سەودای
باوەڕ و سەنگەری بەڵگە: کلیفۆرد و برینەکانی هۆشیاریی ئێمە
پێشەکی:
باوەڕ، نهێنیترین دەستپێکی کارەساتەکان
لە
مێژووی مرۆڤایەتیدا، باوەڕ هەمیشە وەک پەناگەیەکی پیرۆز، بێ تاوان و تەواو شەخسی
سەیر کراوە؛ شوێنێک کە تێیدا مرۆڤ مافی ئەوەی هەیە بە دڵی خۆی خەیاڵ بچنێت،
دڵنەوایی بۆ تەنیاییەکانی بدۆزێتەوە و ڕەنگ بە جیهان ببەخشێت. بەڵام لە سەدەی
نۆزدەهەمدا، فیلسووف و بیرکاری ئینگلیز، ویلیام کینگدۆن کلیفۆرد، بە وتارە
شۆڕشگێڕەکەی خۆی بە ناوی «ئەخلاقی باوەڕ» (The Ethics of Belief)، ئەم پەناگە ئارامەی هەژاند و پەردەی لەسەر
ترسناکترین ڕاستی لادا: «باوەڕی ئێمە بێ تاوان نییە، چونکە باوەڕ بنەمای کردارە. »
کلیفۆرد
بە ڕستەیەکی مێژوویی و توند سنوورێکی ئەخلاقی بۆ ئەقڵ دەکێشێت:
«هەمیشە، لە هەموو شوێنێک و بۆ هەموو کەسێک، هەڵەیە و ناڕەوایە
باوەڕ بە هەر شتێک بهێنێت لەسەر بنەمای بەڵگەی ناتەواو و ناکافی.»
لە
ڕوانگەی کلیفۆردەوە، پرسیاری «من دەبێت باوەڕ بە چی بهێنم؟» تەنیا پرسێکی مەعریفی
و زانستی نییە، بەڵکوو لە بنەڕەتدا پرسێکی ئەخلاقییە. کاتێک تۆ بەبێ بەڵگە باوەڕ بە شتێک دەهێنیت، تەنیا
عەقڵی خۆت نەزۆک ناکەیت، بەڵکوو وەک ئەو کەشتیوانە وایت کە کەشتییەکی شەکەت و
ڕزیو، بەبێ پشکنین و تەنیا بە پشتڕاستکردنەوەیەکی دەروونی و دڵخۆشکەر، دەخاتە نێو
دەریایەکی شەپۆلاوی؛ ئەگەر کەشتییەکە نوقم بێت و سەرنشینەکانی بخنکێن، کەشتیوانەکە
بکوژە، تەنانەت ئەگەر بە دڵپاکی و نیازپاکییەوە باوەڕی وابووبێت کە کەشتییەکەی
دەگاتە کەنار. کەواتە: باوەڕهێنان
بەبێ بەڵگە، تاوانێکی ئەخلاقییە بەرامبەر بە کۆمەڵگە.
گرینگی
و ڕەنگدانەوەی ئەم بابەتە بۆ کۆمەڵگەی کوردستان
ئەگەر
ئەم تێزەی کلیفۆرد بهێنینە ناو واقیعی کۆمەڵگەی کوردی، دەبینین هێندەی ئاو بۆ
تینوو، یان تیشک بۆ تاریکی، پێویست و هەنووکەییە. کۆمەڵگەی کوردستان بە درێژایی
مێژووی سیاسی، کۆمەڵایەتی و فەرهەنگیی خۆی، قوربانیی سەرەکیی «باوەڕی بێ‌بەڵگە» بووە. ئەم تێزە دەکرێت
لە چەند ڕەهەندێکی ژیانی کوردییەوە شی بکرێتەوە:
١. سیاسەت
و وەهمی سەرکردەکان (سیاسەتی سۆزداری)
مێژووی
سیاسیی کورد پڕە لە بەڵێنی گەورە، دروشمی بریقەدار و وتاری حەماسی. زۆرجار تاک لە
کۆمەڵگەی ئێمەدا، تەنیا لەبەر ئەوەی وتارێک هێڵی سۆزداریی دەبزوێنێت، باوەڕ بە
پڕۆژەیەکی سیاسی، بڕیارێکی چارەنووسساز، یان سەرکردەیەک دێنێت، بەبێ ئەوەی
بەراوردی بکات لەگەڵ هاوکێشە زانستییەکان، دۆخی جیۆپۆلەتیکی و بەڵگە مێژووییەکان.
ئەنجامی
ئەم باوەڕە بێ‌بەڵگانە، مێژوویەکی پڕ لە شکستی دووبارە، ئاوارەیی و داڕمانی
دەروونی بووە. بەپێی کلیفۆرد، ئەگەر دەنگدەری کورد یان هاووڵاتیی کورد بەبێ
لێکۆڵینەوە و خوێندنەوەی بەڵگەداری توانای حیزبێک، باوەڕی پێ بهێنێت و متمانەی پێ
ببەخشێت، ئەو هاووڵاتییە بەرپرسیارە لە هەر کارەساتێک کە بەسەر نەوەکانی داهاتوودا
دێت.
٢. دەمارگیریی
دینی و خورافە
لە کایەی
ئایینی و کلتووریدا، کۆمەڵگەی کوردی هێشتا بە دەست تێکەڵبوونی دەق و خوێندنەوە
دەمارگیرەکان، و هاتنەناوەوەی خورافە بە ناوی پیرۆزییەوە دەناڵێنێت. خوێندنەوەی
کلیفۆردیی بۆ باوەڕ، دیوارێک لە بەردەم ئەو پیاوە ئایینی و بانگخوازانە دروست
دەکات کە خەڵک بەرەو توندڕەوی یان وەهمی ناعەقڵانی دەبەن. بۆ کۆمەڵگەیەک کە
دەیەوێت لە پاشماوەی جیلی کۆن ڕزگاری بێت، چەکی «گومان و بەڵگەخوازی» دەبێتە
پێوەرێکی ئەخلاقی بۆ ئەوەی ڕێگری لە بەکارهێنانی پیرۆزییەکان بۆ مەرامی دەسەڵات و
تێکدانی شیرازەی پێکەوەژیان بگیرێت.
٣. ژینگەی
میدیا و شێرپەنجەی «هەواڵی چەواشە»
لە
سەردەمی سۆشیال میدیا لە کوردستاندا، ڕۆژانە هەزاران تۆمەت، پڕوپاگەندە، درۆ و
هەواڵی فەیک بڵاودەبنەوە. خەڵک بەبێ ئەوەی یەک چرکە لەخۆیان بپرسن: «بەڵگەی ئەم
قسەیە چییە؟»، هەواڵەکە هاوبەش دەکەن، کەرامەتی مرۆڤەکان دەشکێنن، ترسی دەستکرد
دروست دەکەن، یان دەبنە هۆی ئاڵۆزیی کۆمەڵایەتی.
ئەگەر
پرەنسیپەکەی کلیفۆرد لە سیستەمی پەروەردەی کوردی وەک بنەمایەکی ئەخلاقی دابمەزرێت،
ئەوا هەر تاکێکی کورد تێدەگات کە قبووڵکردن یان بڵاوکردنەوەی وتەیەک بەبێ
بەڵگە، بێ ئەدەبییە بەرامبەر بە ڕاستی و تاوانە بەرامبەر بە مرۆڤەکانی تر.
دەرئەنجام:
شۆڕشی گومان و پاراستنی ئایندە
کۆمەڵگەی
کوردی بە درێژایی مێژوو ڕاهێنراوە کە باوەڕهێنان بە چاکە و گومانکردن بە خراپە و
ناپاکیی بزانێت. کلیفۆرد هاوکێشەکە تەواو پێچەوانە دەکاتەوە«: ئەوە گومان و داواکردنی بەڵگەیە
کە سەرچاوەی ئەخلاقە، و ئەوە باوەڕهێنانی کوێرانەیە کە سەرچاوەی هەموو خیانەتێکە
بەرامبەر بە مرۆڤایەتی. »
بۆ ئەوەی
کوردستان لە بازنەی داخراوی شکستی سیاسی، کلتووری پاشکۆیەتی و جەهلی پیرۆزکراو
بێتە دەرەوە، پێویستی بە شۆڕشێکی مەعریفی-ئەخلاقی هەیە. پێویستە تاک بەو
هۆشیارییە بگات کە عەقڵ دەستکەوتێکی گشتییە و نابێت پیس بکرێت بە وەهم. داواکردنی
بەڵگە نەک تەنیا نیشانەی زیرەکییە، بەڵکوو باڵاترین فەزیلەتی ئەخلاقییە کە
دەتوانێت نەتەوەیەک لە چارەنووسی ئەو کەشتییە ڕزیوە ڕزگار بکات کە بە باوەڕی بێ‌بەڵگە،
بەرەو زریان ئاراستە کراوە.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر