مانیفێستۆی پاراستنی "نەفسی گەردوون"؛ فەلسەفەی سروشت لە حیکمەتی
زاگرۆس و ڕووناکیدا
پێشەکی: گەڕانەوە بۆ باوەشی گەردوون
لە فەلسەفەی کۆنی زاگرۆسدا، مرۆڤ وەک "سەروەر"
یان "داگیرکەر"ی سروشت پێناسە ناکرێت، بەڵکو وەک بەشێکی دانەبڕاو لە کۆی
بوون دەبینرێت. ئێمە جەستەیەک نین لە دەرەوەی سروشت، بەڵکو "ئەندامێکی زیندووین
لە جەستەی گەردووندا". ئەم تێڕوانینە بنەمای ئەخلاقێکی ژینگەییە کە تێیدا ڕێزگرتن
لە خاک، ڕێزگرتنە لە خود و لەو ڕووناکییەی کە هەموومانی تێدا کۆبووەتەوە.
یەکەم: میتافیزیکای زەوی؛ دایکی زگپڕ و هەنگاوی وریایانەی
مرۆڤ
لە دیدگای حیکمەتی کوردەواریدا، زەوی تەنیا "خاک"
نییە، بەڵکو "دایک"ە (Earth Mother). ئەم
تێگەیشتنە لە وەرزی بەهاردا دەگاتە ئەوپەڕی پیرۆزیی خۆی. کاتێک دەگوترێت "زەوی
لە بەهاردا زگپڕە"، ئەمە ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە گەردوون خەریکی بەرهەمهێنانی ژیانێکی
نوێیە.
لێرەوە، یەکێک لە ڕەفتارە فەلسەفییەکانی مرۆڤی زاگرۆسی
ئەوەیە کە: "لە بەهاراندا زۆر بە هێمنی و وریایی لەسەر زەوی هەنگاو دەنێین"؛
چونکە شێواندنی زەوی لەم وەرزەدا وەک ئازاردانی دایکێکی دووگیان وایە. ئێمە لە کاتی
دروستکردنی ماڵەکانیشماندا، هەوڵ دەدەین کەمترین دەستکاری لە خاکدا بکەین و جێگۆڕکێی
پێ نەکەین، چونکە هەر جوڵەیەکی بێجێ، تێکدانی ئەو هاوسەنگییە پیرۆزەیە کە "ئەرد"
وەک دایک و "ئاسمان" وەک باوک دروستیان کردووە.
دووەم: سۆهرەوەردی و "گریانی درەختەکان"؛ پەیوەندیی
نوری و ئەخلاقی
شەهابەدین سۆهرەوەردی، فەیلەسوفی ئیشراق، پێی وایە هەموو
بوونەوەرێک خاوەنی "نور"ە. کاتێک ئێمە مامەڵە لەگەڵ سروشتدا دەکەین، لە ڕاستیدا
مامەڵە لەگەڵ تیشکەکانی خوداوەند دەکەین. لەم کلتورەدا، "هەرگیز گیایەک بە ڕەگەوە
هەڵناکێشین" و زیان بە درەختە سەوزەکان ناگەیەنین.
فەلسەفەی ئیشراقی و حیکمەتی زاگرۆس هۆشداریمان پێ دەدەن:
"ئەگەر درەختێکی گەنج و سەوز ببڕینەوە، هەموو درەختەکانی تری دارستان بۆی دەگریین."
ئەم فرمێسکە تەنیا ماددەیەک نییە، بەڵکو وزەیەکی نەرێنییە کە دێتە ناو دڵی مرۆڤ و وجودی
بریندار دەکات. سۆهرەوەردی فێرمان دەکات کە بڕینەوەی بێهودەی درەخت، دەبێتە هۆی
"تاریکبوونی دڵ"؛ چونکە مرۆڤێک کە ڕووناکییەکی دەرەکی بکوژێنێتەوە، ڕووناکییە
ناوەکییەکەی خۆیشی بەرەو کزی دەچێت.
سێیەم: مۆڵەت و دوعا؛ ئایینەکانی یارسان و ئێزدی
لە ئایینەکانی وەک یارسان و ئێزدییدا، سروشت خاوەن
"ڕۆح"ە و میهرەبانی تێدەگات. بۆیە پەیوەندیی ئێمە لەگەڵ پێداویستییە مادییەکانمان
لەسەر بنەمای "ئیزنی مەعنەوی" داڕێژراوە:
درەختەکان: تەنیا ئەو درەختانە دەبڕینەوە کە پیر و وشک
بوون، بەڵام پێش ئەوەی تێشووی لێ بکەینەوە و یان بیبرینەوە، "دوعا بۆ ئارامیی
ڕۆحی درەختەکە" دەکەین. ئەمە دانپیانانە بەوەی کە ئەو درەختە خزمەتی ژیانی کردووە
و ئێستا ڕۆحەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەرچاوەی ڕووناکی.
گیانلەبەران: تەنانەت بۆ دابینکردنی بژێوی و خواردن، تەنیا
بەپێی پێویستییەکی کەم ڕاو دەکەین و پێش هەر کارێک، مۆڵەت و دوعا بۆ ڕۆحی ئەو زیندەوەرە
دەخوێنین. ئەمە وا دەکات مرۆڤ لە "داگیرکەر"ەوە ببێتە "هاوبەش"
لە بازنەی بووندا.
دەستپێوەگرتن: ئیسرافکردن لە دار و خواردنی گیاکێوییەکان
یان گۆشت، وەک سوکایەتیکردن بە "بەخششی ڕووناکی" سەیر دەکرێت.
چوارەم: باران وەک سرودی عەشق؛ یەکگرتنی باوک و دایک
لە کۆسمۆلۆژیای زاگرۆسدا، "خاک دایکمانە و ئاسمان
باوکمان". باران تەنیا پرۆسەیەکی کیمیایی نییە، بەڵکو " خۆشەویسترین و
رۆمانسیترین سروود و گۆرانی بوون" و نێوەندی گەیشتنی باوک (ئاسمان)ە بە دایک
(زەوی). باران ئەو نێوەندەیە کە ڕووناکییە دوورەکان دەهێنێتە ناو قوڵایی خاکەوە بۆ
ئەوەی ژیان چەکەرە بکات. مرۆڤی حەکیم کەسێکە کە گوێ لەم سرودە دەگرێت و لە ڕێگەیەوە
پەیوەندیی خۆی لەگەڵ خوداوەند قووڵتر دەکاتەوە.
دەرەنجام: پاراستنی ژینگە وەک ڕێگای گەیشتن بە حەقیقەت
بەپێی حیکمەتی سۆهرەوەردی و ئایینە کۆنەکانی کوردستان،
گەیشتن بە خوداوەند و حەقیقەت مەحاڵە ئەگەر مرۆڤ پەیوەندیی خۆی لەگەڵ سروشت بپچڕێنێت.
ژینگەپارێزی لێرەدا دەبێتە "سلوکێکی عیرفانی". کاتێک ئێمە میهرەبانین لەگەڵ
گیانلەبەران، کاتێک دارێک نا بڕینەوە، کاتێک بە نەرمی لەسەر سکی زەوی ڕێ دەکەین، لە
ڕاستیدا خەریکی پاککردنەوەی ئاوێنەی دڵمانین بۆ ئەوەی نوری حەقیقەتی تێدا ببریسکێتەوە.
سروشت لای ئێمە "بێگیان" نییە، بەڵکو خاوەنی
ڕۆحە و میهرەبانی دەناسێتەوە. هەر بۆیە، پاراستنی ژینگەی کوردستان، پاراستنی ئەو مەعریفە
و ڕووناکییەیە کە هەزاران ساڵە لە بناری چیاکاندا دەدرەوشێتەوە.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر