نوگرە سەلمان: لە چاڵە ڕەشەکەی لەبیرچوونەوەوە بۆ
بەردەم مێزی دادپەروەری
خوێندنەوەیەکی فەلسەفی و مێژوویی بۆ جینۆسایدی کورد
لە ڕێگەی مێژووی زارەکییەوە
پێشەکی: گەڕانەوەی قوربانی بۆ نێو مێژوو
ئەو دادگاییەی ئەمڕۆ کە تێیدا یەکێک لە
سەرپەرشتیارانی قەڵای "نوگرە سەلمان" ڕووبەڕووی ڕزگاربووانی ئەنفال
دەبێتەوە، تەنها پرۆسەیەکی یاسایی نییە، بەڵکو ساتەوەختێکی فەلسەفی قووڵە. ئەمە
ڕووبەڕووبوونەوەی "یادەوەری"یە لەدژی "سڕینەوە"، و سەرکەوتنی
"دەنگی مرۆڤ"ە بەسەر "بێدەنگی بیابان". نوگرە سەلمان لە
مێژووی سیاسی عێراقدا تەنها زیندانێک نەبوو، بەڵکو تاقیگەیەک بوو بۆ تاقیکردنەوەی
ئاستی دڕندەیی مرۆڤ و هەوڵدان بۆ شێواندنی ناسنامەی نەتەوەیی لە ڕێگەی جینۆسایدەوە.
مێژووی زارەکی: چەکی بێدەسەڵاتان
لە غیابی بەڵگەنامە نووسراوەکانی دەوڵەتدا کە زۆرجار
بۆ شاردنەوەی تاوانەکان دەشێوێندرێن، "مێژووی زارەکی" دەبێتە
تاقە سەرچاوەی ڕاستەقینە بۆ تێگەیشتن لە ڕاستییەکان. وەک لە توێژینەوەکانی ساڵانی
٢٠٠٦-٢٠٠٩دا دەرکەوتووە، شایەتحاڵەکان تەنها چیرۆک ناگێڕنەوە، بەڵکو "نەخشەی
تاوان"ەکە دەکێشن. مێژووی زارەکی لێرەدا دەبێتە ئامرازێکی سیاسی و ئەکادیمی
بۆ پڕکردنەوەی ئەو بۆشاییانەی کە مێژووی فەرمی بەعس ویستوویەتی بمانشارێتەوە.
فەلسەفەی شوێن: نوگرە وەک "نادیار"
ناونانی "نوگرە سەلمان" (چاڵی سەلمان) بە
تەنها ئاماژەیەکی جوگرافی نییە، بەڵکو ئاماژەیەکی فەلسەفییە بۆ "نەمان".
"نوگرە" یان چاڵ، ئەو شوێنەیە کە دەوڵەتی تۆتالیتاری سەدام دیزاینی کردبوو
تاوەکو مرۆڤی تێدا ون بێت. هەڵبژاردنی بیابانێکی دوورەدەست لە پارێزگای موسەننا،
کە ٢٠٠ کیلۆمەتر لە ئاوەدانییەوە دوورە، ستراتیژیەتێکی "بەتاڵکردنەوەی
مرۆڤ" بوو لە هیوا. ئەوەی چووبایە ئەوێ، وەک لەسەر دەرگاکەی نووسرابوو، دەبوو
هەموو شتێک جێبهێڵێت.
دیسکۆرسی جەستە و ئەشکنجە
بەڵگەنامە پزیشکییەکانی بنکەی تەندروستی سەلمان، کە
باس لە "وەستانی کتوپڕی سووڕی خوێن" یان "خوێنەبەربوونی
ناوخۆیی" دەکەن، تەنها زاراوەی پزیشکی نین؛ ئەمانە زمانی "پەردەپۆشکردنی
تاوان"ن. کاتێک جەستەی مرۆڤی کورد لە نوگرە سەلمان دەبێتە ئامانجی لێدان،
برسیێتی، و تینوێتی، دەوڵەت دەیەوێت بڵێ: "ئەم جەستەیە هیچ بەهایەکی یاسایی و
مرۆیی نییە".
چیرۆکی "فاتمە محمد" کە تەنها
لەبەر قومێک ئاو کوژرا، یان ئەو دیمەنە تراژیدیانەی "مام نوری"
دەیانگێڕێتەوە سەبارەت بە خواردنی تەرمی قوربانیان لەلایەن سەگی بیابانەوە،
نیشاندەری قۆناغی "نەهێشتنی کەرامەتی مرۆیی"یە تەنانەت دوای مردنیش.
بەرپرسیارێتی و دادپەروەری: "حەجاج" وەک
سیمبۆل
کەسایەتی "حەجاج" (سەرپەرشتیاری زیندانەکە)
لە مێژووی زارەکی ڕزگاربوواندا، وەک نوێنەری سیستمێکی شۆڤێنی دەردەکەوێت. ئەو
تەنها ئەشکنجەدەرێک نەبوو، بەڵکو کەسێک بوو کە داوای دەکرد زیندانییەکان
"سوجدەی بۆ بەرن". ئەمە لوتکەی خۆ-خوداکردن
(Self-deification)ی بکوژە لە بەرامبەر
قوربانیدا. دادگاییەکەی ئەمڕۆ، لێسەندنەوەی ئەو هێزە وەهمییەیە لە بکوژ و
گێڕانەوەی شکۆیە بۆ قوربانییەکان.
ئەنجام: یادەوەری وەک دادگا
جینۆسایدی ئەنفال و ئەزموونی نوگرە سەلمان، تەنها
برینێکی مێژوویی نین، بەڵکو وانەیەکن بۆ مرۆڤایەتی. گواستنەوەی تەرمی ٣٦٥ قوربانی
لە بیابانەکانی سەماوەوە بۆ خاکی کوردستان لە ساڵی ٢٠٠٦ و ٢٠٠٧، هەنگاوی یەکەمی
"ڕزگارکردنی ڕاستی" بوو. ئەمڕۆ کە ڕزگاربووان لەبەردەم جەلادەکەیاندا
ڕادەوەستن، مێژووی زارەکی لە "گێڕانەوەی ناو قاعەکان"ەوە دەبێتە
"بەڵگەی یاسایی" لە دادگا نێودەوڵەتی و نیشتمانییەکاندا.
نوگرە سەلمان چیتر تەنها "چاڵێک" نییە بۆ
شاردنەوەی تەرمەکان، بەڵکو بووەتە مینبەرێک کە تێیدا کورد هاواری "بوونی
خۆی" دەکات. وەک چۆن مام نوری چیرۆکی میللەتەکەی گەیاندە نەتەوە
یەکگرتووەکان، ئەرکی ئێمەیە ئەم مێژووە نەک تەنها وەک ئازار، بەڵکو وەک
"بەڵگەی سیاسی و یاسایی" بۆ داهاتوو بپارێزین.
سەرچاوەکان:
- چاوپێکەوتنەکانی
٢٠٠٦-٢٠٠٩ لەگەڵ ڕزگاربووانی ئەنفال.
- ڕاپۆرتی
ڕێکخراوی میدڵ ئیست وۆچ (١٩٩٢).
- بەڵگەنامە
پزیشکییەکانی بنکەی تەندروستی سەلمان.
- کتێبی
"ئەنفال و نهێنییەکانی" – عەدالەت تاڵەبانی.
- شایەتحاڵی
مام نوری عەبدولڕەحمان و ڕزگاربووانی تری قەڵای نوگرە سەلمان
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر