ئاوێنەی خوێناوی و بازنە پیرۆزەکان:
گەشتێک لە نێوان زاگرۆس و چیا ڕەشەکانی ئەمریکا
لە ناوەندی جیهانێکدا کە بە دیوار و
چوارگۆشە دەورە دراوە، دەنگێک لە دەشتە پان و بەرینەکانی داکۆتای باشوورەوە دێت؛
دەنگی "جان فایەر لیم دێر". ئەو تەنها مرۆڤێک نەبوو، بەڵکو پردێک بوو لە
نێوان سروشت و ڕۆحدا. ژیانی ئەو لە هەڵاتن لە قوتابخانە زۆرەملێیەکانی سپی پێستەکانەوە
دەست پێ دەکات تا دەگاتە بوون بە "دڵقەکی ڕۆدیۆ" و دواجار گەیشتن بە
لوتکەی "پیاوی پیرۆز".
١. زیندانی چوارگۆشەکان و نەفرەتی
"پێستی بۆقە سەوزەکە"
لیم دێر فەلسەفەیەکی سەیر و قووڵی
هەبوو؛ ئەو دەیگوت: "سپی پێستەکان جیهانیان کردووە بە چوارگۆشە. خانووەکانیان
چوارگۆشەیە، ژوورەکانیان چوارگۆشەیە، تەنانەت پارەکەشیان چوارگۆشەیە." ئەو
ناوی لێنەنابوو دۆلار، بەڵکو پێی دەگوت "پێستی
بۆقی سەوز"
(Green Frog Skin). دەیگوت ئەم پێستە سەوزە خەڵکی شێت
کردووە، چونکە تام و بۆنی نییە، بەڵام مرۆڤی کردووە بە کۆیلە.
ئەم تێڕوانینە چەندە لە جیهانبینی
مرۆڤی ڕەسەنی زاگرۆسەوە نزیکە! لە فەلسەفەی کۆنی میزۆپۆتامیادا، "بازنە"
نیشانەی کات و گەردوون بوو. مرۆڤی کورد لە کۆندا ژیانی لەسەر بنەمای "سروشتی
کراوە" بوو، نەک دیواری بەرز. کاتێک لیم دێر دۆلاری دەسوتاند، تەنها کاغەزێکی
نەدەسوتاند، بەڵکو تەوقی کۆیلایەتی سیستەمێکی دەشکاند کە "بەها" تەنها
لە ماددەدا دەبینێتەوە.
٢. ئاوێنەی خوێناوی گورکن و پێشبینی
مردن
یەکێک لە ترسناکترین و سەیرترین
ئەزموونەکانی لیم دێر، "ئاوێنەی خوێناوی گورکن"
(The Badger’s Blood Mirror) بوو. ئەو لە ڕێگەی تێڕامان لە قووڵایی کانییەکان
و خوێنی نێچیرەکانەوە، دەیتوانی داهاتوو ببینێت. ئەمە جادووی ڕەش نییە، بەڵکو
یەکبوونی تەواوە لەگەڵ سروشت.
لە ئەفسانەکانی میزۆپۆتامیا و لای
کوردە ڕەسەنەکان (بەتایبەت لە ئایینە یارسانی و ئێزیدییەکاندا)، سروشت
"پیرۆزە". داربەڕوو، ئاو، و ئاگر تەنها کەرەستە نین، بەڵکو
"خودا" لە ناو هەموویاندایە. لیم دێر دەیگوت: "خودا (واکان تانکا)
لە هەموو شوێنێکە، لە بەردێکدا، لە گەڵایەکدا." ئەمە هەمان ئەو "یەکێتیی
بوونەیە" کە سۆفییەکانی ئێمە و پیرانی زاگرۆس باسیان کردووە.
٣. جادووی ڕەشی کێوی راشمۆر و تۆڵەی
سروشت
لیم دێر کێوی "راشمۆر"ی
(کە وێنەی چوار سەرۆک کۆماری ئەمریکای تێدا تاشراوە) بە "جادووی ڕەش" و
"پێشێلکاری پیرۆزییەکان" دەبینی. دەیگوت: "ئێوە چیاکان دەشێوێنن بۆ
ئەوەی وێنەی مرۆڤی تێدا تاشن، بەڵام سروشت تۆڵە دەکاتەوە."
ئەمڕۆ کە دەبینین داگیرکەرانی
کوردستان چیاکانی زاگرۆس دەسووتێنن و ڕووبارەکانی میزۆپۆتامیا وشک دەکرێن، هەمان
ئەو "تۆڵە سەختەی سروشت" دەبینین کە لیم دێر باسی دەکرد. ئەو پێی وابوو
تەکنەلۆژیا و "مرۆڤی مۆدێرن" بەهۆی دابڕانیان لە زەوی، خۆیان لەناو
دەبەن. ئەو دەیگوت: "ئێوە پێتان وایە پێشکەوتوون، بەڵام ئێوە تەنها لە بازنەی
ژیان چوونەتە دەرەوە."
٤. نێچیر و نێچیروان: نێوان ورچ و
بوڵداگ
لە داستانێکی لیم دێردا، ئەو باس لە
شەڕی ورچێکی کێوی و سەگێکی بوڵداگی ماڵی دەکات. بوڵداگ نیشانەی مرۆڤی دەستەمۆکراوی
شارە و ورچ نیشانەی ڕۆحی ئازادی سروشت. لیم دێر خۆی بە "یاخییەکی پیرۆز"
دەزانی. ئەو دەڵێت: "من نامەوێت ببمە بەشێک لەو شارستانییەتەی کە دار
دەبڕێتەوە بۆ ئەوەی ڕۆژنامە چاپ بکات و تێیدا بنووسێت 'پارێزگاری لە دارستان بکەن!'"
ئەم پارادۆکسە، هەمان ئەو خەمەیە کە ژینگەپارێزەرانی کوردستان و شاعیرانی کورد
هەیانە؛ خەمی مرۆڤێک کە چیاکانی جێهێشتووە و لەناو دیوارە چوارگۆشەکانی شاردا
ڕەسەنایەتی خۆی ون کردووە.
ئەنجام: گەڕانەوە بۆ چاڵە تاریکەکە
لیم دێر لە "چاڵە
تاریکەکە"دا
(Vision Quest) فێری
ئەوە بوو کە مردن بوونی نییە، تەنها گۆڕینی شێوەیە. جیهانبینی ئەو و جیهانبینی
ڕەسەنی زاگرۆسی، هەردووکیان لە یەک خاڵدا یەک دەگرنەوە: "زەوی دایکی ئێمەیە، نەک موڵکی ئێمە."
ئەگەر ئەمڕۆ لیم دێر لە کوردستان
بوایە، ڕەنگە لەسەر لوتکەی قەندیل یان شاهۆ دانیشتایە و دیسانەوە بیگوتبایە:
"ئاگاداری پێستی بۆقە سەوزەکان بن، چونکە ئەوان ناتوانن بۆنی باران و تامی
ئازادییتان پێ بدەن."
ئەم بابەتە ئەدەبییە، بانگەوازێکە بۆ
گەڕانەوە بۆ "بازنە پیرۆزەکە"، بۆ ئەو شوێنەی کە تێیدا مرۆڤ، چیا، و
ئاژەڵ، هەموو پێکەوە یەک گۆرانی دەڵێن.--
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر