ترۆری مەعنەوی و شکۆی فەلسەفە: کاتێک
"وشە" لە "تەرم" دەترسێت
پێشەکی: مەرگی فەیلەسوف و ژیانی پرسیار
کۆچی دوایی دکتۆر فاروق ڕەفیق، تەنها ماڵئاوایی مرۆڤێک نەبوو لە جەستە، بەڵکو تاقیکردنەوەیەک بوو بۆ ویژدانی گشتی و ئاستی شارستانیبوونی کۆمەڵگایەک. فەلسەفە لە جەوهەری خۆیدا، وەک سوقرات فێری کردووین، "مەشقکردنە بۆ مەرگ". بەڵام ئەوەی دوای مەرگی ئەم ڕوناکبیرە بینیمان، نەک هەر مەشقی ئەخلاقی نەبوو، بەڵکو نمایشێکی قێزەونی "فاشیزمی ئایینی" بوو کە تێیدا جنێو و بوختان جێگەی لۆژیک و مروەتیان گرتەوە.
١.
لە ترۆری فیزیکییەوە بۆ ترۆری کەسایەتی (Character Assassination)
ئەو گروپە ئیسلامگەرایانەی کە خۆیان بە
پارێزەری خودا دەزانن، کاتێک لە ڕووبەڕووبوونەوەی فیکریدا دەدۆڕێن، پەنا بۆ چەکی
"ناوزڕاندن" دەبەن. لای ئەم گروپانە، تیرۆر تەنها بە فیشەک نییە؛ کاتێک
ناتوانن دەنگی زیندووی ڕوناکبیرێک کپ بکەن، هەوڵ دەدەن "تەرمەکەی" تیرۆر
بکەن. ئەمە لە فەلسەفەی سیاسیدا پێی دەوترێت
(Necropolitics) یان سیاسەتی مامەڵەکردن
لەگەڵ تەرمەکان بۆ چەسپاندنی هەژموونی ترس. جنێودان بە مردوویەک کە دەستی لە ژیان
بڕاوە، نیشانەی هێزی ئیمان نییە، بەڵکو گوزارشتە لە "فۆبیای فیکری"؛
ئەوان لە "تەرمی" فەیلەسوفێک دەترسن چونکە دەزانن "پرسیارەکانی"
هێشتا زیندوون.
٢.
فاشیزم لەژێر پەردەی پیرۆزیدا
ئەو زمانە زبر و ئاژەڵکارییەی بەرامبەر
دکتۆر فاروق بەکارهێنرا، ڕێککەوت نییە، بەڵکو بەشێکە لە ستراتیژیی
"دیومەنیزەکردن" (Dehumanization). کاتێک
مرۆڤێک لە پلەی مرۆیی دادەماڵیت و ناوی ئاژەڵی لێ دەنێیت، دەتەوێت ڕەوایی بە
سڕینەوەی بدەیت. ئەمە ڕێک ئەو خاڵەیە کە "ئایین" دەبێتە
"ئایدۆلۆژیایەکی فاشیستی". فاشیزم تەنها حزبێکی سیاسی نییە، بەڵکو
جۆرێکە لە بیرکردنەوە کە جیاوازی قبوڵ ناکات و دەیەوێت "یەک دەنگ و یەک
ڕەنگ" بەسەر گەردووندا بسەپێنێت. ئەوانەی جنێویان دا، نەک هەر بەرگرییان لە
ئایین نەکرد، بەڵکو گەورەترین شکستی ئەخلاقیی ئایینیان نیشانی جیهان دا.
٣. ململانێی "عەقڵی کراوە" و "نەقڵی کوێرانە"
دکتۆر فاروق ڕەفیق نوێنەرایەتی عەقڵێکی
ڕەخنەگری دەکرد کە داوای "هۆشیاری" دەکرد؛ لە بەرامبەردا، نەیارە
کینەگەرەکانی نوێنەرایەتی سیستمێکی "دۆگماتی" دەکەن کە تەنها لە ڕێگەی
"تەکفیر" و "تەخوین"ەوە دەتوانێت مانەوەی خۆی بپارێزێت.
ئەوانەی پێیان وایە بە جنێو دەتوانن مێژووی ڕوناکبیرێک بشێوێنن، لەو ڕاستییە
تێناگەن کە "فیکر" بە ئاو ناڕژێت و بە جنێویش پیس نابێت. فەلسەفە وەک
بەردی ناو ڕوبار وایە، چەند شەپۆلە چڵکنەکان لێی بدەن، تەنها زیاتر دەدرەوشێتەوە.
ڕێگەچارە: کۆمەڵگە چۆن مامەڵە بکات؟
بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم پەتایە ئەخلاقییە، پێویستە
کۆمەڵگە ئەم هەنگاوانە بگرێتە بەر:
- یەکەم:
جیاکردنەوەی پیرۆزی لە توندوتیژی: پێویستە
تاکی کورد فێربێت کە ڕێزگرتن لە ئایین، بە مانای بێدەنگبوون نییە لە ئاست
"تیرۆری فیکری". دەبێت ئەو دەنگە میانڕەوانەی ئایین خۆیان بە گژ
ئەم زمانە ناشرینەدا بچنەوە، چونکە ئەم سوکایەتییانە پێش هەموو کەس زیان بە
جەوهەری ئایین دەگەیەنن.
- دووەم: بە
دامەزراوەکردنی ڕەخنە: پێویستە
ناوەندە ئەکادیمی و ڕۆشنبیرییەکان، میراتی فیکریی دکتۆر فاروق و هاوشێوەکانی
بکەنە بابەتی لێکۆڵینەوە. وەڵامی جنێو، بێدەنگی نییە، بەڵکو
"بەرهەمهێنانی فیکری زیاترە".
- سێیەم:
یاسای قەدەغەکردنی گوتاری ڕقڵێبوونەوە (Hate Speech): کاتی
ئەوە هاتووە کە دادگاکان و یاسا کەرامەتی مرۆڤ (چ زیندوو و چ مردوو) بپارێزن.
سوکایەتیکردن بە مردوو بەناوی ئایینەوە، دەبێت وەک تاوانێکی کۆمەڵایەتی
مامەڵەی لەگەڵ بکرێت.
- چوارەم:
هۆشیاریی پەروەردەیی: دەبێت
لە قوتابخانەکاندا فەلسەفە و بنەماکانی گفتوگۆ (Dialogue) ببنە
بەشێکی سەرەکی، تا نەوەی داهاتوو لەبری "بەرد و جنێو"، فێری
"بەڵگە و مەنتق" بێت.
کۆتایی:
دکتۆر فاروق ڕەفیق وەک "دەنگێک لە
بیابان" مایەوە و وەک "پرسیارێک" کۆچی کرد. ئەوانەی دوای مەرگی
ئەو، زمانیان بۆ سوکایەتی درێژ کرد، تەنها قووڵایی برین و نەفامیی خۆیان نیشان دا.
مێژوو ناوی ئەوانە نانووسێتەوە کە جنێویان دا، بەڵکو ناوی ئەو کەسانە دەنووسێتەوە
کە تەنانەت بە مەرگیشیان، نەیارەکانیان تووشی شۆکی فیکری کرد. ئەی مامۆستای
فەلسەفە، ئارام بخەوە؛ چونکە ئەوتەپ و تۆزەی دەیانەوێت بیدەن لە شکۆی تۆ، تەنها
چاوی خۆیان کوێر دەکات.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر