شرۆڤەیەکی ئاکادیمی و فەلسەفی بۆ بەشی
چواردەیەمی ڕۆمانی "سایە نوور"
(سێبەری ڕووناکی) بە
ناونیشانی "ئارەقەی
شەرم لەسەر نێوچەوانی تاریکی":
پێشەکی: گۆڕانی پارادایمی گوتاری کوردی
بەشی چواردەیەمی ڕۆمانی "سایە نوور" تەنها
گێڕانەوەی ڕووداوێکی سیاسی نییە، بەڵکو وەرچەرخانێکی فەلسەفی و مەعریفییە لە
مێژووی ئەدەبیاتی بەرگریی کوردیدا. لێرەدا "هیوا" وەک کارەکتەری سەرەکی،
لە قاڵبی "قوربانییەکی بێدەنگ" یان "شۆڕشگێڕێکی چەکدار"
دەردەچێت و دەبێتە "سۆفۆس" (حەکیم) و هەڵگری مەشخەڵی فەلسەفەی ئیشراق.
ئەم بەشە ململانێی نێوان "هێزی سەربازی" و "هێزی حەقیقەت"
بەرجەستە دەکات.
١.
فەلسەفەی ئیشراق: لە لالەشەوە بۆ نەتەوە
یەکگرتووەکان
لە ڕووی فەلسەفییەوە، نووسەر سوودی لە قوتابخانەی
"ئیشراق"ی شەهابەدین سوهرەوەردی وەرگرتووە. هیوا بە پۆشاکێکی سپی و
نیشانەی لالەشەوە دەردەکەوێت، کە هێمایە بۆ پاکی و ڕووناکی (نور). ئەمە ئاماژەیە
بۆ ئەوەی کە کێشەی کورد تەنها کێشەی خاک نییە، بەڵکو کێشەی "بوون" و
"ڕەسەنایەتی"یە.
کاتێک هیوا دەڵێت "ئێمە پێش ئایین و
پێش دەوڵەت، وارس و میراتگریی نوور بووین"، ئاماژە بەوە دەکات کە ناسنامەی
کوردی ڕەگێکی مێتافیزیکی قووڵی هەیە کە لە سروشت و ڕووناکییەوە سەرچاوەی گرتووە.
ئەو "تاریکی" وەک هێمایەک بۆ سڕینەوە و ئینکارکردن بەکاردێنێت و
"ڕووناکی" وەک هێمایەک بۆ ناسین و دانپێدانان.
٢.
دیالۆگی سوقراتی و ئاوێنەی حەقیقەت
هیوا لە بەردەم نوێنەرانی چوار وڵاتدا (عێراق، ئێران،
تورکیا، سووریا) وەک دادوەرێک ناوەستێت، بەڵکو وەک "ئاوێنەیەک"
دەردەکەوێت. ئەو بە زمانێکی دیپلۆماسی بەڵام بڕندە، شکستی مۆدێرنیتەی ئەو
دەوڵەتانە دەخاتە ڕوو:
- لە عێراق: پرسیاری
مۆڕاڵی دەستوور و گۆڕە بەکۆمەڵەکان دەکات؛ واتە "یاسا" بەبێ
"دادپەروەری" تەنها مەرەکەبی سەر کاغەزە.
- لە سووریا: پرسی
مێژوو و جوگرافیا دەوروژێنێت؛ چۆن دەکرێت نەتەوەیەک کە پێش دەوڵەت هەبووە، لە
ناو دەوڵەتدا بێبەش بکرێت؟
- لە تورکیا: ئاماژە
بە شکستی گوتاری "ئینکار" دەکات؛ گۆڕینی ناوی نەتەوەیەک (تورکی
کێوی) ناتوانێت ڕاستییەکی مێژوویی بکوژێت.
- لە ئێران: پەنا بۆ حیکمەت و فەلسەفە دەبات؛ وەبیرهێنانەوەی ئەوەی کە "ڕۆحی ئیشراق" لەو خاکەوە ڕووی لە جیهان کردووە، کەچی ئێستا "سەرنێزە" جێگەی "حیکمەت"ی گرتۆتەوە.
٣.
ئارەقەی شەرم: شکستی سایکۆلۆژیای
داگیرکەر
ناونیشانی بەشەکە "ئارەقەی شەرم لەسەر نێوچەوانی
تاریکی"، گوزارشتێکی فینۆمینۆلۆژییە (دیاردەناسی). کاتێک نوێنەرانی ئەو
وڵاتانە ناتوانن سەیری چاوی هیوا بکەن، ئەمە نیشانەی شکستی ئەخلاقیی دەسەڵاتە لە
بەردەم "کەرامەتی مرۆیی". لێرەدا ڕۆمانەکە دەمانباتە ناو قووڵایی
ویژدانی مرۆڤایەتییەوە؛ ئەو جێگەیەی کە چەک و نەوت و سیاسەت تێیدا دەدۆڕێن.
٤.
ڕەتکردنەوەی دەسەڵات و گەڕانەوە بۆ
"مەدرەسەی نوور"
کۆتایی ئەم بەشە، لووتکەی فەلسەفی ڕۆمانەکەیە. کاتێک
ڕۆژنامەنووسان لێی دەپرسن ئایا تۆ "سەرۆکی سیاسی" نوێی؟ هیوا بە توندی
ڕەتی دەکاتەوە. ئەمە جیاوازی نێوان "سیاسەت وەک پلەوپایە" و
"سیاسەت وەک ڕزگاری" نیشان دەدات. هیوا دەگەڕێتەوە بۆ چیا، بۆ
پەروەردەکردنی نەوەیەک کە "بە شعوور و تێگەیشتن" ڕێگەی ڕزگاری
دەدۆزنەوە، نەک تەنها بە چەک. ئەمە بانگەوازێکە بۆ "شۆڕشێکی ڕۆشنبیری"
پێش شۆڕشی سیاسی.
بۆچی دەبێت ئەم ڕۆمانە بخوێنینەوە؟
خوێنەر لەم بەشەدا تەنها چیرۆکێکی خەیاڵی
ناخوێنێتەوە، بەڵکو لە بەردەم **"مانیفێستێکی نوێی نەتەوەیی و
مرۆیی"**دایە. "سایە نوور" هەوڵێکە بۆ دووبارە پێناسەکردنەوەی
"کوردبوون" لە ناو جەرگەی ململانێ نێودەوڵەتییەکاندا. نووسەر توانیویەتی
برینە کۆنەکان (ئەنفال، هەڵەبجە، شەنگال، کۆبانی) بکاتە هەوێنێک بۆ داڕشتنی
گوتارێکی جیهانی کە هەموو مرۆڤایەتی ناچار بکات گوێی بۆ بگرن.
ئەم بەشەی ڕۆمانەکە، خوێنەر تووشی جۆرێک لە
"کەتارسیز" (پاکی بوونەوەی ڕۆحی) دەکات؛ هەستکردن بە شانازی بە
ناسنامەیەک کە چیتر تەنها "خەم و گریان" نییە، بەڵکو "حیکمەت و
ڕووناکی"یە. ئەگەر دەتەوێت بزانیت چۆن دەکرێت "سێبەر" ببێتە
"نوور" و چۆن "تاریکی" لە ئاستی حەقیقەتدا شەرم دەکات،
خوێندنەوەی ئەم ڕۆمانە بۆ تۆ زەروورەتە.
"سایە
نوور" تەنها ڕۆمان نییە؛ دەنگی کەرامەتی میللەتێکە کە چیتر نایەوێت لە
سێبەردا بژیت.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر