خوێندنەوەیەکی فەلسەفی بۆ پرسی کورد و
بێ دەنگیی جیهانی
١.
چوارچێوەی مەعریفی: لە "نوری
ئیشراق"ەوە بۆ "تاریکیی سیاسی"
لە فەلسەفەی **شێخی ئەشراق (سوهروەردی)**دا، مرۆڤ
خاوەنی "نورێکی بەڕێوەبەر"ە (النور الإسپهبدی) کە ڕاستەوخۆ بەستراوەتەوە
بە "نورولئەنوار" (سەرچاوەی ڕەهای بوون و دادپەروەری). لە ڕووی
ئەخلاقییەوە، ئەم نورە هەمان ئەو "ویژدانە"یە کە مرۆڤ بەرەو چاکە و
ناسینەوەی ماف ڕێنمایی دەکات.
کاتێک ئایدیۆلۆژیاکان (چ ئایینی و چ عەلمانی) دەبنە
"دەسەڵات"، تووشی دیاردەیەک دەبن کە دەتوانین پێی بڵێین "کوشتنی سوبێکتێتیی
ویژدان".
لەم دۆخەدا، ئایدیۆلۆژیا چیتر وەک ڕێگەیەک بۆ گەیشتن
بە حەقیقەت کار ناکات، بەڵکو دەبێتە "پەردەیەکی ئەستوور" (حجاب) کە
ناهێڵێت تیشکی ویژدان بگاتە ناو جیهانی کردەیی.
٢.
پرسی کورد: تاقیکردنەوەی ویژدانی ئایینی
و مرۆیی
کەیسی نەتەوەی کورد لە مێژووی هاوچەرخدا، وەک
"تاقیکردنەوەیەکی ئەخلاقی" (Litmus Test) وایە بۆ هەموو ئەو ئایدیۆلۆژیایانەی بانگەشەی دادپەروەری دەکەن:
- لەسەر
ئاستی ئایینی (برا موسڵمانەکان): لێرەدا
پارادۆکسێکی گەورە دەبینرێت. لەکاتێکدا جەوهەری ئایین فەرمان بە
"سەلماندنی ماف و ڕەتکردنەوەی ستەم" دەکات، بەڵام زۆرجار
ئایدیۆلۆژیای سیاسیی ئایینی لە وڵاتانی دەوروبەر، "بەرژەوەندیی نەتەوەیی
و سیاسی" خۆی خستووەتە پێش "ویژدانی ئایینی". کاتێک "برا
ئایینییەکان" لە ئاست ئەنفال، کیمیاباران و بێ بەشکردنی نەتەوەیەک لە
مافی سەرەتایی بێدەنگ دەبن، ئەوا لە ڕاستیدا تووشی "دوورکەوتنەوە
لە نوری خودایی" بوون.
چونکە خودا لای عاریفەکان "دادپەروەریی ڕەها"یە؛ بێدەنگی لە ئاست
زوڵم، واتە وەستان لە بەرەی تاریکی.
- لەسەر
ئاستی جیهانی (ئایدیۆلۆژیا مرۆییەکان): جیهانی
ڕۆژئاوا و ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان کە بانگەشەی "مافی مرۆڤ" و
"دیموکراسی" دەکەن، زۆرجار لە ئاست مافی کورددا ویژدانیان تووشی
"ئیفلیجیی سیاسی" بووە. لێرەدا "ئایدیۆلۆژیای لیبراڵیزم"
کاتێک بەرژەوەندییە ئابوورییەکانی دەخاتە پێش مافی مرۆڤایەتییەوە، بە هەمان
شێوە لە جەوهەری ویژدان دادەماڵرێت.
٣.
بەرپرسیارێتیی ئەخلاقی و "تاوانی
بێدەنگی"
لە فەلسەفەی ئەخلاقدا (بەتایبەت لای ئیمانوێل
لێڤیناس)، "ڕوخساری ئەوی تر" بەرپرسیارێتیت دەخاتە سەرشان. کاتێک مرۆڤێک
یان نەتەوەیەک دەچەوسێنرێتەوە، هاواری ئەو نەتەوەیە ڕاستەوخۆ ڕوو لە ویژدانی
ئەوانی ترە.
ئەو ئایدیۆلۆژیایانەی کە بێدەنگن یان بە پاساوی
جیاواز (وەک پاراستنی سنوور، یەکپارچەیی خاک، یان مەسڵەحەتی شەرعی) ڕێگری لە مافی
کورد دەکەن، تووشی "تاوانی
بێهەڵوێستی" بوون.
بەپێی لۆژیکی "نوری ئیشراق"، ئەم بێدەنگییە جۆرێکە لە "کەمبوونەوەی
بوون" و "رۆچوون بۆ ناو تاریکی".
٤.
ئەنجامگیری: شەریکی تاوان
دەتوانین بەم ئەنجامگیرییە ئەکادیمییە بگەین:
"هەر
فیکرێک مرۆڤایەتیی مرۆڤ لەسەرووی قاڵبە سیاسییەکانەوە نەبینێت، فیکرێکی "بێنور"
و تاریکە."
ئەو لایەنانەی بە ناوی ئایین یان یاسای
نێودەوڵەتییەوە نوێنەرایەتیی جیهان دەکەن، ئەگەر نەتوانن ویژدانی خۆیان لە قاڵبی
ئایدیۆلۆژیا ڕزگار بکەن بۆ پشتیوانی لە مافی گەلێکی چەوساوەی وەک کورد، ئەوا بە
ڕاشکاوی:
1.
لە
جەوهەری پەیامە ئاسمانی و زەمینییەکان لایانداوە.
2.
بەرپرسیارن
لە بەردەوامیی ئەو زوڵمە، چونکە بێدەنگیی ئەوان "بزوێنەری ستەمکارانە".
3.
شەریکی
مێژوویی ئەو تاوانانەن، چونکە ویژدان وەک "نورێکی ناوەکی" هەمیشە
ئاگاداری کردوونەتەوە، بەڵام ئەوان بەرژەوەندیی "تاریکی"یان هەڵبژاردووە.
کۆتایی:
مافی کورد تەنها کێشەیەکی سیاسی نییە، بەڵکو ئاوێنەیەکە
بۆ نیشاندانی ئاستی ویژدان و نوری ناوەکیی جیهان. تا
ئەو کاتەی جیهان و دەوروبەر لە ئاست ئەم مافەدا بێدەنگ بن، ناتوانن بانگەشەی ئەوە
بکەن کە پەیڕەوی لە "نوری خودایی" یان "بەها مرۆییەکان"
دەکەن. چونکە لای سوهروەردی، نور ناتوانێت لەگەڵ تاریکیی زوڵمدا لە یەک دڵدا
کۆببێتەوە.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر