لێکنزیکبوونەوەی جیهانبینییە ڕۆحانییەکان: لە "چاوپێکەوتن لەگەڵ خودا"وە بۆ عیرفانی یەزدانی لە ڕۆمانی
"سایەی
نوور"دا
پێشەکی
لە کۆتایی سەدەی بیستەمدا، کتێبەکەی نیڵ دۆناڵد واڵش،
"چاوپێکەوتن لەگەڵ خودا" (Conversations with God)، بووە شۆڕشێکی فیکری لە ڕۆژئاوا، چونکە وێنەیەکی جیاوازی لە خودا
و گەردون پێشکەش کرد کە دوور بوو لە دۆگما و سزای ئایینی. بەڵام کاتێک بە وردی لە
دەقە مێژوویی و فەلسەفییەکانی ناوچەی میزۆپۆتامیا دەڕوانین، دەبینین کە ئەم
"ڕۆحانییەتە نوێیە" ڕەگێکی قووڵی چەند هەزار ساڵەی لە ناو ئایینە
یەزدانییەکانی کورددا (ئێزیدی، یارسان، عەلەوی) هەیە. ڕۆمانی "سایەی نوور" تەنیا
دەقێکی ئەدەبی نییە، بەڵکو مانیفێستێکی فەلسەفییە کە ئەم ڕاستییە دەسەلمێنێت و
نیشانی دەدات کە جیهانبینی کوردی چۆن پێش سەردەمی مۆدێرنە کەوتووە.
١.
گۆڕینی پارادایمی خودا: لە
"دادوەر"ەوە بۆ "یار"
نیڵ دۆناڵد واڵش جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە خودا
پێویستی بە پەرستن و ترس نییە، بەڵکو ئەو عیشقێکی ڕەهایە. ئەم بیرۆکەیە ناوۆکی
گفتوگۆکانی نێوان پیر
روشنا و پیر
خورشیدە لە ڕۆمانی "سایەی نوور"دا.
لەم ڕۆمانەدا، خودا وەک "یار" وێنە دەکرێت؛ بوونێکی گشتگیر کە لە هەموو
شتێکدایە. لێرەدا ڕۆمانەکە گرنگییەکی ئەکادیمی پەیدا دەکات، چونکە چەمکی
"وەحدەتی وجود" لە فۆرمە کوردییەکەیدا
(Yazdani Monism) دەخاتە ڕوو، کە تێیدا جیاوازی لە
نێوان دروستکەر و دروستکراودا نامێنێت.
٢.
فەلسەفەی "زروانی" و یەکێتیی
دژەکان
یەکێک لە ئاڵۆزترین بابەتەکانی فەلسەفە، کێشەی
"خێر و شەڕ"ە. واڵش دەڵێت شەڕ بوونێکی سەربەخۆی نییە و تەنیا بۆ
تێگەیشتن لە خێر پێویستە. "سایەی نوور" لە ڕێگەی گەڕانەوە بۆ فەلسەفەی زروانی،
ئەم بابەتە بە قووڵی شیکار دەکات. پیرەکانی ناو ڕۆمانەکە شەڕ (ئەهریمەن) وەک
دوژمنی خودا نابینن، بەڵکو وەک "یار" و هاوکارێکی گەردونی دەیبینن کە بۆ
بەدیهاتنی هاوسەنگی پێویستە. ئەم دیدگایە کە لە ماری ڕەشی سەر دەرگای لالشدا
هێماکراوە، نیشانەی تێپەڕاندنی "ثنویت"
(Dualism)ی باوی ئایینەکانە بەرەو جۆرێک لە
یەکێتیی گەردونی (Universal Oneness).
٣.
دونادۆن: گەشتی بەردەوامی ڕۆح
واڵش باس لە گەڕانەوەی ڕۆح دەکات بۆ فێربوون. لە
"سایەی نوور"دا، چەمکی دونادۆن یان کراسگوهەری بە
شێوازێکی زۆر مۆدێرن و فەلسەفی باس کراوە. ئەمە تەنیا بیروباوەڕێکی ئایینی نییە،
بەڵکو تیۆرێکی ڕۆحییە بۆ گەشەکردنی مرۆڤ. ڕۆمانەکە نیشانی دەدات کە چۆن مرۆڤ لای
کورد "ئەشرەفی مەخلوقات" نییە بە مانا باوەکەی، بەڵکو پارچەیەکی
بەردەوامە لە وزەی خودایی کە هەر جارە و بە بەرگێک (کراسێک) دەردەکەوێت بۆ ئەوەی
گەردون لە ڕێگەی ئەوەوە خۆی بناسێتەوە.
٤.
گرنگیی مێژوویی و مەعریفیی ڕۆمانی
"سایەی نوور"
ئەم ڕۆمانە لە چەند ڕووەوە بایەخێکی ئەکادیمی تایبەتی
هەیە:
- بەڵگەنامەکردنی
عیرفانی زارەکی: عیرفانی
کوردی زیاتر زارەکی بووە، ئەم ڕۆمانە دەیکات بە دەقێکی فەلسەفی نووسراو کە
شایەنی لێکۆڵینەوەی بەراوردکارییە لەگەڵ فەلسەفەی ڕۆژئاوا.
- پردی نێوان
نەوەکان: لە
ڕێگەی کەسایەتی "هیوا"وە، ڕۆمانەکە پردێک لە نێوان گەنجی مۆدێرن و
پیرە داناکاندا دروست دەکات، کە ئەمە هەوڵێکە بۆ زیندووکردنەوەی شوناسی فیکری
کورد لە دەرەوەی چوارچێوەی سیاسی.
- کۆکردنەوەی
زانست و ڕۆحانییەت: ئاماژەدان
بە کەسایەتییەکی وەک "نیکۆلا تێسلا" لە پەنای پیرە یارسانی و
ئێزیدییەکاندا، نیشانی دەدات کە جیهانبینی ئەم ئایینانە لەگەڵ فیزیا و زانستی
نوێدا (وەک لەرەلەر و وزە) یەکدەگرێتەوە.
ئەنجام
ڕۆمانی "سایەی نوور" دەیسەلمێنێت کە ئەوەی نیڵ دۆناڵد واڵش و ڕۆشنبیرانی "New Age" لە سەدەی بیست و یەکدا وەک دۆزینەوەیەکی نوێی ڕۆحی پێشکەشی جیهانی دەکەن، ناوۆکی فەلسەفەیەک بووە کە کورد هەزاران ساڵە لە شاخەکاندا پاراستوویەتی. ئەم ڕۆمانە نەک تەنیا بەرهەمێکی ئەدەبییە، بەڵکو سەرچاوەیەکی گرنگە بۆ تێگەیشتن لە "فەلسەفەی یەزدانی" وەک ڕێگەیەک بۆ پێکەوەژیان، قبوڵکردنی ئەویتر، و تێگەیشتنی قووڵ لە خودا و مرۆڤ. "سایەی نوور" پێمان دەڵێت کە کورد خاوەنی جیهانبینییەکی جیهانییە (Universal Philosophy) کە دەکرێت وەڵامدەرەوەی قەیرانە ڕۆحییەکانی مرۆڤی مۆدێرن بێت.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر