کابالا: گەڕانێکی ئەکادیمی بەدوای مێژوو، فەلسەفە و ڕەهەندە عیرفانییەکانی
عیرفانی جوولەکە
پێشەکی:
ئەم بابەتەی دەخرێتە ڕوو، تەنها ئەنجامی توێژینەوە، لێکۆڵینەوە لە سەرچاوە مێژووییەکان و شیکردنەوەی زانستییە؛ مەبەست لێی نە بانگەشەیە، نە پشتڕاستکردنەوە و نە ڕەنگدانەوەی بۆچوونی کەسییە. ئامانجمان تەنها گەشەپێدانی زانیاری، فراوانکردنی بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە و ناسینی قووڵتری جیهانی دەوروبەرمانە. ئێمە بڕوامان وایە هۆشیاری لە ڕێگەی پرسیارکردن و تێگەیشتنی بێلایەنانە دروست دەبێت، نەک قبوڵکردنی کوێرانە.
کابالا (Kabbalah) چییە؟
وشەی "کابالا" لە ڕیشەی عیبری (Qabbālā) هاتووە کە بە واتای "وەرگرتن" یان "نەریت" دێت. لە ڕووی زانستییەوە، کابالا بە کۆمەڵە ڕێبازێکی عیرفانی و باوەڕی باطنی (Esoteric) دەوترێت کە لە ناو ئایینی جوودا گەشەی کردووە. ئامانجی سەرەکی کابالا تێگەیشتنە لە پەیوەندی نێوان "خودای بێکۆتایی و نەناسراو" (ئەین سۆف - Ein Sof) و "گەردوونی سنووردار و دروستکراو".
١. کتێبی زوهەر (The Zohar)
کتێبی "زوهەر" (بە واتای درەوشانەوە) گرنگترین و پیرۆزترین دەقی کابالایە. هەرچەندە بەپێی نەریت بۆ "شیمۆن بار یۆخای" (سەدەی دووەمی زایینی) دەگەرێندرێتەوە، بەڵام توێژەرە مێژووییەکان (وەک گێرشۆم شۆڵێم) پێیان وایە کە ئەم کتێبە لە سەدەی ١٣ی زایینی لەلایەن "مۆیس دی لیۆن" لە ئیسپانیا نووسراوە. زوهەر شرۆڤەیەکی عیرفانییە بۆ تەورات و باسی نهێنییەکانی دروستبوونی جیهان دەکات.
٢. ئەفسانەی گۆلم (Golem) و مەهاراڵی پڕاگ
یەکێک لە لایەنە سەرنجڕاکێشەکانی فۆلکلۆری کابالا، چیرۆکی "گۆلم"ە. گۆلم بوونەوەرێکی دروستکراوە لە قوڕ کە لە ڕێگەی ناوی پیرۆزی خوداوە ڕۆحی بەبەردا کراوە. ناودارترین چیرۆک پەیوەستە بە "ڕابی لۆو" (مەهاراڵی پڕاگ) لە سەدەی ١٦، کە گوایە بۆ پاراستنی جوولەکەکانی پڕاگ لە چەوسانەوە، گۆلمێکی دروست کردووە. ئەمە هێمایە بۆ هێزی "وشە" و "پیت" لە تێڕوانینی کابالادا.
٣. دابەشبوونە سەرەکییەکان و زاراوە گرنگەکان
کابالا بە گشتی دەکرێتە سێ بەشی سەرەکییەوە:
کابالای تیۆری (Kabbalah Iyyunit): گرنگی بە لایەنی فەلسەفی و میتافیزیکی دەدات.
کابالای عەمەلی یان کرداری (Kabbalah Ma'asit): کە پەیوەستە بە بەکارهێنانی ناوەکان، نزا و تەڵسمەکان بۆ گۆڕانکاری لە جیهانی ماددیدا (ئەم بەشە زۆرکات بە سنووردارکراوی ماوەتەوە).
کابالای مێدیتەیشن یان تێڕامان (Kabbalah Nevu'it): ئامانجی گەیشتنە بە حاڵەتی پێغەمبەرانە و یەکبوون لەگەڵ خودا.
٤. سەفیرۆت (Sefirot) و درەختی ژیان
ناوەندیترین چەمک لە کابالادا "سەفیرۆت"ە. ئەمانە ١٠ کەناڵ یان دەربڕینی خوداین کە جیهانیان پێ بەڕێوە دەچێت. ئەمانە پێکەوە "درەختی ژیان" (Tree of Life) پێکدەهێنن.
هەندێک لە سەفیرۆتەکان بریتین لە: کێتەر (تاج)، بێنا (تێگەیشتن)، حێسێد (بەخشندەیی)، گێڤورا (دادپەروەری/هێز) و ماڵکوت (پاشایەتی/زەوی).
ئەم درەختە نەخشەیەکە بۆ تێگەیشتن لە چۆنیەتی هاتنەخوارەوەی وزەی خودایی بۆ ناو جیهانی ماددی.
٥. کابالای لۆریانی (Lurianic Kabbalah)
لە سەدەی ١٦دا، "ئیسحاق لۆریا" (ناسراو بە ئاری) شۆڕشێکی لە کابالادا بەرپا کرد. ئەو چەمکی "تزیمتزوم" (Tzimtzum)ی هێنایە کایەوە، کە دەڵێت خودا بۆ ئەوەی شوێن بۆ جیهان بکاتەوە، خۆی کێشاوەتەوە. هەروەها باسی "شکانی قاپەکان" (Shevirat HaKelim) دەکات، کە ئەرکی مرۆڤ چاککردنەوەی ئەو شکانەیە (Tikkun Olam).
٦. سەرچاوە و دەقە گرنگەکان
جگە لە زوهەر، چەند دەقێکی تری بنەڕەتی هەن:
سێفەر یەتزیرا (Sefer Yetzirah): کتێبی دروستبوون، کە باسی پیتەکانی ئەلفوبێی عیبری وەک بنەمای گەردوون دەکات.
سێفەر باهیر (Sefer Bahir): یەکێک لە کۆنترین دەقەکان کە باسی سەفیرۆت دەکات.
٧. ئایین و زیست و تێڕوانینی کابالیستی
ژیانی کابالیست تەنها خوێندنەوە نییە، بەڵکوو هەوڵدانە بۆ "دۆزینەوەی پیرۆزی لەناو ماددەدا". کابالیستەکان گرنگییەکی زۆر بە "نیەت" (Kavanah) دەدەن لە کاتی ئەنجامدانی نزا و کارە ڕۆژانەکاندا. ئەوان بڕوایان وایە هەموو کردەوەیەکی مرۆڤ کاریگەری لەسەر جیهانە باڵاکان هەیە.
٨. تقویم و جەژنەکان لە ڕوانگەی کابالاوە
لە کابالادا، کات تەنها هێڵێکی ڕاست نییە، بەڵکوو سووڕێکی وزەیە. بۆ نموونە:
شەبات (شەممە): وەک بووکێک دەبینرێت کە یەکبوونی جیهانی ماددی و ڕۆحی تێدا ڕوودەدات.
پێساخ و جەژنەکانی تر: وەک دەرفەتێک بۆ ڕزگاربوونی ڕۆحی لە "میسر"ی دەروونی (کۆت و بەندەکان) سەیر دەکرێن.
٩. زنجیرە پلەکان و گواستنەوەی زانیاری
کابالا بۆ چەندین سەدە تەنها بۆ پیاوانی تەمەن سەروو ٤٠ ساڵ کە شارەزای تەورات و تالمود بوون، ڕێگەپێدراو بوو. گواستنەوەی زانیاری لە "مامۆستا"وە بۆ "قوتابی" بە شێوەیەکی زارەکی و نهێنی بووە بۆ ئەوەی ڕێگری بکرێت لە تێگەیشتنی هەڵە.
١٠. کابالا لە جیهانی هاوچەرخدا
ئەمڕۆ کابالا لە چوارچێوە ئایینییەکەی دەرچووە و بووەتە بابەتێکی جیهانی:
کابالای پۆپ (Pop-Kabbalah): لە ڕێگەی ناوەندەکانی وەک "ناوەندی فێربوونی کابالا" و کەسایەتییە ناودارەکانی وەک (مادۆنا)، کابالا وەک ئامرازێکی گەشەپێدانی کەسی ناسێنراوە.
سەرهەڵدانی لێکۆڵینەوە ئەکادیمییەکان: زانکۆ گەورەکانی جیهان ئێستا وەک بەشێک لە مێژووی فەلسەفە و عیرفان دەیخوێنن.
بەرهەڵستییەکان: هەندێک لە مامۆستایانی ئایینی کۆنەپارێز پێیان وایە بە بازاڕیکردنی کابالا و پیشاندانی بە سێلێبریتێکان، سووکایەتیکردنە بە پیرۆزیی ئەم زانستە.
ئەنجامگیری:
کابالا سیستەمێکی ئاڵۆزی بیرکردنەوەیە کە هەوڵ دەدات وەڵامی پرسیارە گەورەکانی بوون بداتەوە. چ وەک فەلسەفە، چ وەک مێژوو یان عیرفان سەیری بکەین، بێگومان یەکێکە لەو ڕێبازانەی کە کاریگەری قووڵی لەسەر بیرکردنەوەی مرۆڤایەتی و تەنانەت زانستە مۆدێرنەکانی وەک دەروونناسی جێهێشتووە.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر