لە فەلسەفەی بوونەوە بۆ جینۆسایدی ناسنامە: خوێندنەوەیەکی ئەکادیمی بۆ کارەساتی کوردانی فەیلی
پێشەکی: گەڕانەوە بۆ ڕەگ و ڕیشە
کوردانی فەیلی تەنیا پێکهاتەیەکی نەتەوەیی یان مەزهەبی
نین لە چوارچێوەی دەوڵەت-نەتەوەی عێراقدا، بەڵکو ئەوان هەڵگری کۆدێکی مێژوویی قووڵن
کە دەگەڕێتەوە بۆ شارستانییەتە دێرینەکانی زاگرۆس و ئیمپراتۆریەتی ساسانی. ئەو کوردانەی
کە ڕۆژگارێک جڵەوی دەسەڵاتی نیوەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستیان لەدەستدا بوو و پارێزەری کولتوور
و شارستانییەت بوون، لە سەدەی بیستەمدا ڕووبەڕووی پڕۆسەیەکی سیستماتیکی "سڕینەوەی
ئۆنتۆلۆژی" (Ontological Erasure) بوونەوە.
ئامانجی ئەم سڕینەوەیە، تەنیا لەناوبردنی جەستەیی نەبوو، بەڵکو دابڕانی ئەوان بوو لە
مێژوو، خاک و ناسنامەی ڕەسەنی خۆیان لە بەغدا و ناوچەکانی تری نیشتەجێبوونیان.
١. فەلسەفەی
بڕیاری ٦٦٦: "مردنی یاسایی" پێش مردنی جەستەیی
لە دیدگای فەلسەفەی سیاسییەوە، بڕیاری ژمارە ٦٦٦ی ساڵی
١٩٨٠ کە لەلایەن ڕژێمی بەعسەوە دەرکرا، تەنیا گۆڕینی کاغەزێک نەبوو، بەڵکو پیادەکردنی
تیۆری "ژیانی ڕووت" (Bare Life) بوو.
بە لێسەندنەوەی ڕەگەزنامە، کوردانی فەیلی لە بازنەی "هاووڵاتی" دەرکران و
خرانە ناو بازنەی "بیانییەکی بێبەرگری".
هانا ئارێنت دەڵێت: "مافی هەبوونی مافەکان"
لە ڕەگەزنامەوە سەرچاوە دەگرێت. کاتێک ڕژێم ڕەگەزنامەی لە فەیلییەکان سەندەوە، ئەوانی
لە ڕووی یاساییەوە "کوشت"، پێش ئەوەی بە زۆرەملێ ئاوارەیان بکات یان لە سێدارەیان
بدات. ناوزەدکردنیان بە "تەبەعییە" (پاشکۆیەتی)، ئامرازێکی زمانەوانی بوو
بۆ نامۆکردنیان (Alienation) لەو
خاکەی کە هەزاران ساڵە ڕەگیان تێدا داکوتاوە.
٢. پاساوی
سیاسی و میکانیزمی جینۆساید
ڕووداوەکەی زانکۆی مستەنسەرییە لە ٢ی نیسانی ١٩٨٠، لە
زانستی سیاسییدا وەک "پاساوی کاتی"
(Pretext) دەناسرێت. جینۆساید هەرگیز کاردانەوەیەکی
کتوپڕ نییە، بەڵکو پڕۆسەیەکی پلان بۆ داڕێژراوە. ڕژێمی بەعس بۆ پاکتاوکردنی ناسنامەی
بەغدا لە ڕەگەزی کوردی و مەزهەبی جیاواز، پێویستی بە بیانوویەک بوو.
کوردانی فەیلی بەهۆی پێگەی ئابووریی بەهێزیان لە بازاڕی
بەغدا و پێگەی ڕۆشنبیرییان، وەک مەترسییەکی بەردەوام بۆ سەر ئایدیۆلۆژیای یەکڕەهەندی
بەعس دەبینران. لێرەوە، "جینۆساید" بوو بە ئامرازێک بۆ "ئەندازیاریی
دیمۆگرافی" تا سیمای فرەنەتەوەیی و فرەکولتووریی بەغدا بشێوێنرێت و بەرەو تەکڕەهەندیی
نەتەوەیی ببرێت.
٣. ڕەهەندی
مرۆیی و تراژیدیای بێسەروشوێنکردن
ئاماری ٢٥ هەزار گەنجی بێسەروشوێنکراو، تەنیا ژمارە نین،
بەڵکو برینێکی فەلسەفی و دەروونین لە جەستەی نەتەوەیەکدا. ئەم گەنجانە بوونە قوربانی
"تاقیگەی سیاسی" ڕژێمێک کە مرۆڤی تەنیا وەک ئامراز دەبینی. دەرکردنی ٣٠٠
هەزار کەس و زەوتکردنی ماڵ و سامانیان، هەوڵێک بوو بۆ بڕینی "پەتی یادەوەری"؛
کاتێک مرۆڤ خاک و ماڵەکەی لێ دەسەنرێتەوە، لە ڕاستیدا بەشێک لە مێژووی لێ دەسەنرێتەوە.
٤. دادپەروەریی
گواستراوە و بەرپرسیارێتیی ئەخلاقی
ناساندنی ئەم تاوانە وەک "جینۆساید" لەلایەن
دادگای باڵای تاوانەکانی عێراق (٢٠١٠) و پەرلەمانی عێراق (٢٠١١)، هەنگاوێکی گرنگی یاسایی
بوو، بەڵام لە ڕووی فەلسەفەی دادپەروەرییەوە
(Transitional Justice)، هێشتا پڕۆسەکە تەواو نەبووە.
· دادپەروەری
تەنیا بە سزادانی تاوانباران نایەتە دی، بەڵکو بە:
· گێڕانەوەی
کەرامەت: سڕینەوەی شوێنەوارە دەروونی و کۆمەڵایەتییەکانی بڕیاری ٦٦٦.
· قەرەبووی
مادی و مەعنەوی: نەک تەنیا وەک پارە، بەڵکو وەک دانپێدانان بەو غەدرە مێژووییەی لێیان
کراوە.
· پاراستنی
یادەوەری: هێشتنەوەی ٤ی نیسان وەک ڕۆژێکی نەتەوەیی بۆ ئەوەی ڕێگری بکرێت لە دووبارەبوونەوەی
کارەساتی هاوشێوە.
ئەنجامگیری
کوردانی فەیلی، کە ڕۆژگارێک میراتگری ئیمپراتۆریەتە گەورەکان
بوون، لە سەدەی بیستەمدا باجی ناسنامە و دڵسۆزییان بۆ کوردایەتی و جیاوازییەکانیان
دا. جینۆسایدی فەیلییەکان تەنیا پەڵەیەکی ڕەش نییە لە مێژووی عێراقدا، بەڵکو تاقیکردنەوەیەکی
ئەخلاقییە بۆ ویژدانی مرۆڤایەتی.
یادکردنەوەی ٤ی نیسان، تەنیا شیوەن گێڕان نییە بۆ ڕابردوو،
بەڵکو جەختکردنەوەیە لە "مافی بوون" لە ئێستادا. ئەرکی حکومەتی فیدراڵی و
کۆمەڵگەی نێودەوڵەتییە کە کوردانی فەیلی نەک وەک "قوربانی"، بەڵکو وەک
"خاوەن ماف و ڕەسەنی ئەم خاکە" ببینن و هەموو ئاسەوارە یاسایی و سیاسییەکانی
ئەو جینۆسایدە بسڕنەوە.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر