گەشت بەرەو ناوەوە: لە نێوان سوکرات و پیرانی ڕێگای
عیشقدا
لە قووڵایی مێژوودا، مرۆڤ هەمیشە لە نێوان دوو
جەمسەردایە: "ئەویتر" کە کۆمەڵگا و دەنگی زۆرینەیە، و "خۆ" کە
ئەو دەنگە شاراوەیە لە ناوەوەدا دەچریکێنێت. ئالان دوباتن لە کتێبی ئارام
بەخشینی فەلسەفەدا، لەسەر زاری سوکراتەوە دەڵێت:
«گەورەترین ڕێگر لەبەردەم خۆناسیدا، ترسی بەردەوامە لە دژایەتی یان پەسندنەکردنی
کەسانی تر.» ئەم ڕستەیە تەنیا وانەیەکی فەلسەفەی یۆنانی نییە، بەڵکو
دەنگدانەوەیەکی قووڵی ئەو ڕێچکە مەعنەوییانەیە کە لە دڵی چیاکانی کوردستاندا، لە ئایینە
یەزدانییەکاندا چەکەرەیان کردووە.
زیندانی "پەسندی گشتی"
دوباتن ئاماژە بەوە دەکات کە ئێمە زۆربەی کات ڕاستیی
بڕیارەکانمان بە پێوەری "قبووڵکردنی گشتی" دەپێوین. ئەگەر خەڵک چەپڵەمان
بۆ لێ بدەن، وا دەزانین لەسەر هەقین. بەڵام لە فەلسەفەی یارسان و ئێزدی
دا، مرۆڤ وەک "ئامانەتێکی
خودایی" دەبینرێت کە دەبێت لە ناو قاوغی "عەوام" و
"چاولێکەری" بێتە دەرێ. لە یارسانیزمدا، تێگەیشتن لە "زات"
(خۆ) پێویستی بە گەشتێکی دوورودرێژە لە "دۆنادۆن"دا (گۆڕینی بەرگی ڕۆح)،
ئەمەش فێرمان دەکات کە ناسنامەی ڕاستەقینەی ئێمە بە دەنگی ئەمڕۆی جەماوەر دیاری
ناکرێت، بەڵکو بەو "ڕاستی"یە ناوەکییە دەپێورێت کە لە
"دەفتەرەکاندا" وەک "سڕ" (نهێنی) باسی لێ دەکرێت.
سوکرات و پیری عەقڵ
سوکرات پێمان دەڵێت کە "عەقڵانییەت" و
"سەربەخۆیی بیرکردنەوە" تاقە ڕێگای ڕزگارین. ئەمە لەگەڵ چەمکی
"کاملبوون" لە عیرفانی کوردیدا یەک دەگرێتەوە. لە ئایینی ئێزدیدا،
کاتێک باس لە "ناسینا خۆ" (خۆناسین) دەکرێت، مەبەست گەیشتنە بەو نوورە
ناوەکییەی کە خوداوەند لە هەموو مرۆڤێکدا جێی کردووەتەوە. ئیدی کەسێک کە نووری
ناوەوەی خۆی دۆزیبێتەوە، بۆچی سڵ لە تاریکیی نەزانیی زۆرینە بکاتەوە؟ لێرەدا،
"تاوسی مەلەک" هێمایەکی بەرزە بۆ خۆبوونی ڕەها؛ بۆ ئەو جیاوازییەی کە
ناچەمێتەوە بۆ ئیرادەیەک کە لە دەرەوەی حەقیقەتی خۆی بێت.
تەنیایی پیرۆز: کاتێک "خۆ" دەبێتە ماڵی خودا
دوباتن دەڵێت: «دژایەتی ئەوانی تر لێبڕاوانە بە مانای
هەڵەبوونی ڕێگای تۆ نییە.» ئەمە هەمان ئەو ئازایەتییەیە کە لای عەلەوییەکان دەبینرێت.
لە جیهانبینیی عەلەویدا، مرۆڤ "قیبلە"یە. کاتێک مرۆڤ دەبێتە قیبلە، ئیدی
چاوی لەوە نییە خەڵک چۆن سەیری دەکەن، بەڵکو چاوی لەوەیە چۆن ڕاستگۆ بێت لەگەڵ ئەو
خودایەی لە دڵیدا نیشتەجێیە. خودی ڕاستەقینە، وەک ئەوەی دوباتن باسی دەکات، لە ناو
دەنگەدەنگی بازاڕ و قەرەباڵغیدا نادۆزرێتەوە، بەڵکو لەو "خەڵوەت"ە
فەلسەفییەدا دەردەکەوێت کە تێیدا مرۆڤ لەگەڵ عەقڵی خۆی ڕوووبەڕوو دەبێتەوە.
ئەنجام: هەڵهاتن لە سێبەری ئەوانی تر
بۆ ئەوەی ببین بە خۆمان، دەبێت وەک سوکرات بێ باک بین
و وەک دەروێش و پیرانی یارسان و ئێزدی، "سڕ"ی خۆمان لە ژاوەژاوی بێ مانای
کۆمەڵگا بپارێزین. گەشەی ڕاستەقینە لەو شوێنەوە دەست پێ دەکات کە "ترس لە
دژایەتی" دەمرێت و "خۆشەویستی بۆ حەقیقەت" لەدایک دەبێت.
وەک چۆن ئالان دوباتن ئارامیمان پێ دەبخشێت کە
تەنیابوون لە بیرکردنەوەدا نیشانەی تێکچوون نییە، بەڵکو نیشانەی هۆشیارییە؛
فەلسەفەی کوردیش پێمان دەڵێت: «خۆت بناسە، چونکە لە ناو تۆدا جیهانێکی گەورەتر
لەوەی دەیبینیت، شاراوەیە.»
بە کورتی: ڕێگای
خۆناسین، ڕێگایەکی تەنهایە، بەڵام تاقە ڕێگایەکە کە مرۆڤ ناگەیەنێتە بنبەست، چونکە
لە کۆتایی ئەو ڕێگایەدا، لە جیاتی چەپڵەی خەڵک، ئارامیی ویژدان و دیداری
"خۆ" چاوەڕێمانە.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر