سێبەری ڕووناكی: گەڕانەوەی هیوا لە ئاسۆی حیکمەتەوە
خوێندنەوەیەک بۆ بەشی پانزدەیەم: "گەڕانەوەی سەفیری
ڕووناكی"
رۆمانی سایە نوور "سێبەری ڕووناكی" تەنها گێڕانەوەی
چیرۆکێک نییە، بەڵکو گەشتێکی مەعریفییە لە نێوان تاریکیی مێژوو و ڕووناكیی
ئایندەدا. لە بەشی پانزدەیەمدا، ئێمە ڕووبەڕووی وەرچەرخانێکی مێژوویی دەبینەوە؛
گەڕانەوەی "هیوا". بەڵام ئەم گەڕانەوەیە، گەڕانەوەی سەرکردەیەکی سیاسیی
کلاسیک نییە کە بەڵێنی دەسەڵات بدات، بەڵکو گەڕانەوەی "فانۆس هەڵگرێکە"
کە دەیەوێت چرای عەقڵ لە ناو دڵەکاندا دابگیرسێنێت.
١. ڕەهەندی
فەلسەفی: ئیشراق و مانیفێستی نوور
لە ڕووی فەلسەفییەوە، ئەم بەشە بە قووڵی لە ژێر
کاریگەریی "فەلسەفەی
ئیشراق"ی سوهرەوەردیدایە. کاتێک "دەلالی شەنگالی" کتێبی
"تلویحات" وەردەگێڕێت، نووسەر ئاماژە بەوە دەکات کە ڕزگاریی ڕاستەقینە
لە "حیکمەت"ەوە دەست پێ دەکات.
لێرەدا "ڕووناكی" تەنها دیاردەیەکی فیزیایی
نییە، بەڵکو هێمایە بۆ "ئاگاهی". هیوا دەڵێت: « ڕووناكی ئەگەر تەنها لە مندا
بمێنێتەوە، دەمرێت»؛ ئەمە ئاماژەیە بۆ
فەلسەفەی دابەشکردنی مەعریفە. ڕووناكی لێرەدا هێزی ڕزگارکەرە
(Soteriology)، کە مرۆڤ لە کۆیلایەتیی دەسەڵات و ترس ڕزگار
دەکات و بەرەو ئازادیی ناوەوەی دەبات.
٢. ڕەهەندی ئەدەبی
و سیمبۆلیزم: جوگرافیای یەکگرتووی ئازار
نووسەر بە زیرەکییەکی ئەدەبییەوە، نەخشەی کوردستان لە
ڕێگەی کارەکتەرەکانەوە تێکەڵ دەکات:
- مەهاباد: بەستنەوەی
دەنگی "هیوا" بە مێژووی پێشەوا قازی محەمەد، واتە بەردەوامیی خەبات
بەڵام بە فۆرمێکی نوێ (دەنگی ئایندە، نەک شکەست).
- سنە: "مامۆستا
شاهۆ" هێمای زمانی دایکە؛ ئەو زمانەی ساڵانێک زیندانی بووە و ئێستا بە
ڕووناكی دەپشکوێت.
- شەنگال: "دەلال"
هێمای تێپەڕاندنی تراژیدیایە. گۆڕانی قوربانییەک بۆ "وەرگێڕی
فەلسەفە" گەورەترین چاکسازیی دەروونی و کۆمەڵایەتییە.
- کرماشان و هەڵەبجە: تێپەڕین
لە "دووکەڵی ژەهراوی" بەرەو "ڕووناكیی ژیرانە". سیروان
(نەوەی تاراوگە) دەبێتە پردی گەڕانەوە.
ئەم جوگرافیایە نیشان دەدات کە "پرۆژەی
نوور" سنوورە دەستکردەکان دەبڕێت و یەکێتییەکی رۆحی لە نێوان پارچەکاندا
دروست دەکات.
٣. شرۆڤەی
کۆمەڵایەتی و سیاسی: قوتابخانەی بێ دیوار
یەکێک لە جوانترین چەمکە ئەکادیمییەکانی ئەم بەشە،
دروستبوونی **"قوتابخانە بێ دیوارەکان"**ە. ئەمە ئاماژەیە بۆ
پەروەردەیەکی ئازاد کە لە چوارچێوەی دامەزراوە داپڵۆسێنەرەکاندا نییە. کتێبخانە لە
ناو چادر و هۆڵی خوێندن لە ناو چیا، نیشانەی ئەوەیە کە مەعریفە پێویستی بە مۆڵەتی
دەسەڵات نییە. ئەمە "ڕاپەڕینێکی بێدەنگە"
(Silent Revolution) کە جیهان و نەتەوە یەکگرتووەکان
سەرسام دەکات، چونکە ئەم جوڵانەوەیە پەنا بۆ چەک نابات، بەڵکو پەنا بۆ
"حیکمەت" دەبات.
٤. پەیامی کۆتایی:
هیوا لە ئایندەوە دێت
کۆتاییهێنان بە بەشەکە بە گفتوگۆی نێوان هیوا و کچێکی
کۆبانی، لووتکەی گەشبینیی ئەدەبییە. کاتێک دەڵێت: « من لە ئایندەوە هاتووم»، ڕۆمانەکە لە کاتێکی هێڵی (Linear Time) دەردەچێت و دەبێتە
کاتێکی فەلسەفی. هیوا وەک "میتۆد" دەگەڕێتەوە نەک وەک "کەس"،
بۆیە هەموو منداڵێکی کورد دەبێتە سەرەتایەک بۆ ئەو ئایندەیە.
بۆ خوێنەران: بۆچی دەبێت چاوەڕێی "سێبەری
ڕووناكی" بن؟
ئەگەر ماندووی لەو چیرۆکانەی تەنها باسی برینەکانمان
دەکەن، "سێبەری
ڕووناكی" ئەو
دەرمانەیە کە بە دوایدا دەگەڕێیت. ئەم رۆمانە تەنها کتێبێک نییە، بەڵکو مانیفێستی
سەردەمێکی نوێیە.
- سێبەری ڕووناكی فێرمان
دەکات چۆن لە ناو خۆڵەمێشی جەنگدا، فەلسەفە و عەشق وەک چەک بەکاربهێنین.
- ئەم رۆمانە دەنگی
ئەو مامۆستایەیە کە زمانی لێ زەوت کراوە، دەنگی ئەو کچە ئێزدییەیە کە مەرگی
بینیوە، و دەنگی ئەو گەنجە تاراوگەنشینەیە کە بە دوای ڕەگدا دەگەڕێت.
بەم زوانە... چاوەڕوانی
شاکارە ئەدەبییەکەی "سایە نوور" بن بە ناوی "سێبەری ڕووناكی".
کتێبێک کە پێت دەڵێت: "تاریکی
تەنها کاتێک کۆتایی دێت، کە تۆ ببیت بە ڕووناكی."
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر