سایە نوور: مانیفێستی ڕاپەڕینی مەعریفی و گەڕانەوە بۆ
"مرۆڤی گەردونی"
ئامادەکردنی : ستافی زێرنووس
ڕۆمانی "سایە نوور"
(سێبەری ڕووناكی)، تەنیا دەقێکی گێڕانەوەیی نییە، بەڵکوو هەوڵێکی بوێرانەیە بۆ
داڕشتنەوەی فەلسەفەی نەتەوەیی لە قاڵبێکی گەردونیدا. ئەم ڕۆمانە لەو خاڵەوە دەست
پێ دەکات کە "ئەدەبیاتی کلاسیک" کۆتایی دێت و دەروازەیەکی نوێ بەرەو
"ئەدەبیاتی حیکمەت" (Wisdom Literature) دەکاتەوە.
١. مێتۆدۆلۆژیای
"قوتابخانەی بێدیوار": ڕەخنە لە مۆدێرنیتە
لە کاتێکدا جیهانی مۆدێرن مرۆڤی لە ناو چوارچێوەی
تەکنەلۆژیا و دیوارە چەقبەستووەکانی دامەزراوەکاندا زیندانی کردووە، "سایە
نوور" چەمکی "قوتابخانەی
بێدیوار" دەخاتە
ڕوو. ئەم چەمکە هاوتەریبە لەگەڵ بیرۆکەکانی ژان
ژاک ڕۆسۆ لە
کتێبی "ئیمیل" و تیۆرییەکانی ئیڤان
ئیلیچ لە
"کۆمەڵگای بێقوتابخانە"؛ بەڵام بە جیاوازییەکی بنەڕەتییەوە:
قوتابخانەکەی "هێوا" و "پیر ڕووشنا" تەنیا شوێنی پەروەردە
نییە، بەڵکوو مەیدانی "ئیشراق" و دۆزینەوەی نووری ناوەکییە. لێرەدا
سروشت (کێوەکانی کوردستان بە تایبەت هەورامان) تەنیا سروشت و شاخ نیین، بەڵکوو
"کاراکتەرێکی زیندوو" و مامۆستای سەرەکیین.
٢. پیر ڕووشنا و
زەردەشتەکەی نیچە: بەراوردکارییەک لە نێوان "سەرەوە" و "ناوهوه"
ئەگەر لە ڕۆمانی **"وەهای گوت زەردەشت"**ی فریدریش
نیچەدا، پاڵەوانەکە لە کێو دێتە خوارێ بۆ ئەوەی مەرگی خوداکان و لەدایکبوونی
" مرۆڤ"ی بالا ڕابگەیەنێت، ئەوا "پیر ڕووشنا" لە "سایە
نوور"دا هەوڵ دەدات "مرۆڤی ڕەسەن" لە ناو تەپ و تۆزی فەرامۆشیدا
بدۆزێتەوە. پیر ڕووشنا وەک "ویرجیڵ" لە
کۆمیدیای خوداییی دانتێ،
ڕێبەریی "هێوا" و نەوەی نوێ دەکات، بەڵام نەک بۆ ناو دۆزەخ و بەهەشت،
بەڵکوو بۆ ناو قووڵاییی مێژوویەکی شێوێندراو و فەلسەفەیەکی پەراوێزخراو.
٣. دیالێکتیکی نوور
و تاریکی
ڕۆمانەکە بە قووڵی لە ژێر کاریگەریی فەلسەفەی ئیشراقی شێخ
شەهابەدینی سۆهرەوەردیدایە. "نووری ئیسپەهبۆدی" لەم ڕۆمانەدا دەبێتە
کلیلێک بۆ تێگەیشتن لە بوون. نووسەر توانیویەتی ئەم فەلسەفە ئاڵۆزە بکاتە هەوێنی
چیرۆکێکی سادە و کاریگەر. ئەم تێڕوانینە هاوشێوەی کارەکانی هێرمان
هیسەیە لە ڕۆمانی **"سیدهارتا"**دا؛ هەردووکیان گەڕان بە دوای ڕاستیدا
لە دەرەوەی ڕێوڕەسمە ئایینییە وشکەکان و لە ناو جەوهەری "بوونیاد"دا
دەبیننەوە.
٤. بونیادشکێنیی
مێژوو و ناسیۆنالیزمی فەلسەفی
"سایە
نوور" تەنیا گەڕانەوە نییە بۆ ڕابردوو، بەڵکوو "ئەقڵی ڕەخنەیی" بەکار
دەهێنێت بۆ هەڵوەشاندنەوەی ئەو مێژووەی کە "ئەویتر" بۆ کوردی نووسیوە.
ئەو ڕستەیەی دەڵێت: "ئەوانەی
ئێمەیان بەزاند، خاکیان گرتین و ئاسمانیشیان لێ دزین"، دەمانباتەوە بۆ سەر تێزەکانی ئێدوارد
سەعید لە
"ڕۆژهەڵاتناسی" و فرانتس
فانۆن لە
"ستەملێکراوانی زەوی". نووسەر لێرەدا ئەدەبیات وەک ئامرازێک بۆ
"سەربەخۆییی مەعریفی" بەکار دەهێنێت.
٥. بۆچی خوێندنەوەی
ئەم ڕۆمانە زەروورەتێکی مێژووییە؟
- تێپەڕاندنی
قەیرانی ناسنامە: لە
سەردەمێکدا کە مرۆڤی کورد لە نێوان مۆدێرنیتەی ساختە و سەلەفییەتدا گیری
خواردووە، ئەم ڕۆمانە "ڕێگای سێیەم"مان نیشان دەدات؛ ڕێگای حیکمەت
و ئاشتی لەگەڵ خوود.
- پەیوەندی لەگەڵ
جیهان: خوێنەر
بە خوێندنەوەی ئەم بەرهەمە تێدەگات کە فەلسەفەی کوردی (یارسان، ئێزدی) بەشێکی دانەبڕاوە لە حیکمەتی جیهانی و دەتوانێت وەڵامی پرسە
گەردونییەکانی پێ بێت.
- داڕشتنەوەی
سیستەمی پەروەردە: ڕۆمانەکە
بانگەوازێکە بۆ هەڵوەشاندنەوەی دیوارە مادی و مەعنەوییەکانی قوتابخانە و
گەڕانەوە بۆ "فێربوونی ئەزموونی".
ئەنجامگیری:
"سایە نوور" تەنیا چیرۆکی
"هێوا" و "پیر ڕووشنا" نییە؛ چیرۆکی
هەموو ئەو مرۆڤانەیە کە دەزانن لە تاریکیدان و بە دوای پڕشنگێکی ڕووناكیدا
دەگەڕێن. ئەم ڕۆمانە لە ڕیزی شاکارە فەلسەفییەکانی وەک "ئەلبێرت کامۆ" و "گابریل گارسیا مارکێز" دایە،
بەو جیاوازییەی کە لێرەدا "ڕیالیزمی جادوویی" جێگەی خۆی بۆ
"ڕیالیزمی ئیشراقی" چۆڵ کردووە.
بەم زوانە، "سایە نوور" دەبێتە چرایەک بۆ
هەموو ئەو ماڵانەی کە تینووی ناسینی ڕاستەقینەی خۆیانن.
ئەم شیکارییە پێشکەشە بە خوێنەرانی تێگەیشتووی
ماڵپەڕی "زێڕنووس" و هەموو ئەوانەی لە سێبەری ڕووناكیدا دەژین.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر