ژینگە و فەلسەفەی هەبوون: لە نێوان بەهەشتی کوردستان
و داڕمانی ئەخلاقیی مرۆڤدا
پێشەکی: بەهەشتی بریندار
بەهاری کوردستان تەنیا وەرزێکی ئاسایی نییە، بەڵکو
ڕووداوێکی بوونناسییە .
کاتێک سروشتی کوردستان لە زستانێکی سەخت ڕادەچڵەکێت، دەبێتە تابلۆیەکی زیندوو کە
تێیدا مانا کانی جوانی و ژیان بەیەک دەگەن. ئەم پارچە بەهەشتە، کە ساڵانە هەزاران
گەشتیار لە ناوخۆ و دەرەوەی هەرێم بەسەری دەکەنەوە، لە جیاتی ئەوەی ببێتە مەڵبەندی
پاکبوونەوەی ڕۆح، دەبێتە قوربانیی "تەنگژەی نائاگایی" مرۆڤ. ئەو پاشماوە
و وێرانکارییەی کە دوای گەشتیاران دەمێنێتەوە، تەنیا پیسبوونی ژینگە نییە، بەڵکو
نیشانەی داڕمانی جەوهەری مرۆڤایەتی و شکستی ئەو سیستمە پەروەردەیی و ئایینییەیە کە
بڕیار بوو مرۆڤ بە "ئەشرەفی مەخلوقات" بناسێنێت.
پارادۆکسی ئایین: لە نێوان دروشم و پراکتیکدا
لە فەلسەفەی ئیسلامیدا، چەمکی "پاکوخاوێنی نیوەی
ئیمانە" (النظافة من الإيمان) یەکێکە لە پایە هەرە سەرەکییەکانی ڕەوشتی
موسڵمانان. بەڵام کاتێک سەیری واقیعی کۆمەڵگەی کوردی و عێراقی دەکەین، بەرەوڕووی
پارادۆکسێکی گەورە دەبینەوە. لە هەرێمێکدا کە هەزاران مزگەوتی تێدایە و بە ملیۆنان
دینار لە دروستکردن و بەڕێوەبردنیاندا خەرج دەکرێت، هێشتا نەتوانراوە سادەترین
پرەنسیپی ئەخلاقی کە "پاراستنی زەویی خودایە" بچێنرێت.
لێرەدا پرسیارە جەوهەرییەکە ئەوەیە: ڕۆڵی ئەم ناوەندە
ئایینییانە چی بووە لە ماوەی ١٤٠٠ ساڵدا؟ ئەگەر مزگەوت نەتوانێت فەرهەنگی
"نەفڕێدانی پاشماوە" لە مێشکی تاکدا بچێنێت، کەچی توانیویەتی مێشکی
گەنجان بۆ ئایدۆلۆژیای توندڕەوی وەک (داعش) ئامادە بکات، ئەمە نیشانەی لادانێکی
گەورەیە لە پەیامی مرۆیی. گۆڕینی مزگەوت لە ناوەندێکی ڕۆشنبیری و کۆمەڵایەتییەوە
بۆ شوێنێکی تەنیا پۆلێنکردنی مرۆڤەکان بۆ (ئیماندار و بێبڕوا)، وای کردووە
"بەرپرسیارێتی بەرامبەر سروشت" فەرامۆش بکرێت.
فەلسەفەی "باڵادەستی" بەرامبەر فەلسەفەی
"هاوسەنگی"
یەکێک لە هۆکارە فەلسەفییەکانی وێرانکردنی ژینگە لە
لایەن مرۆڤی ناوچەکە، تێگەیشتنە چەوتەکەیە بۆ چەمکی "ئەشرەفی مەخلوقات".
کاتێک مرۆڤ خۆی وەک سەروو هەموو بوونەوەرەکان دەبینێت و وا دەزانێت زەوی تەنیا بۆ
خزمەتی ئەو دروست کراوە، جۆرە "خۆپەرستییەکی ئیکۆلۆژی" (Ecological Egoism) لای
دروست دەبێت. ئەم دیدگایە ڕێگە بە مرۆڤ دەدات بێباکانە سروشت وێران بکات، چونکە
خۆی بە خاوەن دەزانێت نەک بە بەشێک لە سیستمەکە.
بە پێچەوانەوە، لە فەلسەفەی ئایینە کۆنە کوردییەکاندا
(وەک یارسان و ئێزیدی)، سروشت پیرۆزە. چوار ڕەگەزە سەرەکییەکە (ئاو، خاک، هەوا،
ئاگر) مۆرکێکی خوداییان هەیە. لەم فەلسەفەیەدا، مرۆڤ "بەشێکە" لە سروشت،
نەک "سەروو" سروشت. پاراستنی خاک وەک پاراستنی ئیمان وایە. ئەگەر ئەمڕۆ
ژینگەی کوردستان دەشێوێنرێت، هۆکارەکەی دابڕانی مرۆڤی کوردە لەو ڕەگ و ڕیشە
فەلسەفییە دەوڵەمەندەی کە فێری دەکرد دارێک وەک مرۆڤێک بە پیرۆز بزانێت.
ئابووریی ئایین و شکستی هۆشیاری
ئەو بودجە و سەرمایە گەورەیەی بۆ دروستکردنی مزگەوتە
ڕازاوەکان خەرج دەکرێت، ئەگەر نیوەی بۆ پڕۆژە نیشتمانییەکانی ژینگەپارێزی و
بەرزکردنەوەی ئاستی هۆشیاریی "ئیکۆلۆژی" خەرج بکرایە، ئێستا کوردستان
خاوەنی کۆمەڵگەیەکی تەندروستتر دەبوو. مزگەوتەکان لە جیاتی ئەوەی تەنیا باس لە
"بەهەشتی دوای مردن" بکەن، پێویست بوو فێری خەڵکی بکەن چۆن
"بەهەشتی سەر زەوی" (بەهاری کوردستانە) نەگۆڕن بۆ دۆزەخێکی پلاستیکی.
وەک بیرمەند (ئارنۆ نایس
- Arne Naess لە فەلسەفەی ("Deep Ecology"دا
دەڵێت: "مافی هەموو جۆرە زیندووەکانە کە بژین و گەشە بکەن، و ئەم مافە
سەربەخۆیە لەوەی ئایا مرۆڤ سوودیان لێ دەبینێت یان نا." ئەوەی لە
سەیرانگاکاندا دەبینرێت، دەستدرێژییەکی ئاشکرایە بۆ سەر مافی سروشت و نەوەکانی
داهاتوو.
دەرەنجام: داڕمانی جەوهەر
ئەو دیمەنە ناخۆشانەی پاشماوەی گەشتیاران لە دوای خۆیان جێی دەهێڵن، گوزارشت لە "داڕمانی ئەخلاقی" (Moral Decay) دەکات. مرۆڤێک کە بتوانێت لەناو دەستەگوڵ و کانییەکی ڕووندا پاشماوەی پیس فڕێ بدات، ئەو مرۆڤە پێش ئەوەی ژینگە پیس بکات، ڕۆحی خۆی پیس کردووە.
کاتی ئەوە هاتووە گوتاری ئایینی و پەروەردەیی لە کوردستان لە "گوتارێکی مێشکشۆر و دابڕاو لە واقیع" بگۆڕێت بۆ "گوتارێکی ژینگەدۆست و مرۆیی". پاراستنی ژینگە تەنیا ئەرکێکی شارەوانی نییە، بەڵکو بەرزترین ئاستی پەرستش و نیشتمانپەروەرییە. ئەگەر نەتوانین ئەم فەرهەنگە بگۆڕین، نەک هەر نابینە "ئەشرەفی مەخلوقات"، بەڵکو دەبینە تەنیا بوونەوەرێک کە لە کوێ بوو، ئەوێ وێران دەکات.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر