ئیرەیی و خوێن: تێڕامانێکی ماکیاڤێلییانە لە
پەیوەندییە خێزانییەکان
نیكۆلۆ ماکیاڤێلی، وەک یەکێک لە دامەزرێنەرانی
فەلسەفەی سیاسیی مۆدێرن، مرۆڤ وەک بونەوەرێکی "نەگۆڕ" دەبینێت کە لە
هەموو سەردەم و شوێنێکدا هەمان پاڵنەرە دەروونییەکان دەیجووڵێنن. لای ئەو، مرۆڤ
نەک تەنها لە گۆڕەپانی سیاسی، بەڵکو لە ناوماڵ و لە نێوان خزم و کەسەکانیشیدا،
لەژێر کاریگەریی دوو هێزی سەرەکیدایە: بەرژەوەندیی
مادی و ئیرەیی.
١.
پارادۆکسی نزیکایەتی (The Proximity Paradox)
ماکیاڤێلی لە پەرتووکی "گفتوگۆکان"دا
ئاماژە بەوە دەکات کە ئیرەیی بەرەنجامی کێبڕکێیە. لە فەلسەفەی ئەویشدا، کێبڕکێ لە
نێوان ئەو کەسانەدا بەهێزترە کە لە یەکدییەوە نزیکن. کاتێک باس دێتە سەر خزم و
خانەوادە، "ئیرەیی هاوتاکان" سەرهەڵدەدات. خزمەکان لە یەک ڕەچەڵەک و یەک
مێژوون؛ هەر بۆیە کاتێک یەکێکیان دەگاتە پلەیەکی بەرز یان سامانێکی زۆر، ئەوانی تر
وەک سووکایەتییەک بۆ "نەفسی" خۆیان دەیبینن. لای ماکیاڤێلی، مرۆڤ ئیرەیی
بە پاشایەکی دوور نابات، بەڵام ئیرەیی بەو ئامۆزایە دەبات کە دوێنێ لەگەڵیدا هاوتا
بووە و ئەمڕۆ لەو سەرکەوتووترە.
٢.
باڵادەستیی سامان بەسەر سۆزدا
یەکێک لە توندترین و ڕاستگۆترین تێبینییەکانی
ماکیاڤێلی ئەوەیە کە دەڵێت: "مرۆڤەکان خێراتر لە مەرگی باوکیان خۆش دەبن، وەک
لە لەدەستدانی میراتەکەیان." ئەم دیدگایە بۆ ناو خێزان، وێنەیەکی ڕووتکراوە
لە سۆز پیشان دەدات. لە ڕوانگەی ماکیاڤێلییەوە، خێزان یەکەیەکی پیرۆز نییە کە
لەسەر بنەمای خۆشەویستیی بێ مەرج دامەزرابێت، بەڵکو دامەزراوەیەکی
بەرژەوەندیخوازە. ئیرەیی لە ناو خزمەکاندا زۆربەی کات ڕەگەکەی دەچێتەوە سەر
"سامان" و "پێگەی کۆمەڵایەتی". ئەگەر بەرژەوەندییەکان بکەونە
مەترسییەوە، پەیوەندییە خوێنییەکان دەبنە بارێکی گران و ئیرەیی دەبێتە بزوێنەری
خیانەت و دوژمنایەتی.
٣.
خزم وەک نەیارێکی ناوخۆیی
لە جیهانبینیی ماکیاڤێلیدا، مەترسیدارترین دوژمن
ئەوەیە کە لە ناو بازنەی متمانەی تۆدایە. خزمەکان بەهۆی نزیکایەتییان، زانیاریی
وردیان لەسەر خاڵە لاوازەکانی یەکدی هەیە. ئیرەیی لە ناو خێزاندا تەنها هەستێکی
نەرێنی نییە، بەڵکو دەبێتە "ستراتیژیی تێکشکاندن". ئەو پێی وایە خزمەکان
زۆرجار وا هەست دەکەن کە شایستەی ئەو پێگەیەن کە تۆ هەتە، چونکە لە هەمان
"خوێن"ن. ئەم هەستە بە "شایستەبوون"
(Entitlement) وایان لێدەکات کە
ئیرەییەکەیان بە ڕەوا بزانن و وەک جۆرێک لە گەڕاندنەوەی دادپەروەری سەیری بکەن.
٤.
حیکمەتی مامەڵەکردن لەگەڵ ئیرەیی
خزمایەتیدا
ماکیاڤێلی پێمان دەڵێت کە مرۆڤی ژیر (چ شازادە بێت
یان سەرۆک خێزان) نابێت چاوەڕێی "وەفا" بێت تەنها لەبەر ئەوەی خزمایەتی
هەیە. بۆ پاراستنی خۆت لە ژەهری ئیرەیی خزم، ماکیاڤێلی چەند پێشنیازێکی
ناڕاستەوخۆی هەیە:
- پەردەپۆشکردنی
سەرکەوتن: مرۆڤ
دەبێت سەرکەوتنەکانی وەک ئەنجامی "بەخت" نیشان بدات نەک تەنها
"لێهاتوویی"، چونکە خەڵک کەمتر ئیرەیی بە بەخت دەبەن.
- بێ بەشنەکردنی
ئەوانی تر: بۆ
کەمکردنەوەی ئیرەیی، دەبێت خزمەکان هەست بکەن کە لە سەرکەوتنی تۆدا ئەوانیش
سوودمەند دەبن.
- وریایی و
گومان: متمانەی
کوێرانە بە خزم، لە فەلسەفەی ماکیاڤێلیدا جۆرێکە لە خۆکوژیی سیاسی و
کۆمەڵایەتی.
دەرەنجام
لە کۆتاییدا، ماکیاڤێلی وێنەیەکی ڕاستەقینە و بێ پەردەی پەیوەندییە مرۆییەکانمان بۆ دەکێشێت. ئیرەیی لە نێوان خزم و خانەوادەدا، لای ئەو، دیاردەیەکی سروشتییە کە لە کورتهێنانی دەروونیی مرۆڤ و چاوچنۆکییەکەیەوە سەرچاوە دەگرێت. ئەو فێرمان دەکات کە بۆ تێگەیشتن لە ململانێ خێزانییەکان، دەبێت لە جیاتی گەڕان بەدوای سۆزدا، بەدوای نەخشەی بەرژەوەندی و پلەبەندیی دەسەڵاتدا بگەڕێین. لای ماکیاڤێلی، ژیان لە ناو خێزانێکی پڕ لە ئیرەییدا، تاقیکردنەوەیەکی بەردەوامی "ژیری" و "توانای مانەوە"یە.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر