڕۆمانی "سایەی نوور"
پوختە
ئەم توێژینەوەیە هەوڵ دەدات تیشک بخاتە سەر یەکێتیی
بنەڕەتیی فەلسەفە ڕۆحییەکان لە دوو ناوچەی جیاوازی جوگرافیدا (هیندستان و زاگرۆس).
لە ڕێگەی گەڕان بەدوای چەمکی "نوور" وەک بنەمای بوون، باس لەوە دەکرێت
چۆن حیکمەتی کۆنی پیرانی زاگرۆس و یوگییەکانی هیند لەگەڵ دۆزینەوە زانستییەکانی
سەدەی بیستەم و تێڕوانینی جیهانیی کەسایەتییەکی وەک ستیڤ جۆبس یەکدەگرنەوە. لە
کۆتاییدا، ڕۆمانی "سایەی نوور" وەک دەقێکی ئەدەبی-فەلسەفی هاوچەرخ
دەخوێندرێتەوە کە توانیویەتی ئەم پلەبەندییە ڕۆحییە لە چوارچێوەی گێڕانەوەیەکی
هونەریدا بەرجەستە بکات.
١.
فەلسەفەی ئیشراق: گەردوون وەک
پلەبەندییەکی ڕووناکی
شێخی ئیشراق، سوهرەوەردی، بوونی وەک زنجیرەیەک لە
"نوور" وێنا کردووە. لەم دیدگایەدا، جیهانی ماددی "تاریکیی
ڕەها" نییە، بەڵکو نزمترین پلەی دەرکەوتنی نوورە. ئەم چەمکە کە لە فەلسەفەی ئیزەدی
و میترایی زاگرۆسەوە سەرچاوەی گرتووە، پێی وایە هەموو بوونەوەرێک (بەرد، ڕووەک،
مرۆڤ) خاوەنی ئاستێکی تایبەت لە ئاگایی یان نوورن. ئەم تێڕوانینە بنەمایەکی
سەرەکییە لە ڕۆمانی **"سایەی نوور"**دا، کە تێیدا سێبەرەکان تەنها
نەبوونی ڕووناکی نین، بەڵکو ئاماژەن بۆ پەیوەندییەکی دانەبڕاو لەگەڵ سەرچاوەی
ڕووناکیدا.
٢.
لە "پیربابا"وە بۆ
"ماهاواتار باباجی": تەیی ئەلئەرز و پەرجووەکانی ماددە
یەکێک لە خاڵە سەرسوڕهێنەرەکان، لێکچوونی نێوان
چیرۆکە فۆلکلۆرییەکانی زاگرۆس (وەک پیربابا لە سەردەشت) و چیرۆکەکانی کتێبی
"ژیاننامەی یوگییەک"ی پاراماهانسا یوگاناندایە.
- ئامادەبوون لە یەک
کاتدا لە چوار شوێنی جیاوازدا.
- کۆنتڕۆڵکردنی
وەرزەکان و یاساکانی سروشت.
ئەم دیاردانە لە فیزیا و فەلسەفەی ڕۆژهەڵاتیدا بە
تێپەڕاندنی "مایا" (وەهمی ماددە) ناو دەبرێن. کاتێک مرۆڤ دەگاتە
"نووری پاکژ"، جەستە و شوێن بۆ ئەو دەبنە شتێکی بێ بایەخ. پیرەکانی
زاگرۆس و یوگییەکانی هیند لەسەر ئەو بڕوایە کۆکن کە "ناوەوە" دەتوانێت
فەرمان بەسەر "دەرەوە"دا بکات.
٣.
زانست و ڕۆح: تاقیگەکەی جاگادیش چاندرا
بۆس
بەستنەوەی ئەم فەلسەفەیە بە زانستەوە لە ڕێگەی
تاقیکردنەوەکانی جەی.سی بۆس-ەوە دەردەکەوێت. کاتێک ئامێرەکان دەیسەلمێنن کە ڕووەک
هەستی هەیە و لە کاتی ئازاردا کاردانەوەی هەیە، لە ڕاستیدا "زانستی
ئیشراق" دەسەلمێنن. ئەمە نیشان دەدات کە "نوور" یان
"ژیان" لە هەموو خانەیەکدا هەیە. ئەم ڕاستییە زانستییە دەبێتە پردێک بۆ
ئەوەی خوێنەری مۆدێرن (وەک ستیڤ جۆبس) تێبگات کە ڕۆحییەت و تەکنەلۆژیا دوو دیوی
یەک دراون.
٤.
ستیڤ جۆبس و گەڕان بەدوای
"گۆشەنیگای ناوەوە"
ستیڤ جۆبس، کە وەک سمبولی جیهانی تەکنەلۆژیا
دەبینرێت، بۆیە عاشقی ئەم فەلسەفەیە بوو، چونکە تێگەیشتبوو کە داهێنان تەنها
بەرهەمی عەقڵی ژیر نییە، بەڵکو بەرهەمی گەیشتنە بەو "ئاگاییە
گەردونییە"ی کە یوگاناندا باسی دەکات. وەسێتی ئەو بۆ دیاریکردنی ئەم کتێبە لە
پرسەکەیدا، پەیامێکی فەلسەفی بوو: "جیهانی ڕاستەقینە لە ناو خۆت دایە، نەک
لەو ئامێرانەی من دروستم کردن."
٥.
ڕۆمانی "سایەی نوور":
مانیفێستۆیەکی ئەدەبی بۆ حیکمەتی زاگرۆس
ڕۆمانی "سایەی نوور" لەم
چوارچێوەیەدا وەک هەوڵێکی بوێرانە بۆ دووبارە ناساندنەوەی فەلسەفەی زاگرۆس
دەردەکەوێت. نووسەر لەم بەرهەمەدا:
- پلەبەندی
نوور: وەک
میتۆدێکی گێڕانەوە بەکارهێناوە بۆ نیشاندانی گەشەی ڕۆحی پاڵەوانەکان.
- بەستنەوەی
مێژوو بە عیرفان: توانیویەتی
چیرۆکە دێرینەکانی وەک "پیربابا" لە فۆرمێکی فەلسەفیدا دابڕێژێتەوە
کە لەگەڵ عیرفانی جیهانی (وەک یوگا) یەکدەگرێتەوە.
- دیاردەناسی
سێبەر: لەم
ڕۆمانەدا "سایە" (سێبەر) تەنها وێنەیەکی فیزیکی نییە، بەڵکو
نوێنەرایەتی ئەو مرۆڤە دەکات کە لە گەشتدایە بەرەو ڕووناکی.
ئەنجام
حیکمەتی زاگرۆس و فەلسەفەی ئیشراق و یوگای هیندی، سێ
لقی یەک دارن. ئەم دارە ڕەگی لە "ئاگایی مرۆڤ"دایە. کتێبی یوگاناندا و
ڕۆمانی "سایەی نوور" هەر یەکەیان بە زمانێک (یەکێکیان بە ژیاننامە و
ئەوی تریان بە ڕۆمان) دەیانەوێت مرۆڤ لە خەوی ماددە بەئاگا بهێننەوە. ئەم تێمانە
نیشان دەدەن کە داهاتووی مرۆڤایەتی لە یەکگرتنی "تەکنەلۆژیای دەرەوە" و
"حیکمەتی ناوەوە"دایە؛ ڕێک ئەو شتەی کە ستیڤ جۆبس لە کۆتا ساتەکانی
ژیانیدا ویستی بە جیهانی بڵێ.
پێشنیار بۆ توێژەرانی داهاتوو:
خوێندنەوەی بەراوردکاری نێوان "دەقە پیرۆزەکانی
ئیزەدی و یارسان" و "ڤێداکانی هیندی" لە ژێر تیشکی فیزیا و
فەلسەفەی ئیشراقدا، دەتوانێت ئاسۆیەکی نوێ بۆ تێگەیشتن لە شارستانیەتی زاگرۆس
بکاتەوە.
