لە نێوان دوو وێستگەدا: خوێندنەوەیەکی ئەکادیمی بۆ بەشی پەنجایەمینی ڕۆمانی سایەی نوور
نووسینی: ستافی زێڕنووس
رۆژی پانزدەی ئایار، کە کوردستان یادی رۆژی زمانی کوردی
دەکاتەوە، ئێمە لە وێبڵاگی زێڕنووس دەرفەتێکی
دەگمەنمان بۆ ڕەخسا تا بەشێک لە پڕۆژە ئەدەبییە نوێیەکەی نووسەر لە رۆمانی (سایە
نوور) بخوێنینەوە. ئەو رۆمانە کە
ئێستا لەژێر چاپدایە، تەنها گێڕانەوەیەکی چیرۆک ئامێز نییە، بەڵکو گەشتێکی
ئارکیۆلۆژییە بە ناو چینە شاردراوەکانی مێژوو و زماندا.
لێرەدا، ستافی زێڕنووس لە سێ ڕەهەندی جیاوازەوە تیشک
دەخاتە سەر ئەم بەشە لە ڕۆمانەکە:
١.
ڕەهەندی فەلسەفی: زمان وەک «ماڵ» و «بەرگری»
ئەم بەشە لە ڕۆمانەکە لەناو شەمەندەفەرێکدا دەست پێ
دەکات؛ شەمەندەفەر لێرەدا تەنها ئامرازی گواستنەوە نییە، بەڵکو هێمایەکە بۆ
«زەمەن» کە بە ناو تاریکیدا دەڕوات. کاتێک کارەکتەری (هیوا) دەڵێت: «
زمان گۆڕابوو، بەڵام زمان نەسوتابوو»،
نووسەر لێرەدا دەست دەخاتە سەر جەوهەرێکی فەلسەفی قووڵ. زمان لای سایە نوور، تەنها
دەنگ و وشە نییە، بەڵکو «ماڵی بوون»ـە. ئەگەرچی سیاسەت و جوگرافیا و دەسەڵاتەکان
هەوڵی سڕینەوەی شوناس دەدەن، بەڵام زمان وەک سێبەرێکی ڕووناک، لە ناو حەشارگەی وشە
کۆنەکاندا بەرگری دەکات. ئەمە ئەو پەیامە فەلسەفییەیە کە دەڵێت: «مرۆڤ تا ئەو
شوێنە زیندووە کە زمانەکەی تێیدا هەناسە دەدات.»
٢.
ڕەهەندی ئەکادیمی: ئارکیۆلۆژیای وشە و
مێژووی شێوێنراو
لە دایالۆگی نێوان دکتۆر بێهروز و دکتۆر غولام عەلیدا،
ئێمە لەبەردەم وانەیەکی زمانەوانیی بەراوردکاریداین. ڕۆمانەکە بوێرانە دەچێتە ناو
ناوچە قەدەغەکراوەکانی مێژوو. باسی «ئازەریی کۆن» و ڕەگی مادی و ئێرانیی ناوچەکە
دەکات و ئاماژە بەوە دەدات کە چۆن ناوی شارەکانی وەک (باکۆ، گەنجە، شوشا) لە
بنەڕەتدا هەڵگری کۆدی زمانەوانیی مادی و کوردین.
ستافی زێڕنووس پێی وایە ئەم ڕۆمانە دەبێتە
سەرچاوەیەکی گرنگ بۆ تێگەیشتن لە چەمکی «کوردستانی سوور» و ئەو مێژووەی کە ستالین
و دەسەڵاتە تۆتالیتارەکان هەوڵی پارچەپارچەکردنیان داوە. نووسەر لێرەدا مێژوو لە
چنگی «سیاسەت» دەردەهێنێت و دەیداتەوە دەست «حەقیقەت».
٣.
ڕەهەندی ئەدەبی: زمانی گێڕانەوە و
مێتافۆری شوناس
لە ڕووی هونەرییەوە، سایە نوور توانیویەتی مێژوویەکی
وشک و پڕ لە فاکت، بکاتە تێکستێکی ئەدەبیی جادوویی. بەکارهێنانی کارەکتەری «پیر ڕەوشنا»
وەک هێمایەک بۆ حیکمەتی مێژوویی، و گواستنەوەی خوێنەر لە شنگالەوە بۆ مازیندەران و
ئەردەوێل، نیشانەی تێگەیشتنی قووڵی نووسەرە لە جوگرافیای ڕۆحیی ناوچەکە. وەسفەکان هێندە
وردن کە خوێنەر دەنگەدەنگی شەمەندەفەرەکە و بۆنی خاکی کوردستان دەبیسێت و دەست لێدەدات.
بۆچی دەبێت (سێبەری ڕووناكی) بخوێنینەوە؟
ئێمە وەک ستافی وێبڵاگی زێڕنووس،
دوای خوێندنەوەی ئەم بەشە کورتە، گەیشتینە ئەو بڕوایەی کە ئەم ڕۆمانە یەکێک دەبێت
لەو بەرهەمە دەگمەنانەی کە کتێبخانەی کوردی پێویستی پێیەتی. لێرەدا چوار هۆکار
دەخەینە ڕوو بۆ ئەوەی چاوەڕێی بڵاوبوونەوەی ئەم بەرهەمە بن:
1.
دۆزینەوەی
ڕەگ و ڕیشە: ئەم
ڕۆمانە وەک نەخشەیەک وایە بۆ گەڕانەوە بۆ ناو شوناسە ڕاستەقینەکەت؛ تێدەگەیت کە
وشەکانت چەندە دێرین و پڕ بایەخن.
2.
تێپەڕاندنی
سنوورەکان: نووسەر
سنوورە دەستکردەکانی نێوان وڵاتان دەبەزێنێت و مێژوویەکی یەکگرتوو بۆ مرۆڤی کورد
وێنا دەکاتەوە.
3.
زمانێکی
نوێ لە گێڕانەوەدا: سایە
نوور شێوازێکی نوێی لە تێکەڵکردنی «فاکتی مێژوویی» و «خەیاڵی ئەدەبی» داهێناوە کە
خوێنەر ڕادەکێشێت و ناچار بە تێفکرینت دەکات.
4.
بەرگری
لە حەقیقەت: لە
سەردەمێکدا کە مێژوو دەشێوێنرێت، ئەم ڕۆمانە وەک «زەنگی ئاگادارکردنەوە» وایە. وەک
پیر ڕەوشنا دەڵێت: «مێژووی بێ ڕەگ، خزمەتکردنە بە توندوتیژی. »
«سێبەری ڕووناكی» تەنها پەرتووکێک نییە بۆ کات بەسەربردن، بەڵکو پەنجەرەیەکە بەرەو ڕاستییەک کە ساڵانێکی زۆرە لێمان شاراوەتەوە. چاوەڕوانی ئەم شاكارە بن کە بەم زوانە دەكەوێتە بەر دیدی خوێنەران.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر