لە تاراوگەی بەهەشتدا: کاتێک ئاگردانی
ڕۆژهەڵاتی لە سۆز و سەرمای کۆچدا دەکوژێتەوە
مرۆڤی ڕۆژهەڵاتی ،چ کورد بێت یان فارس، عەرەب بێت یان
تورک—کاتێک بارگەی کۆچ بەرەو ڕۆژئاوا دەپێچێتەوە، وا دەزانێت جوگرافیا بە تەنیا
دەتوانێت برینەکانی ساڕێژ بکات. ئەوان لە دۆزەخی جەنگ، چەوساندنەوە، داڕمانی
ئابووری و تەنگژە کۆمەڵایەتییەکان هەڵدێن و بە کۆڵەپشتییەک لە هیواوە ڕوو لە
ئەورووپا و بەهەشتە خەیاڵییەکان دەکەن؛ بەڵام زۆری پێ ناچێت لە نێو تەمومژ و بێ دەنگیی
غوربەتدا، دەکەونە بەردەم تاقیکردنەوەیەکی
Existential (بوونیاتی) کە کەم ماڵ هەیە شیرازەکەی بەرگەی
ئەو ئەزمونە بگرێت. دیاردەی هەڵوەشانی خێزان دوای کۆچ، ئازارێکی هاوبەشی هەموو ئەو
نەتەوانەیە، برینێکە کە سنوورە نەتەوەیییەکان دەبەزێنێت و ناخی مرۆڤ داداماڵێت.
زۆرجار کاتێک باسی جیابوونەوەی هاوسەران دوای
پەنابەری دەکرێت، کۆمەڵگە بە شێوەیەکی ڕووکەش دابەش دەبێت: دەستەیەک دەڵێن «ئەم
پێوەندییە لە سەرەتاوە هەر لەرزۆک و بۆگەن بووە، کۆچ تەنیا زیاتر زەقی کردەوەو پەردەی
لەسەر هەڵدایەوە»، دەستەیەکی دیکەش بە حەسرەتەوە دەڵێن «ئەگەر لە نیشتمان
بمابایەنەوە، ئێستا بە بەختیاری پێکەوە دەژیان». بەڵام حەقیقەت لە نێوان ئەم دوو
جەمسەرەدایە؛ حەقیقەت لە پەیوەندیی ئاڵۆزی نێوان «مرۆڤ، دەسەڵات، پێگە و فەلسەفەی
هاوسەرگیری»دا خۆی شاردووەتەوە.
١.
ڕووخانی باخچە شووشەیییەکە (دەستکەوتی
ئاسایش و لەدەستدانی)
ڕاستییەکە ئەوەیە کە زۆرێک لەو هاوسەرگیرییانە لە
نیشتماندا بەڕاستی سەقامگیر و ئارام بوون. بەڵام ئەو ئارامییە تەنیا بەرهەمی
«عەشقێکی پەتی» نەبوو، بەڵکو بەرهەمی سیستمێکی کۆمەڵایەتی و ئابووری بوو کە وەک
داربەستێک ماڵەکەی ڕاگرتبوو: کارێک کە پێگەی دەبەخشی، کەسوکار و دۆستانێک کە لە
کاتی تەنگانەدا دەبوونە هێورکەرەوە، و نەریتێک کە چوارچێوەی بە ژیان دەدا.
هاوسەرگیری لە نیشتمان زۆرجار وەک ڕووەکێک وابوو لە نێو «باخچەیەکی شووشەیی»
(قەفەسێکی پارێزراو)دا.
کاتێک کۆچ ڕوودەدات، ئەم باخچە شووشەییە دەشکێت. دوو
مرۆڤ بە ڕووتی و بێ هیچ پارێزەرێکی کۆمەڵایەتی دەخرێنە بەر سەرمای جەمسەریی
تاراوگە. هەموو شتێک لە سفرەوە دەست پێدەکات. یەکێکیان لە خەمی کار و دۆزینەوەی
پێگەی لەدەستچوودایە، ئەوی دیکەیان لە چنگ تەنیایی، نامۆیی و ناڕوونیی داهاتوودا
دەخنکێت. کاتێک «توانای دەروونی»ی مرۆڤەکان بۆ ماوەیەکی درێژ لە ژێر گوشاری مانەوە (Survival)دا دەبێت، سەبر و
لێبوردەیی بەرەو نەمان دەچێت. لەم دۆخەدا، شەڕێکی بچووک لەسەر قاپ شۆردن یان
خەرجیی ماڵ، ئیتر شەڕی ئەو بابەتە بچووکە نییە؛ بەڵکو تەقینەوەی گڕکانی ترس،
بێهیوایی و تەنیایییە. لێرەدا عەشق
نامرێت، بەڵکو لەژێر باری قورسی بێ‌پەناییدا دەخنکێت.
٢.
گۆڕانی هاوسەنگیی هێز؛ کاتێک ڕۆڵە
مێژووییەکان دەسڕێنەوە
خێزانی ڕۆژهەڵاتی،چ لای کورد و فارس بێت، چ لای عەرەب
و تورک ... لەسەر پایەی ڕۆڵە دیاریکراوەکانی ڕەگەزی بنیات نراوە: پیاو وەک
سەرچاوەی دەسەڵات، بڕیار و دابینکەری ئابووری، و ژن وەک پارێزەری ناوماڵ و ملکەچی
بڕیارە گەورەکان.
تاراوگە بە توندترین شێوە ئەم هاوکێشەیە تێکدەدات.
زۆرجار پیاوێک کە لە نیشتماندا خاوەن پێگەیەکی کۆمەڵایەتی و زانستی بووە، لێرەدا
ناتوانێت لە بوارەکەی خۆیدا کار بکات؛ شکستی پێگە
(Ego) تووشی خەمۆکی و گۆشەگیریی دەکات. لە
بەرامبەردا، ژنەکە لەوانەیە خێراتر فێری زمان بێت، بچێتە بازاڕی کارەوە، لە ڕووی
داراییەوە سەربەخۆ بێت و یاساکانی ڕۆژئاواش پشتیوانی لێ بکەن. کاتێک پیاوی خاوەن
دەسەڵاتی دوێنێ، بۆ کڕینی نانێک یان نامەیەکی فەرمی پێویستی بە هاوسەرەکەی دەبێت،
داڕمانێکی دەروونی ڕوودەدات.
کێشەکە پێشکەوتنی ژنەکە نییە، بەڵکو نەبوونی نەرمی و
فەلسەفەیەکە بۆ دووبارە پێناسەکردنەوەی ئەو هاوبەشییە. ئەو پەیوەندییەی کە لەسەر
بنەمای «باڵادەستی و پاشکۆیەتی» دروست ببوو، ناتوانێت لە ژینگەی «یەکسانی و
سەربەخۆیی»دا هەناسە بدات، مەگەر ئەوەی هەردووکیان بە ئاگایییەکی فەلسەفیی نوێوە
پێناسەی پێوەندییەکەیان نوێ بکەنەوە.
٣.
ئازادیی درەنگوەخت و دڕانی پەردەی ناچاری
لە دیوێکی دیکەوە، ناکرێت هەموو جیابوونەوەیەک بە
کارەسات دابنرێت. لە ڕۆژهەڵاتی ئێمەدا، هەزاران ژن و پیاو لە پەیوەندییەکی
ژەهراوی، سارد و بێ‌ڕێزدا تەنیا لەبەر «شەرم، قسەی خەڵک، چارەنووسی منداڵ یان بێ‌دەرامەتی»
پێکەوە مابوونەوە.
تاراوگە بۆ ئەم دەستەیە، وێرانکەری ماڵ نییە، بەڵکو
شکێنەری زنجیرەکانە. ژنێک یان پیاوێک کە ساڵانێک لە زیندانێکی بێ‌دەنگدا ژیاوە،
کاتێک دەبینێت کە یاسا مافی ژیانێکی سەربەخۆی پێدەدات و چیتر قسەی خزم و دراوسێ
حوکم بەسەر چارەنووسیدا ناکات، بڕیاری ڕۆیشتن دەدات. لەم دۆخەدا کۆچ پەیوەندییەکەی
تێکنەداوە، بەڵکو ئەو کۆسپە دەستکردانەی لابردووە کە ڕێگربوون لە ڕوودانی
حەتمییەتی جیابوونەوە.
٤.
فەلسەفەی ونبووی هاوسەرگیری
لە کۆتاییدا، دەبێت لە ڕوانگەیەکی فەلسەفیی قووڵترەوە
لە کێشەکە بڕوانین: کۆچ
تاوانبار نییە، بەڵکو فەلسەفەی هەڵەی ئێمەیە بۆ هاوسەرگیری.
لە کلتووری ئێمەدا، هاوسەرگیری زۆرجار پەناگەیەکە بۆ
هەڵاتن لە تەنیایی، کەرەستەیەکە بۆ پڕکردنەوەی کەموکوڕییە دەروونییەکان، یان
تەقلیدێکی کوێرانەی کۆمەڵایەتییە: «چونکە کاتی هاتووە، دەبێت ژن بهێنیت یان شوو
بکەیت». کە دەستپێک لەسەر بنەمای «پێگەیشتن و هۆشیاریی هاوبەش» دانەمەزرابێت،
هاوسەرگیرییەکە وەک قەڵایەکی لەمی دەمێنێتەوە کە تەنیا بە کەشوهەوای لەباری
نیشتمان ڕاوەستاوە.
هاوسەرگیری پێش ئەوەی گرێبەستێکی کۆمەڵایەتی بێت،
پرۆسەیەکی گەشەی فەلسەفییە؛ واتە دوو مرۆڤی ناتەواو، بە ئاگاداری لە
کەموکوڕییەکانی یەکتر، بڕیار دەدەن پێکەوە تیمی ژیان پێکبهێنن و گەشە بکەن. ئەگەر
ئەم تێگەیشتنە بوونی هەبێت، کۆچ و تەنگژەکانی تاراوگە نەک هەر ناتوانن ماڵەکە
بڕووخێنن، بەڵکو دەبنە هۆی ئەوەی ژن و مێرد زیاتر ببنە پەناگەی یەکتر لە غەریبیدا.
کۆچ تەنیا وەک تیشکی ئێکس (X-ray) کار
دەکات؛ لە پەیوەندییە لاواز و دەمامکدارەکاندا درزەکان دەکاتە کەلێن و دەبێتە هۆی
داڕمانیان، بەڵام لە پەیوەندییە ڕاستەقینەکاندا، دەبێتە کوورەیەک کە کانزای عەشق و
هاوسەفەرییەکە لە هەموو خەوشێک پاک دەکاتەوە.
ڕۆژهەڵاتییەکان لە غەریبیدا کاتێک ماڵەکانیان
دەڕووخێت، لە ڕاستیدا لە خاکی بێگانەدا جیانابنەوە؛ ئەوان باجی ئەو وەهمە مێژووییە
دەدەن کە پێیان وابوو دەتوانن بە کۆڵەپشتییەکی پڕ لە برین و بە چەمکە کۆنەکانی
ژیانەوە، لە دنیایەکی نوێدا ژیانێکی بەختەوەر دروست بکەن، بێ ئەوەی پێشتر خۆیان و
مانا ڕاستەقینەکەی «پێکەوەبوون»یان لە ناخی خۆیاندا دۆزیبێتەوە.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر