شوناسی سیاسی و هاوکێشەکانی هێز: خوێندنەوەیەکی شیکاری بۆ
مێژووی پەراوێزخستنی کورد و ئاسۆکانی سەدەی بیست و یەکەم
پێشەکی
پرۆسەی داڕشتنەوەی نەخشەی سیاسیی جیهان لە سەدەی بیستەمدا،
تەنها دەرئەنجامی جەنگە سەربازییەکان نەبوو، بەڵکو بەرهەمی کارلێکی ئاڵۆزی نێوان
ئایدۆلۆژیا جیاوازەکان، بەرژەوەندییە ئابوورییە شاردراوەکان و تیۆرییەکانی
"دەوڵەت-نەتەوە" بوو. لەم چوارچێوەیەدا، نەتەوەی کورد وەک یەکێک لە
ڕەسەنترین نەتەوەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بووە قوربانیی ئەندازیارییەکی سیاسی کە
لەسەر بنەمای پەراوێزخستن و سڕینەوەی شوناس داڕێژرابوو.
١. هاوکێشەکانی هێز و بڕیاری سیاسی لە
پشت پەردە
لە ڕوانگەیەکی شیکارییەوە، بڕیاری سیاسی لە ئاستی جیهانیدا
تەنها لە لایەن حکومەتە دیارەکانەوە نادرێت. سێکتەرە "نادیارەکان" یان
کاریگەرەکان ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن:
- دامەزراوە داراییەکان: کۆمپانیا
زەبەڵاحەکانی وەک (BlackRock) و
بانکە ناوەندییەکان، لە ڕێگەی کۆنترۆڵکردنی سەرمایەوە، ئاڕاستەی سیاسەتی
نێودەوڵەتی دیاری دەکەن.
- ڕێکخراوە فیکری و برایەتییەکان: ڕێکخراوێکی وەک ماسۆنییەت، هەرچەندە وەک ڕێکخراوێکی خێرخوازی خۆی دەناسێنێت، بەڵام لە مێژوودا وەک تۆڕێکی پەیوەندی نێوان نوخبە سیاسی و ڕۆشنبیرییەکانی ئەوروپا کاری کردووە، کە کاریگەرییان لەسەر بڵاوکردنەوەی مۆدێلی عەلمانییەت و "دەوڵەت-نەتەوە" هەبووە. ئەم مۆدێلە لە ناوچەی ئێمەدا بووە هۆی لاوازکردنی پێکهاتە فرەنەتەوەییەکان.
٢. کورد: لە پەیمانی سێڤەرەوە بۆ داڕمانی
لۆزان
دابەشبوونی کوردستان ڕێکەوت نەبوو، بەڵکو "ستراتیژێکی
هاوسەنگی" بوو لە نێوان زلهێزەکاندا:
- بەرژەوەندیی جیۆپۆلەتیک: بەریتانیا
و فەڕەنسا لە ڕێگەی ڕێککەوتنی سایکس-پیکۆ،
جوگرافیایەکیان کێشا کە تێیدا سەرچاوە سروشتییەکان (نەوت) لەژێر کۆنترۆڵی
دەوڵەتە دەستکردەکاندا بێت.
- خیانەتی دیپلۆماسی: گۆڕینی پەیمانی سێڤەر (١٩٢٠) بۆ پەیمانی لۆزان (١٩٢٣)، گەورەترین پاشەکشەی مافی چارەی خۆنووسین بوو لە مێژووی هاوچەرخدا، کە تێیدا کورد لە "نەتەوەیەکی خاوەن ماف"ەوە گۆڕدرا بۆ "کەمینەیەکی ناوخۆیی" لە چوار دەوڵەتی جیاوازدا.
٣. ستراتیژیی سڕینەوە و ئاسیمیلەکردنی
کولتووری
ئەو ستەمەی بەرامبەر کورد کرا، تەنها ستەمێکی سیاسی نەبوو،
بەڵکو پڕۆسەیەکی سیستماتیکی "جینۆسایدی کولتووری" بوو:
- ئاسیمیلاسیۆنی زۆرەملێ: دەوڵەتە
ناوچەییەکان (تورکیا، عێراق، ئێران، سووریا) سوودیان لە سیستەمی پەروەردە و
میدیا وەرگرت بۆ سڕینەوەی زمانی کوردی و گۆڕینی مێژوو، بە ئامانجی تواندنەوەی
نەوەی نوێ لەناو ناسنامەی سەردەستدا.
- تەعریب و تورکاندن: گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە کوردییەکان و کۆچی زۆرەملێ، هەوڵێکی ئەنقەست بوو بۆ پچڕاندنی پەیوەندیی مرۆڤی کورد بە خاکەکەیەوە.
٤. ئاسۆکانی گۆڕان لە سەدەی بیست و
یەکەمدا
بە پێچەوانەی سەدەی بیستەم، ژینگەی نێودەوڵەتی لە سەدەی بیست
و یەکەمدا چەندین گۆڕانکاری بنەڕەتی بەخۆوە بینیوە کە لە بەرژەوەندیی پرسی کوردن:
- شۆڕشی زانیاری: تەکنەلۆژیا
و سۆشیاڵ میدیا کۆتوبەندەکانی "ئاسیمیلاسیۆن"یان شکاندووە.
پاراستنی شوناس و زمان ئێستا لە دەرەوەی دەسەڵاتی ڕەهای دەوڵەتەکاندایە.
- پێگەی دیپلۆماسی و سەربازی: ڕۆڵی
کورد لە جەنگی دژی تێرۆر و سەقامگیریی ناوچەکە، کوردی لە "بزووتنەوەیەکی
یاخی"یەوە گۆڕیوە بۆ "هاوبەشێکی ستراتیژی" بۆ هێزە
نێودەوڵەتییەکان.
- بێداریی نەتەوەیی: گەشەی
چینی ڕۆشنبیر و ڕەوەندی کوردی لە دەرەوە، فشارێکی جیهانیی دروست کردووە کە
ڕێگرە لە دووبارەبوونەوەی تاوانە گەورەکانی وەک ئەنفال و کیمیاباران.
ئەنجامگیری
هەرچەندە کورد لە سەدەی بیستەمدا بەهۆی هاوپەیمانییە
نهێنییەکانی پشت پەردە و بەرژەوەندییە ئابوورییەکانی زلهێزەکان، لە مافی
دەوڵەتبوون بێبەش کرا و ڕووبەڕووی سڕینەوە بووەوە، بەڵام بەرگریی نەتەوەیی و
گۆڕانی هاوکێشە جیهانییەکان لە سەدەی بیست و یەکەمدا، کوردستانیان کردووەتە
ڕاستییەکی سیاسی کە ناتوانرێت پشتگوێ بخرێت. قۆناغی داهاتوو پێویستی بە یەکگرتوویی
ناوخۆیی و بەکارهێنانی ژیرانەی ئامرازە دیپلۆماسییەکان هەیە بۆ گۆڕینی ئەم
"ئومێدە" بۆ "دەستکەوتی نەتەوەیی جێگیر".
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر