گەمارۆدانی ویژدان: لە هەیمەنەی ئایدیۆلۆژیاوە بۆ
ڕابوونی عەقڵانی
خوێندنەوەیەک بۆ ململانێی فیکری لە کۆمەڵگای کوردیدا؛
دکتۆر فاروق ڕەفیق بە نموونە
پێشەکی
ویژدان، وەک ئیمانوێل کانت دەڵێت، "یاسایەکی
ئەخلاقییە لە ناوەوەی مرۆڤدا"، کە بڕیارە وەک دادوەرێکی سەربەخۆ کار بکات.
بەڵام کێشە گەورەکە لێرەوە دەست پێ دەکات کاتێک "ئایدیۆلۆژیا" دێت و ئەم
دادگا ناوەکییە داگیر دەکات. لە مێژووی هاوچەرخی باشووری کوردستاندا، ئێمە
لەبەردەم شەپۆلێکی توندی ئایدیۆلۆژیای ئیسلامی سیاسیداین کە تەنها ئامانجی
ڕێکخستنی ژیانی گشتی نییە، بەڵکو ئامانجی "کوشتنی پرسیار" و
"سڕکردنی ویژدانی تاکەکەسییە" لە پێناو بەرژەوەندییە سیاسی و
ئیقلیمییەکاندا.
١.
ئایدیۆلۆژیا وەک بکوژی ویژدان
هانا ئارێنت، فەیلەسووفی سیاسی، لە تیۆری "بێ بایەخیی شەڕ" (Banality of Evil)دا ئاماژە بەوە دەکات کە مرۆڤەکان کاتێک دەبنە بەشێک لە ئامێرێکی ئایدیۆلۆژیی گەورە، توانای جیاکردنەوەی چاکە و خراپەیان نامێنێت. ئایدیۆلۆژیا (چ ئایینی بێت یان زەمینی) "بەرگی پیرۆزی" دەپۆشێت و وا لە تاک دەکات کە تاوان، جنێو، و تەکفیر وەک "ئەرکێکی پیرۆز" ببینێت. لێرەدا ویژدان نامرێت، بەڵکو "کۆیلە" دەکرێت؛ ئیتر پێوەرەکە "مرۆڤایەتی" نییە، بەڵکو "سەرکەوتنی ئایدیۆلۆژیا"یە.
٢.
ئیسلامی سیاسی و تیرۆری فیکری لە
کوردستان
ئەوەی لە هەرێمی کوردستاندا دەگوزەرێت، تەنها
ململانێیەکی ئایینی نییە، بەڵکو پڕۆژەیەکی "فاشیزمی فیکری"یە کە لەلایەن
وڵاتانی داگیرکەر و توندڕەوەوە پشتگیری دەکرێت. ئەم ئاراستەیە کار لەسەر
"دیهومانیزەکردن" (Dehumanization) یان
داماڵینی مرۆڤایەتی لە نەیارەکانی دەکات. کاتێک بیرمەندێک یان ڕەخنەگرێک وەک
"کافر" یان "خاین" وێنا دەکرێت، ئیتر هەموو جۆرە توندوتیژییەک
(فیزیکی یان مەعنەوی) بەرامبەری ڕەوا دەکرێت. ئەمە ڕێک ئەو شوێنەیە کە
"ویژدانی ئایدیۆلۆژی" دەبێتە جێگرەوەی "ویژدانی مرۆیی".
٣.
دکتۆر فاروق ڕەفیق و تێکشکاندنی
کۆیلایەتیی خۆکرد
دکتۆر فاروق ڕەفیق، وەک "سۆکراتێکی کورد"،
تێگەیشتبوو کە کێشەی بنەڕەتیی ئەم کۆمەڵگایە لە "نەبوونی پرسیار"دایە.
ئەو کارەی ئەو کردی، جێبەجێکردنی چەمکی "ڕۆشنبیریی ئۆرگانی" بوو (بەپێی
گرامشی)، کە هەوڵی دەدا مێشکی تاکی کورد لە ژێر هەیمەنەی دەقە چەقبەستووەکان ڕزگار
بکات.
مەرگی ئەو تەنها کۆچی دوایی مرۆڤێک
نەبوو، بەڵکو بووە تاقیکردنەوەیەکی گەورە بۆ ناسینی ئاستی فاشیزمی ناو
ئایدیۆلۆژیای ئیسلامی سیاسی. ئەو هێرشانەی دوای مەرگی کرایە سەر، سەلمێنەری ئەو
ڕاستییە بوون کە "خێڵی ئایدیۆلۆژی" لە "تەرمی بیرمەندێک" زیاتر
دەترسێت وەک لە زیندوویەتی، چونکە ئەو "تۆوی گومان"ی چاندووە کە هیچ
تیرۆرێکی فیکری ناتوانێت رێگر بێت لە چەقەرە کردنی.
٤.
دەرئەنجام: بەرەو ویژدانێکی ڕەخنەگرانە
ئەگەرچی ئیسلامی سیاسی بە پاڵپشتی دەرەکی هەوڵی
داگیرکردنی فەزای گشتی دەدات، بەڵام بزووتنەوەیەکی فیکری لە کوردستان لەدایک بووە
کە چیتر بە ئاسانی نابێتە "نێچیری" دروشمە بریقەدارەکان. ئامانجی ئەم
نەوەیە گەڕانەوەیە بۆ "ویژدانی سەربەخۆ"؛ ئەو ویژدانەی کە ڕێز لە ژیان،
ئازادی و شکۆی مرۆڤ دەگرێت بەبێ ئەوەی پێویستی بە مۆڵەتی هیچ ئایدیۆلۆژیایەک هەبێت.
وەک ڤۆڵتێر دەڵێت: "ئەوانەی دەتوانن وات لێ بکەن باوەڕ بە شتی بێمانا بهێنیت، دەشتوانن وات لێ بکەن تاوان ئەنجام بدەیت." بۆیە تاکە ڕێگەی ڕزگاریی نەتەوەیی و مرۆیی ئێمە، پاراستنی ئەو "تۆوی پرسیارەیە" کە بیرمەندانی وەک فاروق ڕەفیق چاندوویانە، بۆ ئەوەی ڕێگە نەدەین ویژدانمان لە ناو بەرداشی ئایدیۆلۆژیا فاشیستەکاندا ورد و خاش بێت.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر