زێویە؛ کاتێک مێژوو لە گوێچکەی
بێگانەدا دەچرپێنێت
لەو کاتەوەی کە مرۆڤ فێری
"خاوەندارێتی" بوو، جەنگ دەستی پێکرد. بەڵام جەنگە گەورەکە تەنیا لەسەر
خاک نییە، بەڵکوو لەسەر "مانا"یە. قەڵای زێویە، لەسەر ئەو گردە بەرزەی
دەسەڵاتی مانناییەکان لە سەقز، تەنیا کۆمەڵێک بەرد و خشت نییە؛ ئەوێ شوێنی خەونە
دوورودێژەکانی نەتەوەیەک بووە کە ٢٨٠٠ ساڵ پێش ئێستا، هونەر و سیاسەت و جوانیی
تێکەڵ بە یەک کردبوو.
تراژیدیای نەزانی و برسیێتی
هەشتا
ساڵ پێش ئێستا، کاتێک شوانە گەنجەکانی سەقز لە بناری قەڵاکەدا، ئەو تابووتە پڕ لە
زێڕ و عاجەیان دۆزییەوە، نەدەزانرا ئەو کاتژمێرەی مێژوو بەرەو کوێ دەڕوات. ئەوان
"نان"یان نەبوو، بۆیە "شوناس"یان فرۆشت. ئەوە زامێکی قووڵە؛
کاتێک مرۆڤ ئەوەندە برسی دەکرێت کە ناچار بێت گەوهەری ڕابردووی خۆی بە نرخێکی
ناچیز بداتە دەستی دڵاڵەکان. ئەو چەند پارچە زێڕەی کە بۆ شوانەکان بژێوی چەند
ڕۆژێک بوو، بۆ دڵاڵەکان سەرمایە و بۆ مۆزەخانەکانی لەندەن و پاریس بوو بە
"شانازیی زانستی". مێژوو لێرەوە بوو بە دوو کەرتەوە: کەرتی یەکەم لە ژێر
خاکی کوردستاندا بە غەریبی مایەوە، کەرتی دووەمیش لە مۆزەخانە بریقەدارەکانی
ئەورووپادا بوو بە مڵکی ئەوان.
زێویە لەسەر فەرشی سوور: کاتێک جوانی دەبێتە جەور
چەند
ڕۆژێک پێش ئێستا، بینیمان "زەندایا" (ئەکتەری ناوداری جیهانی) بەو
گەوهەرانەوە دەدرەوشایەوە کە ٢٨٠٠ ساڵ پێش ئێستا، ژنێکی پایەبەرزی ماننایی یان
شازادەیەکی کورد لە بناری "کێوەڕەش" و "زێویە"دا لە گوێی
کردبوون. ئەم دیمەنە فەلسەفەیەکی تاڵمان پێدەڵێت: "جوانیی ئێمە، لە جەستەی
بێگانەدا دەدرەوشێتەوە."
ئەو گوارە مێژووییە، کاتێک لە
بەرانبەر کامێراکاندا پۆزی پێوە دەدرا، چیتر پارچەیەکی مێژوویی نەبوو کە باس لە
شارستانییەتییەک بکات؛ بەڵکوو ببوو بە "ئێکسسواراتێکی مۆدێرن". ئەمە
لوتکەی نامۆبوونی مێژووە. کاتێک مێژووی نەتەوەیەک لە "ڕەگ" دەبڕدرێت و
دەبرێتە "مۆزەخانە"، چیتر ئەو مێژووە قسە ناکات، بەڵکوو تەنیا دەبینرێت.
ئەو گوارانە دەبێت لە مۆزەخانەی سەقز یان لە گوێچکەی کچە کوردێکدا بایە، تا هاواری
ئەو هەموو ساڵە لە خاکبوونە بکەن، نەک لە ژێر تیشکی لایتەکاندا ببنە ئامرازی
ریکلام.
خۆری زێویە؛ چاوی خواوەند لە گوێچکەی
غەریباندا
کاتێک سەیری ئەم دوو گوارە زێڕینە
دەکەم، تەنیا گوارەیەکی بێگیان و نەخشێکی سەرنجڕاکێش نابینم؛ من ٢٨٠٠ ساڵ
"بەردەوامی" دەبینم. ئەم نەخشە بازنەییانەی کە شێوەی "ڕۆژ"
یان "خۆری درەوشاوە"یان پێدراوە، تەنیا دیزاینێکی جوانکاری نین؛ ئەمانە
ناسنامەی نەتەوەیەکن کە لە تاریکترین سەردەمەکانی مێژوودا، هەمیشە ڕوویان لە
ڕووناکی بووە.
１. ڕۆژ؛
قیبلەی دڵ و چاوی خوداوەند
لەم
گوارانەدا، "خۆر" ناوەندە. بۆ ئێمەی کورد، خۆر تەنیا ئەستێرەیەک نییە لە
ئاسمان؛ خۆر لە ئایینی دێرینی ئێزیدی و تەواوی فەلسەفەی کۆنی کوردەواریدا،
"چاوی خواوەند"ە. کاتێک ٢٨٠٠ ساڵ پێش ئێستا هونەرمەندێکی ماننایی لە
بناری قەڵای زێویەی سەقزدا ئەم نەخشەیەی دەتاشی، دەیزانی کە خەریکە
"پیرۆزی" دەخاتە ناو قاڵبێکی ماددییەوە. بۆ ئەو، ئەم گوارانە دوعایەک
بوون بۆ پاراستن، نزا بوون بۆ مانەوە لە ژێر تیشکی پیرۆزیی "تاوسی
مەلەک". هەمان ئەو تیشکەی کە ئێستاش دوای هەزاران ساڵ، خوشک و برا
ئێزیدییەکانمان لە کاتی نزا و پاڕانەوەدا ڕووی تێدەکەن و وەک چاوێکی بێدار دەیناسن.
２. ٢٨٠٠ ساڵ بەرگری لە دژی سڕینەوە
ئەم گوارانە شایەدی سەدان جینۆسایدن.
لە هێرشی ئاشوورییەکانەوە تا دەگاتە ئەنفال و کۆمەڵکوژییەکانی ئەم دواییە، چەندین
ئیمپراتۆریەت هاتن و چوون، چەندین زمان قەدەغە کران، چەندین قەڵا خاپوور کران،
بەڵام "نەقشی خۆر" هەرگیز نەکوژایەوە. ئەم زێڕانە بۆیە پیرۆزن چونکە
توانیویانە لە ژێر خاکی کوردستاندا ٢٨ سەدەی تەواو خۆیان بشارنەوە، تا تەسلیمی هێزی
داگیرکەر نەبن. ئەمانە گەواهیدەری ئەوەن کە "کولتوور" وەک
"فیزیک" لەناو ناچێت. ئەگەر جەستەی کوردیشیان جینۆساید کردبێت،
نەیانتوانیوە ئەو تیشکە لەناو ببەن کە لەم گوارانەدا بەستوویەتی.
３. زامێک لە
نێوان تیشک و نمایشدا
ئێستا،
دوای ئەو هەموو ئازارە، ئەم گوارانە لە لەندەنن. کاتێک ئەکتەرێکی جیهانی لەسەر
فەرشی سوور و لە ژێر تیشکی فلۆریستان و کامێرای مۆدێلەکاندا ئەم "چاوی
خواوەند"ە لە گوێ دەکات، زامەکە بۆ من قووڵتر دەبێتەوە. ئەو نازانێت ئەوەی لە
گوێی کردووە، نەک هەر زێڕێکی گرانبەها نییە، بەڵکوو پارچەیەک لە "ڕۆحی
نیشتمانێکە" کە هێشتا بۆ ئازادی دەجەنگێت.
چەندە غەریبە؛ ئەو چاوەی کە دەبوو لە
"سەقز" و لە ناو حەوشەی قەڵای زێویەدا پاسەوانی لە مێژووی ئێمە بکات،
ئێستا بووەتە ئامرازێک بۆ "پۆز" لێدان و نمایش. ئەمە لوتکەی چەوسانەوەی
کولتوورییە؛ کە پیرۆزییەکانی تۆ بکەنە نمایش بۆ ئەوانی تر، بێ ئەوەی ناوی تۆ و
زامی تۆ و ڕابردووی تۆ بزانن.
٤. خۆر هەرگیز ئاوا نابێت
بەڵام لە کۆتاییدا، ئەم گوارانە
پەیامێکی تریان پێیە. ئەوان دەڵێن: "ئێمە ماوینەتەوە". هەروەک چۆن خۆر
هەموو بەیانییەک لە ڕۆژهەڵاتی کوردستانەوە سەر دەردێنێت و تیشک دەخاتە سەر
داربەڕووەکان، ئەم پارچە زێڕانەش بە هەموو جیهان دەڵێن کە خاوەنە ڕەسەنەکەیان،
واتە کورد، هێشتا زیندووە.
ئەگەرچی ئێستا تەنیا ٤٤ پارچەیان لە
ناوخۆدا ماوە و ئەوانی تر لە مۆزەخانەکانی غەریبیدان، بەڵام "نەقشی خۆر"
لەسەر ئاڵاکەمان، لە ناو چاوی دایکەکانمان و لە ناو نزای ئێزیدییەکانماندا هەیە.
ئەوان دەتوانن زێڕەکە بەرن، بەڵام ناتوانن "ڕووناکی"یەکە بدزن. زێویە
تەنیا قەڵایەک نییە، بەڵکوو ئیمانێکی بڕانەوەیە بەوەی کە ڕووناکی لە کۆتاییدا
بەسەر تاریکیدا سەردەکەوێت.
فەلسەفەی غەریبی لە نیشتماندا
هەروەک
ئاماژەم پێدا ئێستاکە تەنیا ٤٤ پارچە لەو
گەنجینە گەورەیە لە ئێران ماوەتەوە، کە زۆربەشیان لە تارانن نەک لە سەقز. ئەمە ئەو
زامەیە کە من باسی دەکەم: "غەریبیی لەناو ماڵی خۆتدا". قەڵای زێویە
ئێستا وەک پیرەمێردێکی ماندوو، تەنیا و ڕووتەڵ، لەو بەرزاییە ڕاوەستاوە و تەماشای
ئەو جادەیە دەکات کە ڕۆژێک گەنجینەکانی پێدا تێپەڕین و چیتر نەگەڕانەوە.
ئێمە وەک مرۆڤی ئەمڕۆ، تەنیا پارچە
زێڕمان لە دەست نەداوە، بەڵکوو "گێڕانەوەی مێژوویی" خۆمانمان لە دەست
داوە. کاتێک جیهان سەیری ئەو گوارانە دەکات، ناوی "مێد"،
"ئاشوور" یان "پێرشیا" دەبیستێت، بەڵام کەس باس لەو دەستە ڕەنگینانە
ناکات کە لە دڵی کوردستاندا ئەو نەخشانەیان کێشا.
کۆتایی
زێویە
وانەیەکی فەلسەفیمان فێردەکات: نەتەوەیەک کە ئاگای لە ژێر خاکی خۆی نەبێت، سەر
خاکی دەبێتە مەیدانی نمایش بۆ بێگانە. ئەو گوارانەی لە گوێی زەندایادا بوون، بۆ
ئەو تەنیا مۆدێل بوون، بەڵام بۆ ئێمە دڵۆپە خوێنێکی مێژوویی بوون کە لە جەستەی
نیشتمان تکاون. زێویە برینێکە کە تەنیا بە گەڕانەوەی "مانا" ساڕێژ
دەبێت، نەک بە گەڕانەوەی زێڕ؛ چونکە زێڕ دەکرێت، بەڵام ناسنامە... هەرگیز.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر