لە نێوان جەستە و دەرووندا: فەلسەفەی
تێگەیشتن و هاوسەنگی لە خێزانی کوردیدا
پێشەکی: مرۆڤ وەک یەکەیەکی بایۆ-دەرونی
مرۆڤ تەنها بوونەوەرێکی ڕووت و سادە
نییە کە لە فەزایەکی ئەبستراکتدا بژی، بەڵکو
ئاوێتەیەکی ئاڵۆزە لە بایۆلۆژیا و دەروونناسی. لە فەلسەفەی نوێدا، جەستە تەنها
پەرژینێک نییە بۆ ڕۆح، بەڵکو جەستە "ماڵی بوون"ە. هەر گۆڕانکارییەک لە
کیمیای جەستەدا ڕووبدات، ڕاستەوخۆ ڕەنگدانەوەی لەسەر ڕەفتار و کاردانەوەکانی مرۆڤ
دەبێت. لە کۆمەڵگەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بەتایبەت کوردستان، بەهۆی زاڵبوونی داب ونەرێتی
کۆنەپارێز و بێدەنگیی دامەزراوە پەروەردەیی و ئایینییەکان، تێنەگەیشتنێکی قووڵ لەم
هاوکێشەیە هەیە، کە زۆرجار دەبێتە هۆی هەڵوەشانەوەی شیرازەی خێزان.
１. ژن و گەردەلوولی هۆرمۆنەکان: ئازارێک لە
پشت پەردەی تابۆوە
بایۆلۆژیای مێینە بەهۆی سروشتی
بەردەوامیی ژیانەوە، لە گۆڕانکارییەکی خولیی بەردەوامدایە. سووڕی مانگانە (Menstruation)، دووگیانی و شیرپێدان تەنها پرۆسەی بایۆلۆژی
نین، بەڵکو گۆڕانی ڕادیکاڵن لە ئاستی هۆرمۆنەکانی وەک (ئیسترۆژین و پرۆژێسترۆن).
کاتێک دایکێک، خوشکێک یان هاوسەرێک لە کاتی پریود یان
دووگیانیدا کۆنترۆڵ لەدەست دەدات یان هەستیار دەبێت، ئەمە "نەخۆشی
دەروونی" یان "خراپی ڕەوشت" نییە، بەڵکو کاردانەوەی سیستەمی دەمارە
بۆ ناهاوسەنگییەکی کیمیایی توند. لەم کاتانەدا، مێشک لە دۆخێکی
"بەرگری"دایە. تێنەگەیشتنی پیاو لەم ڕاستییە و وەڵامدانەوەی بە تووڕەیی،
نیشانەی نەفامییەکی بایۆلۆژییە. ئەرکی ئەکادیمی و مرۆیی ئێمە ئەوەیە تێبگەین کە
لەو ساتانەدا، ئەو مرۆڤە پێویستی بە "دڵنەوازی،هێمنی و ئارامی" هەیە نەک
دادگاییکردن.
２. پیاو لە سەردەمی دیجیتاڵ و فشاری
فیزۆلۆژیدا
پیاوانیش لەژێر کاریگەرییەکی توندی
بایۆلۆژیدان کە زۆرجار پشتگوێ دەخرێت. لە جیهانی مۆدێرن و دیجیتاڵدا کە مرۆڤ
بەردەوام لەژێر فشاری هەواڵی ناخۆش و دۆخی ئابووریی تونددایە، ئاستی
"کۆرتیزۆڵ" (هۆرمۆنی فشار) بەرز دەبێتەوە. بەرزبوونەوەی کۆلیستڕۆڵ یان
تێکچوونی ئاستی شەکر لە خوێندا، پیاو تووشی دڵەڕاوکێ و هەڵچوونی بێ پاساو دەکات.
پیاوی کورد، کە زۆرجار فێرکراوە هەستەکانی بشارێتەوە،
ئەم فشارە بایۆلۆژیانە دەگۆڕێت بۆ تووڕەیی یان بێدەنگییەکی بکوژ. تێگەیشتنی
ئەندامانی خێزان لەوەی کە "باوک" یان "برا" لە ژێر فشاری
فیزۆلۆژی و دەماریدایە، دەبێتە کلیلی پاراستنی ئاشتیی ماڵەوە.
３. شکستی دامەزراوەکان: بازنە داخراوەکانی
ئایدیۆلۆژیا
یەکێک لە کێشە بنەڕەتییەکانی ئێمە ئەوەیە
کە قوتابخانەکانمان تەنها زانیاری وشک دەدەن و "هۆشیاری ژیان" فێر
ناکەن. لەولایەشەوە، دامەزراوە ئایینییەکان لە بازنەیەکی داخراوی ئایدیۆلۆژیدا
دەخولێنەوە کە هیچ پێوەندییەکی بە واقیعی زانستی و دەروونیی مرۆڤی سەردەمەوە نییە.
ئەو گوتارە ئایینییەی کە تەنها باس لە
"گوێڕایەڵی" یان "سزا و پاداشت" دەکات و بێدەنگە لە ئاست
گۆڕانکارییە فیزۆلۆژییەکانی ژن و پیاو، مرۆڤێکی "کویلە و بێ ئاگا"
بەرهەم دەهێنێت. ئەم بێ دەنگییە بەرامبەر زانستی دەروونی و بایۆلۆژی، وای کردووە
کێشە سادە پزیشکییەکان ببنە کێشەی گەورەی کۆمەڵایەتی. کاتێک مرۆڤ نەزانێت هۆکاری
تووڕەییەکەی چییە، پەنا بۆ توندوتیژی دەبات.
４. بەرەو فەلسەفەی "هاوسۆزیی زانستی"
بۆ دەربازبوون لەم قەیرانە، پێویستمان بە
گۆڕینی دیدگایە. پێویستە "هاوسۆزی" تەنها وەک چەمکێکی ئەخلاقی نەبینین،
بەڵکو وەک "پێویستییەکی زانستی" مامەڵەی لەگەڵ بکەین.
- کاتێک
کچەکەت یان خوشکەکەت بەهۆی تێکچوونی هۆرمۆنەکانەوە دەگری یان هاوار دەکات،
بزانە کە ئەوە "ئەو" نییە، بەڵکو "ئازاری جەستەیە".
- کاتێک
پیاوێک بەهۆی ماندوێتی و فشاری شەکر و کۆلیستڕۆڵەوە بێ تاقەتە، بزانە کە
مێشکی لەو ساتەدا پێویستی بە ئۆکسیژین و پشوو هەیە نەک ململانێ.
ئەنجامگیری
مرۆڤی هۆشیار ئەو کەسەیە کە دەزانێت
جەستە و دەروون یەک پارچەن. تێپەڕاندنی تابۆکان و قسەکردن لەسەر بایۆلۆژیای ژن و
پیاو نەک تەنها شەرم نییە، بەڵکو بەرزترین ئاستی ڕۆشنبیرییە. بۆ ئەوەی کۆمەڵگەیەکی
تەندروستمان هەبێت، دەبێت لە بازنەی داخراوی ئایدیۆلۆژیا بێدەنگەکان بێینە دەرێ و
زانست بکەینە چرا بۆ تێگەیشتن لە یەکتر. تێگەیشتن لە کیمیای جەستەی بەرانبەرەکەت،
یەکەم هەنگاوە بۆ ئەشقێکی ڕاستەقینە و خێزانێکی بەختەوەر.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر