شنبه، مرداد ۱۷، ۱۴۰۵

پیامی از دل: از جرقه‌ی یک گزارش تا تلالو اشراق

 


پیامی از دل: از جرقه‌ی یک گزارش تا تلالو اشراق

حضار گرامی، خوانندگان جان و پویندگان طریق اندیشه و نور،

پیش از هر چیز، صمیمانه پوزش می‌طلبم که تقدیر چنین رقم خورد که در این محفل نورانی و در جمع گرم شما حضور فیزیکی نداشته باشم. بسیار مشتاق بودم که در کنار شما باشم، اما اگرچه جسمم فرسنگها دور است، اما جان و روح من در لابلای واژه‌های این کتاب در کنار شماست.

بسیار خرسند و سپاسگزارم که استاد ارجمند، جناب دکتر سبزواری، با لطف و سخاوت علمی خویش، زحمت معرفی رمان «سایه نور» را بر عهده گرفتند. اشراف ایشان بر حکمت اشراق و حکمت خسروانی، وزنی دوچندان به این مراسم بخشیده است. همچنین از تلاش‌های بی‌دریغ و برادرانه‌ی جناب کاک نامو که مسئولیت خطیر چاپ و نشر این اثر را بر دوش کشیدند، صمیمانه قدردانی می‌کنم.

دوستان و همراهان،

رمان «سایه نور»، فراتر از یک روایت داستانی، محصول بیست سال سلوک در هزارتوی رنج و تامل است. جرقه‌ی این اثر در سال ۲۰۰۴ زده شد؛ آن زمان که در قامت یک روزنامه‌نگار، در میان ویرانه‌های بازمانده از استبداد در عراق، با سیمای مظلوم اما پرصلابت «ایزدیان» روبرو شدم. من در آنجا دیدم که چگونه قرنها تلاش شد تا «نور درون» این مردمان در «تاریکیِ تحمیل‌ شده‌ی پیرامون» دفن شود. اما آنچه من یافتم، نه یک بحران اجتماعی، بلکه گنجینه‌ای ازلی بود که ریشه در خاکِ جانِ ما داشت.

«سایه نور» از این خاستگاه رویید تا پروژه‌ای فکری برای «انسانِ کرد و ایرانی» باشد؛ دعوتی برای بازخوانی تاریخ با دیدگانی نو. من در این صفحات، کوشیده‌ام «حکمت اشراقِ» سهروردی را با زیبایی‌های بیکران و رازآلود آیین‌های ایزدی و یارسان پیوند زنم. اما این پیوند، تنها یک پیوند اقلیمی نیست؛ بلکه سفری است به ژرفای یک «فلسفه جهانی».

تحقیقات من نشان داد که آنچه هزاران سال در دامنه‌های زاگرس، در نجوای پیرانِ یارسان و نیایش‌های ایزدیان زیسته، همان حقیقتِ واحدی است که در کیهان‌ شناسی «بانتو کونگو» در آفریقا و جهان‌بینی سرخ‌ پوستان در قاره‌ای دیگر جاری است. این همان «حکمتِ گمشده‌ای» است که باروخ اسپینوزا در قرن هفدهم در قلب اروپا به شکوهِ عقلانی آن دست یافت؛ همان خدایی که وقتی از «آلبرت انیشتین» پرسیدند آیا به او ایمان داری، پاسخ داد: «من به خدای اسپینوزا باور دارم.»

شگفت‌انگیز است که این «خدا-جهان‌بینی» که انیشتین ستایشش می‌کرد، قرنها پیش از اسپینوزا، در نغمه‌های تنبور و در فلسفه‌ی آینه‌ایِ کُردی، به عنوان شکلی از «وحدت وجود» و تجلی نور، زندگی شده است. «سایه نور» تلاشی است تا ثابت کند اندیشه‌ی زاگرس، نه یک محصوره‌ی جغرافیایی، بلکه بخشی از تپشِ قلبِ کیهان است.

من در مقام نویسنده، تنها راویِ دردهایی بودم که در غارهای «لالش» و «جم‌خانه‌ها» به امانت مانده بود. اکنون این امانت در دستان شماست. کتاب را بخوانید، نه به عنوان یک قصه، بلکه به عنوان مسیری برای بازیافتن آن «نورِ ازلی» که در سایه‌ی تاریخِ پرفراز و نشیب ما پنهان گشته است.

با آغوشی گشوده، پذیرا و تشنه‌ی نقدها و تاملات شما هستم؛ چرا که نقد، خود تجلیِ دیگری از نور است که کاستی‌ها را عیان می‌کند تا به کمال نزدیک ‌تر شویم.

با احترام، عشق و سپاس،

٠٨.٠٨.٢٠٢٦

"سایە نوور" وەک سینتێزی فەلسەفە و گێڕانەوەی ناسنامە

 


ڕاپۆرتی لێژنەی هەڵسەنگاندن: "سایە نوور" وەک سینتێزی فەلسەفە و گێڕانەوەی ناسنامە

ناونیشانی بەرهەم: سایە نوور (ڕۆمان)
نووسەر: ئالان عمرزاده
بابەت: فەلسەفە، مێژوو و عیرفانی ئیشراقی

١. دەسپێک و جیهانبینی بەرهەم

ڕۆمانی "سایە نوور" تەنیا گێڕانەوەی مێژوویی یان چیرۆکی کارەساتەکان نییە؛ بەڵکو پرۆژەیەکی مەعریفییە کە بە مێتۆدێکی "فرەڕەهەند" کار لەسەر زیندووکردنەوەی ناسنامە دەکات. نووسەر توانیویەتی فەلسەفەی ئیشراقی شەهابەدین سوهرەوەردی و حیکمەتی خوسرەوانی، نەک وەک دەقێکی مۆزەخانەیی، بەڵکو وەک "نەخشەڕێگەیەکی ڕزگاری" بۆ مرۆڤی هاوچەرخی کورد دابڕێژێتەوە.

٢. تەکنیکی گێڕانەوە و گەشتە سیمبۆلییەکان

ڕۆمانەکە لەسەر بنەمای "سەفەری پاڵەوان" (The Hero's Journey) داڕێژراوە، بەڵام بە ستایلێکی ئیشراقی. گەشتەکەی "هیوا" لە قووڵایی برین و تاریکییەوە (جینۆساید و ئاوارەیی) بەرەو لوتکەکانی ڕووناکی (لالش و زانکۆ بێدیوارەکان)، ساختارێکی بازنەیی هەیە. نووسەر لێرەدا تەکنیکی "ڕۆمانی فیکری" (Philosophical Novel) بەکاردەهێنێت، کە تێیدا دیالۆگەکان تەنیا بۆ پێشبردنی ڕووداو نین، بەڵکو بۆ "هەڵاتنی مەعریفە"ن لە زەینی خوێنەردا.

٣. ڕەهەندی مێژوویی و ئارکیۆلۆژیای ناسنامە

یەکێک لە خاڵە هەرە بەهێزەکانی ئەم بەرهەمە کە شایستەی خەڵاتی ئەدەبییە، توانای نووسەرە لە "سینتێز"کردنی زانیارییە ئارکیۆلۆژی و مێژووییەکان لەناو کێشی ئەدەبیدا. "سایە نوور" بەدوای ڕەگ و ڕیشەی کورددا دەگەڕێت لە سەردەمی گۆتی، هۆری و میتانییەکانەوە تا دەگاتە سەردەمی ساسانی و ئیسلامی. ئەم گەڕانە نەک بۆ فەخرکردن بە ڕابردوو، بەڵکو بۆ تێپەڕاندنی ئەو "سڕینەوە سیستماتیکە"یە کە نەتەوەکانی ناوچەکە تووشی بوون.

٤. فەلسەفەی پەروەردە: قوتابخانە بێدیوارەکان

داهێنانی چەمکی "قوتابخانە بێدیوارەکان" لە ناوەرۆکی ڕۆمانەکەدا، پێشنیارێکی فەلسەفی و پەروەردەیی (Pedagogical) گرنگە. نووسەر لێرەدا دەبێتە خاوەن دیدگەیەکی جیهانی؛ ئەو پێی وایە ڕزگاری لە ڕێگەی "تێگەییشتنی قووڵ لە ژیان" و "ئاشتکردنەوەی مرۆڤ لەگەڵ سروشت" بەدی دێت، نەک لە ڕێگەی دیوارەکانی زیندان و مەکتەبە تەقلیدییەکان.

٥. زمان و زمانناسی وەک پارێزەری ڕاستی

لێژنەی هەڵسەنگاندن ئاماژە بەوە دەکات کە نووسەر لەم ڕۆمانەدا، "زمان" وەک "ماڵ و نیشتمان" دەبینێت. خستنەڕووی پەیوەندیی نێوان کرمانجی، زازاکی، گۆرانی و تاتی لەگەڵ زمانی ئۆستایی و مێژووی دێرین، نیشانەی تێگەیشتنی قووڵی نووسەرە لە "هێزی وشە". زمان لێرەدا وەک "سەنگەرێکی فەرهەنگی" لە دژی ئاسیمیلاسیۆن (تواندنەوە) نمایش دەکرێت.

٦. ئەنجامگیری لێژنە

ڕۆمانی "سایە نوور" بەهۆی ئەم خاڵانەی خوارەوە بە بەرهەمێکی "پێشەنگ" و شایستەی خەڵاتی ئەدەبی دادەنرێت:

  • داهێنان لە ژانر: تێکەڵکردنی مێژوو، فیزیک (ئاماژە بە تێسلا)، فەلسەفە و ئەدەب لە یەک چوارچێوەدا.
  • پەیامی مرۆڤدۆستانە: تێپەڕاندنی "تۆڵەسەندنەوە" و گەییشتن بە "کەرامەت و ئاشتی".
  • زیندووکردنەوەی عیرفانی ڕۆژهەڵاتی: هێنانە کایەی سوهرەوەردی بۆ ناو کێشە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانی ئەمڕۆ.

بەو پێیە، "سایە نوور" تەنیا دەقێکی خۆماڵی نییە، بەڵکو بەرهەمێکە کە دەتوانێت لە ئاستی جیهانیدا، وەک دەنگی "ئیشراقی مرۆڤی کورد" بناسرێت.


- سکرتاریەتی لێژنەی باڵای هەڵسەنگاندنی ئەدەبی و فەلسەفی -

 

جمعه، مرداد ۱۶، ۱۴۰۵

 


سایە نوور: کاتێک وشە دەبێتە پردی گەڕانەوە بۆ ماڵی ڕاستی

سبەی، لە کاتژمێر چواردا، لە دڵى ستۆکهۆڵمەوە خۆرێکی نوێ هەڵدێت.

ڕۆمانی "سایە نوور"، یەکەمین ئەزموونی من لە جیهانی گێڕانەوەدا، سبەی شەممە (٨ی ئاگوست) پەردەی لەسەر لادەدرێت. ئەم ڕۆمانە بۆ من تەنیا نوسینەوەی چیرۆکێک نییە؛ بەڵکو سەفەرێکی ئیشراقییە کە لە قووڵایی تاریکییەکانی نکۆڵی و مێژوویەکی پڕ لە برینەوە دەست پێدەکات و بەرەو لوتکەکانی ڕووناکی و کەرامەتی مرۆڤ هەنگاو دەنێت.

لە "سایە نوور"دا، من هەوڵمداوە لە ڕێگەی دەنگی "هیوا" و حیکمەتی "پیر روشنا"وە، دووبارە بە مێژوو و ناسنامەی خۆماندا بچینەوە. گەڕانەوە بۆ فەلسەفەی ئیشراقی شێخ شەهابەدین سوهرەوەردی و ئاوێتەکردنی لەگەڵ ڕیشە دێرینەکانی ئایینی میترایی، ئێزیدی و یارسان، هەوڵێکە بۆ ئەوەی بڵێین: "مرۆڤی کورد تەنیا قوربانیی جەنگ نییە، بەڵکو پارێزەری حیکمەتێکی گەردوونییە کە جیهانی ئەمڕۆ تینوویەتی."

هەرچەندە سبەی جەستەم لەوێ ئامادە نابێت، بەڵام دەزانم کە ڕۆحم لەناو هەر دێڕێکی ئەم کتێبەدا و لەگەڵ هەموو ئەو تێڕامانانەی کە لە ناوەندی ABF دەخرێنە ڕوو، ئامادەیە. زۆر دڵخۆشم کە ئەم بەرهەمە لەلایەن مامۆستایەکی حەکیم و خاوەن دیدە وەک دکتۆر جەلال سەبزەواری دەخوێنرێتەوە و دەناسرێنرێت. گێڕانەوەی جەنابیان، ڕەهەندێکی تر دەبەخشێتە ئەو "هەڵاتنە فیکرییە"ی کە من لە "سایە نوور"دا بەدوایدا گەڕاوم.

بانگهێشتی هەموو هاوڕێیان و ئەهلی مەعریفە دەکەم لە ستۆکهۆڵم، کە سبەی کاتژمێر ١٦:٠٠ بببنە هاوسەفەری ئەم "سایە"یە کە کۆتاییەکەی هەر "نوور"ە.

زانیاریی کۆڕەکە:

  • کات: شەممە، ٨ی ئاگوستی ٢٠٢٦، کاتژمێر ١٦:٠٠
  • شوێن: ABF Building, Sveavägen 41, Stockholm

سپاس بۆ ئێوە کە لەم وێبڵاگەوە هەمیشە هاوڕێی وشەکانم بوون. چاوەڕێی دەنگدانەوەی ئیشراقی ئەم بەرهەمە بن لە دڵتانتدا.

ئالان عمرزاده


٧ی ئاگوستی ٢٠٢٦

 

دوشنبه، مرداد ۱۲، ۱۴۰۵

لە نێوان تاریکیی شنگال و ڕووناکیی ئیشراقدا: خوێندنەوەیەکی فەلسەفی بۆ جینۆسایدی ئێزەدییەکان و ڕۆمانی "سایەی نوور"

 


لە نێوان تاریکیی شنگال و ڕووناکیی ئیشراقدا: خوێندنەوەیەکی فەلسەفی بۆ جینۆسایدی ئێزەدییەکان و ڕۆمانی "سایەی نوور
"

پێشەکی: برینێک لە جەستەی مێژوودا


جینۆساید تەنها پرۆسەیەک نییە بۆ سڕینەوەی جەستەیی کۆمەڵە مرۆڤێک، بەڵکو هەوڵێکی سیستماتیکە بۆ کوژاندنەوەی ئەو ڕووناکییە مەعریفی و کولتوورییەی کە نەتەوەیەک یان پێکهاتەیەک هەڵگریەتی. هاوینی ٢٠١٤، کاتێک گرووپی تیرۆریستیی داعش هێرشی کردە سەر شنگال، تەنها خاکێکی داگیرنەکرد، بەڵکو پەلاماری "مۆتێل" و شوناسێکی دا کە هەزاران ساڵ بوو وەک پاسەوانی ڕووناکی لە دڵی زاگرۆسدا دەدرەوشایەوە.

1.جینۆساید وەک بەرەنجامی چەقبەستوویی فقهی

ئەوەی لە شنگال ڕوویدا —لە کۆیلەکردنی ٥٠٠٠ ژن و منداڵ و کڕین و فرۆشتنیان لە بازاڕەکانی مووسڵ و ڕەققە— تەنها کارێکی "توندڕەوانە" نەبوو، بەڵکو جێبەجێکردنی دەقاوەدەقی ئەو فقهە تەقلیدییە بوو کە سەدان ساڵە بەبێ نوێکردنەوە و ڕیفۆرم ماوەتەوە. بێدەنگیی ناوەندە گەورە ئایینییەکانی وەک ئەزهەر و زانایانی شیعە و سوننە لە ئاست ئەم تاوانانە، نیشانەیەکی مەترسیداری ئەو "بەتاڵ بوونە" ناوەکییەیە کە دامەزراوە ئایینییەکانی گرتووەتەوە. داعش شتێکی نوێی دانەهێنا؛ ئەوان تەنها ئەو لاپەڕانەی فقهیان کردە کردار کە "کەنیزەک"، "تەکفیر" و "تەجاوز" شەریعەت  رێگەی پێدابوو. لێرەوەیە کە پێویستمان بە گۆڕینی پارادایم هەیە؛ ئێمە پێویستمان بە "ڕیفۆرمی فکری" و "خوێندنەوەی ڕەخنەیی" هەیە بۆ ئەوەی ڕێگری لە دووبارەبوونەوەی ئەم کارەساتانە بگرین.

2."سایەی نوور": مانیفێستێک بۆ ڕزگاریی ڕۆح

لە ناو جەرگەی ئەم تاریکییە مێژووییەدا، ڕۆمانی "سایەی نوور" وەک پڕۆژەیەکی فیکری و ئەدەبی لەدایک دەبێت. ئەم ڕۆمانە تەنها گێڕانەوەی چیرۆکێکی سادە نییە، بەڵکو گەشتێکی بیست ساڵەی نووسەرە لە نێوان کەلاوەکانی مێژوو و گەڕان بەدوای ئەو "نوورە" ئەزەلییەی کە لە ناو ئایینە دێرینەکانی وەک ئێزیدی، یارسان و میترایی پارێزراوە.
کارەکتەری "هیوا" لە ڕۆمانەکەدا، نوێنەرایەتی مرۆڤی کوردی سەردەم دەکات کە لە ناو خۆڵەمێشی جینۆسایددا دەچێتە ناو "قوتابخانەی بێ دیوار" تا فێری "حکمەتی ئیشراق" بێت. ئەو لەگەڵ "پیر ڕۆشنا"دا جوگرافیایەکی مەعریفی دەپێوێت کە لە لالشەوە دەست پێ دەکات و لە مەزاری سوهروەردی لە حەلەب کۆتایی دێت.

3.پەیامی گەردوونیی زاگرۆس: لە سوهروەردییەوە بۆ سپینۆزا و ئەنیشتاین

گرنگیی "سایەی نوور" لەوەدایە کە "شوناسی کوردی" لە قاڵبە نەتەوەییە تەسکەکە دەردەهێنێت و دەیبەستێتەوە بە ئاسۆیەکی گەردوونییەوە. ئەو "وەحدەتی وجوود" و خوداناسییەی لە ناو ئاوازەکانی تەنبووری یارسان و نزا ئیشراقییەکانی ئێزیدییەکاندا هەیە، هەمان ئەو فەلسەفەیەیە کە دواتر باروخ سپینۆزا لە ئەوروپا دایڕشتەوە و ئەلبێرت ئەنیشتاین وەک تەنها "خودایەک" کە باوەڕی پێی هەبێت، ناوی برد.


ئەم ڕۆمانە دەیسەلمێنێت کە حیکمەتی زاگرۆس، تەنها کولتوورێکی لۆکاڵی نییە، بەڵکو بەشێکە لە لێدانی دڵی گەردوون. کاتێک سوهروەردی باسی "ڕووناکی" دەکات، مەبەستی لەو هێزە مەعریفییەیە کە مرۆڤ لە کۆیلایەتیی جەهل و تاریکی ڕزگار دەکات.

4.شۆڕشی پەروەردەیی و نووسینەوەی مێژوو

"سایەی نوور" داوای شۆڕشێکی فکری دەکات؛ گەڕانەوە بۆ "زمانی دایک" و بونیادنانی مێژوویەک کە خۆمان دەینووسینەوە، نەک ئەوەی داگیرکەران بۆیان کێشاوین. نووسەر لێرەدا وەک "پاسەوانی مێژوو" دەردەکەوێت، ئەو مێژووەی کە دەیەوێت بیسەلمێنێت: تا ئەو کاتەی فەلسەفەی خۆمان نەناسین، ناتوانین نیشتیمانی خۆمان ئازاد بکەین.

ئەنجامگیری: بانگەوازێک بۆ مەعریفە

جینۆسایدی ئێزیدییەکان برینێکە کە تەنها بە دادپەروەریی نێودەوڵەتی و "نووری مەعریفە" ساڕێژ دەبێت. ڕۆمانی "سایەی نوور" بانگهێشتنامەیەکە بۆ هەموو ئازادیخوازان تا لە ناو "سایە"ی قورسی مێژوودا، بە دوای ئەو ڕووناکییەدا بگەڕێن کە هەرگیز ئاوا نابێت.

شەممەی داهاتوو لە ستۆکهۆڵم، ئێمە تەنها پەردە لەسەر کتێبێک لانادەین، بەڵکو پەردە لەسەر ڕاستییەکی شاردراوە لادەدەین کە دەیەوێت مرۆڤی کورد لە "تاریکیی بە زۆر داسەپێندراو"ەوە بەرەو "ڕووناکیی ڕەسەنی خۆی" ببات.


زانیاریی مەراسیم:

  • شوێن: ستۆکهۆڵم ناوەندی ABF ، سوید
  • کات: شەممەی داهاتوو٠٨.٠٨.٢٠٢٦
  • بۆنە: پەردەلادان لەسەر ڕۆمانی "سایەی نوور"

یکشنبه، مرداد ۱۱، ۱۴۰۵

ئۆنتۆلۆژیای ڕووناکی و فەلسەفەی "چلە" لە میتۆلۆژیای کوردیدا

 


ئۆنتۆلۆژیای ڕووناکی و فەلسەفەی "چلە" لە میتۆلۆژیای کوردیدا

لە میتراوە تا ئێزدیاتی: گەشتی پیرۆزیی ژمارە ٤٠ لە شارستانیەتی زاگرۆسدا

١. ڕەهەندی مێژوویی-ئەکادیمی: میراتی میزۆپۆتامیا و زاگرۆس

لە ڕوانگەیەکی ئەکادیمییەوە، نیشتمانی کوردان (زاگرۆس و میزۆپۆتامیا) لانکەی یەکەمین تێڕامانە گەردوونییەکان بووە. ئایینی "مێهری" (میترایزم) کە لەم جوگرافیایەدا سەری هەڵداوە، جەخت لەسەر "خۆر" وەک هێمایەکی ناوەندیی دادپەروەری و ڕووناکی دەکاتەوە. لێرەوە دەتوانین بڵێین کە "چڵەی هاوین" لە بنەڕەتدا ئاهەنگی گەیشتنی خۆرە بە لوتکەی دەسەڵاتی خۆی.

ئایینی ئێزیدی، وەک پارێزەرێکی زیندووی ئەم کەلەپوورە میتۆلۆژییە، توانیویەتی فەلسەفەی "مێهری" لە ناو قاڵبێکی نوێی ئایینیدا بپارێزێت. ئەگەر نەتەوەکانی تری ناوچەکە بەهۆی گۆڕانکاریی سیاسی و ئایینییەوە تەنیا "ناونیشانەکان"یان مابێتەوە، ئەوا لای ئێزیدییەکان "ناوەرۆک و ڕێوڕەسمەکە" وەک خۆی ماوەتەوە. ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە شارستانیەتی زاگرۆس نەک هەر بەرهەمهێنەری ئەم بیرۆکەیە بووە، بەڵکو تاکە شوێنێکیشە کە "زەمانە میتۆلۆژییەکە"ی تێدا نەفەوتاوە.

٢. ڕەهەندی فەلسەفی: ژمارە چل وەک خولی تەکامول

لە فەلسەفەی ڕۆژهەڵاتیدا، ژمارە "چل" (چلە) تەنیا ژمارەیەک نییە، بەڵکو "یەکەیەکی کاتییە بۆ تەکامول و گۆڕان". چل ڕۆژ، ماوەیەکە کە تێیدا ماددە دەگۆڕێت بۆ مانا، یان مرۆڤ لە قۆناغێکی ناتەواوەوە دەچێتە قۆناغێکی باڵا (وەک چۆن لە تەسەوفیشدا چڵەنشینی هەیە).

فەلسەفەی چڵەی هاوین لە میتۆلۆژیای کوردیدا، فەلسەفەی **"پاکبوونەوە بە ئاگر و گەرما"**یە. گەرما لێرەدا وەک تاقیکردنەوەیەکی گەردوونی دەبینرێت. مرۆڤی زاگرۆسی باوەڕی وابوو کە سروشت لەم چل ڕۆژەدا دەگاتە لوتکەی پێگەیشتن (میوەکان دەگەن، گەنم دەبێتە زێڕ). ئەمە "فەلسەفەی ئەوپەڕی ڕووناکی"یە؛ کاتێک هیچ شوێنێک بۆ سێبەر و تاریکی نامێنێتەوە.

٣. ڕەهەندی ئەدەبی-میتۆلۆژی: شکۆمەندیی خۆر لە چڵەدا

لە دەقە ئەدەبی و ئایینییەکانی ئێزیدیاتی و یارسانیدا، "خۆر" (رۆژ) خودی ڕاستییە. ئەدەبیاتی کوردی کاتێک باس لە چڵەی هاوین دەکات، وەک جەژنێکی "سروشت-تەوەر" وەسفی دەکات.

  • چڵە وەک هێما: لە میتۆلۆژیای کورددا، ژمارە چل پەیوەندی بە (چل تەن، چل مێر، چل کچ)ەوە هەیە. ئەمە نیشانەی کۆبوونەوەی هێز و پیرۆزییە.
  • بەزیندوویی مانەوە: لە کاتێکدا جیهانی مۆدێرن سروشتی کردووەتە ئامێر، میتۆلۆژیای کوردی لە ڕێگەی چڵەی هاوینەوە "ڕۆح" دەداتەوە بە وەرزەکان. ئەم جەژنە لای ئێزیدییەکان، شیعرێکی درێژە بۆ ستایشی مانەوە؛ مانەوە لە ناو جەرگەی گەرمادا، تەسلیم نەبوون بە تینوێتی، و گۆڕینی سووتانی جەستە بۆ ڕووناکیی ڕۆح.

ئەنجامگیری

چڵەی هاوین لە میتۆلۆژیای کوردیدا، خاڵی بەیەکگەیشتنی "سروشت" و "خودا" و **"مرۆڤ"**ە. ئەوەی ئێزیدییەکان دەیکەن، تەنیا مەراسیمێکی ئایینی نییە، بەڵکو پاراستنی "کۆدێکی ژیاریی" دەگمەنە کە دەیسەلمێنێت بنەچەی هەموو ئەو جەژنە هاوینییانەی لە ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا هەن، دەگەڕێنەوە بۆ یەک سەرچاوەی دێرین: فەلسەفەی ڕووناکی لە چیاکانی زاگرۆس.

ئەم جەژنە "شوناسێکی گەردوونی"یە کە تێیدا کورد وەک میراتگری ڕاستەقینەی شارستانیەتی میزۆپۆتامیا، ڕێز لەو خولە گەردوونییانە دەگرێت کە ژیانیان پێ بەخشیوە.

 

شنبه، مرداد ۱۰، ۱۴۰۵

شیکارێکی فەلسەفی بۆ پۆشاک وەک ئامرازی داگیرکاریی کلتووری

لە نێوان ڕەنگەکانی زاگرۆس و سێبەری بیاباندا: شیکارێکی فەلسەفی بۆ پۆشاک وەک ئامرازی داگیرکاریی کلتووری

پوختە:
ئەم بابەتە هەوڵ دەدات لە ڕوانگەیەکی مێژوویی، جوگرافی و فەلسەفییەوە، ململانێی نێوان دوو شێوازی پۆشاک لە کۆمەڵگەی کوردیدا شیکار بکات: پۆشاکی ڕەسەنی کوردی کە گوزارشتە لە ئازادی و فرەڕەنگیی ژینگەی زاگرۆس، و "عەبای ڕەش" کە وەک پاشماوەیەکی سەردەمی جاهیلییەت و ئامرازێکی ئایدیۆلۆژی، لەلایەن ناوەندە ئایینییەکانەوە دەسەپێنرێت. بابەتەکە باس لەوە دەکات کە چۆن پۆشاک لە ئامرازێکی داپۆشینەوە دەگۆڕدرێت بۆ نیشانەی "کۆیلایەتیی فیکری" و "سڕینەوەی ئیرادە".

١. ڕەگ و ڕیشەی مێژوویی: لە شاردنەوەی "نەنگ"ەوە بۆ پیرۆزیی ساختە

ئەگەر سەیری مێژووی عەبای ڕەش بکەین لە نیمچەدوورگەی عەرەبی، دەبینین ئەم پۆشاکە بەرەنجامی تێڕوانینێکی "نێگەتیڤ" بووە بۆ مێینە. لە سەردەمی جاهیلییەتدا، کچ وەک مایەی "شەرمەزاری و نەنگی" (العار) دەبینرا، کە زۆرینەیان زیندەبەگۆڕ دەکران بۆ پاککردنەوەی ناوی عەشیرەت. ئەو کچانەی کە دەهێڵدرانەوە تەنها بۆ مەبەستی بەردەوامیی وەچەخستنەوە بوو، و بۆ ئەوەی ئەم "نەنگە" لە چاوی کۆمەڵگە بشاردرێتەوە، عەبای ڕەشیان بەسەردا دەدرا.
لە ڕووی فەلسەفییەوە، عەبای ڕەش لێرەدا وەک "پەردەیەک بۆ ونکردنی جەستەیەکی شەرمەزار" سەری هەڵدا. دوای هاتنی ئیسلام، ئەم دابونەریتە کلتوورییە وەک خۆی مایەوە و بەرگێکی ئایینی کرایە بەر، و ئەمڕۆ وەک "فەرز" دەفرۆشرێتەوە بە نەتەوەکانی تر، لە کاتێکدا لە بنەڕەتدا وەڵامێکی دەروونی بووە بۆ کێشەی "شەرم" لە کلتووری عەرەبیی کۆندا.

٢. شارستانیەتی زاگرۆس و فەلسەفەی ڕەنگ

بە پێچەوانەی بیابان، لە شارستانیەتی میزۆپۆتامیا و چیای زاگرۆسدا، ژن هەمیشە پێگەیەکی باڵای هەبووە و وەک بەشێک لە جوانیی سروشت بینراوە. جلی کوردی کە ڕەنگاوڕەنگە، تەنها هەڵبژاردنی ڕەنگ نییە، بەڵکو "ڕەنگدانەوەی جوگرافیایە". هەر ڕەنگێکی ئەم پۆشاکە (سەوز، سوور، زەرد، شین) گوزارشتە لە وەرزەکانی زاگرۆس و گوڵ و گیا و کانییەکانی کوردستان.
لێرەدا جیاوازییەکی فەلسەفی قووڵ هەیە:

  • پۆشاکی کوردی: ئاهەنگ گێڕانە بە "بوون" و "ژیان" و "ئیرادەی دەرکەوتن".
  • عەبای ڕەش: سەپاندنی "نەبوون" و "تاریکی" و "شاردنەوەی بوون"ە.

٣. سیاسییەت و ئایدیۆلۆژیای "باڵاپۆشی" لە کوردستانی ئەمڕۆدا

ئەمڕۆ حیزبە ئیسلامییەکان لە کوردستان، مەراسیمی "جەژنی باڵاپۆشی" بۆ کچانی منداڵ و گەنج ساز دەکەن. ئەم کارە لە ڕووی سۆسیۆلۆژییەوە، هەوڵێکە بۆ دابڕانی مرۆڤی کورد لە ڕەسەنایەتیی خۆی. کاتێک کچێک عەبای ڕەش دەپۆشێت، ئەو تەنها جلەکەی ناگۆڕێت، بەڵکو "ئیرادەی خۆی" تەسلیمی ئایدیۆلۆژیایەک دەکات کە پێی وایە جەستەی ئەو "تاوانێکە" و دەبێت بشاردرێتەوە.
ئەم جۆرە لە پۆشاک، جۆرێکە لە "کۆیلایەتیی ئارەزوومەندانە" (Voluntary Servitude)؛ چونکە تاک تێیدا بڕیاردەر نییە، بەڵکو تەنها پەیڕەوکاری ئەو نەریتە جاهیلیەیە کە ناوەندە ئایینییەکان بە ناوی پیرۆزییەوە دەیخەنە ناو مێشکییەوە. ئەمە لەگەڵ ڕوحی کلتووری کوردیدا نامۆیە، چونکە ژنی کورد لە مێژوودا هەرگیز لە ناو تاریکیی ڕەشدا وەک "کۆیلە" سەیر نەکراوە.

٤. نیقاب: نامۆبوونی جوگرافی و ئایدیۆلۆژی

هەندێک لە باوەڕداران زیادەڕەوی دەکەن و پەنا دەبەنە بەر "نیقاب". لە ڕووی زانستی و جوگرافییەوە، نیقاب پۆشاکێکی تایبەت بووە بە ژینگەی بیابانیی حیجاز بۆ پاراستنی مرۆڤ لە خۆڵبارین و گەرمای توند. سەپاندنی ئەم پۆشاکە لە شاخەکانی کوردستان یان لە شارە ساردەکانی ئەوروپا، نیشانەی "کوێربوونی ئایدیۆلۆژی"یە. کاتێک مرۆڤێک لە کوردستان نیقاب دەپۆشێت، ئەوە نیشان دەدات کە ئەو لە ڕووی عەقڵییەوە لە جوگرافیایەکی تردا دەژی و هیچ پەیوەندییەکی بەو خاک و هەوایەوە نەماوە کە لێی دەژی؛ ئەمە لوتکەی نامۆبوونی مرۆڤە لە خۆی.

دەرەنجام:

عەبای ڕەش و پرۆسەی باڵاپۆشکردنی زۆرەملێ، تەنها هەوڵێکی ئایینی نین، بەڵکو پرۆژەیەکی "سڕینەوەی ناسنامەی نەتەوەیی"ن. گەڕانەوە بۆ جلی کوردی و پاراستنی ڕەنگەکان، جۆرێکە لە بەرگریی فەلسەفی لە دژی ئەو ئایدیۆلۆژیایەی کە دەیەوێت "تاریکیی بیابان" بەسەر "ڕەنگینیی چیا"دا بسەپێنێت. مرۆڤی خاوەن ئیرادە، ئەو مرۆڤەیە کە ڕێگە نادات جەستە و پۆشاکی ببێتە مەیدانی جەنگی ئایدیۆلۆژیایەک کە مێژووەکەی لە "نەنگ" و "شاردنەوە"وە دەست پێ دەکات.


سەرچاوەکان:


١. مێژووی شارستانیەت - ویڵ دیۆرانت (بۆ تێگەیشتن لە دۆخی ژن لە سەردەمە کۆنەکاندا).


٢. دیاردەناسیی پۆشاک (Phenomenology of Clothing).


٣. کۆیلایەتیی ئارەزوومەندانە - ئێتیان دی لا بۆیتی

.
٤. مێژووی کورد و کوردستان( بۆ بەراوردکردنی پێگەی ژنی کورد لەگەڵ نەتەوەکانی دراوسێ).

 

پنجشنبه، مرداد ۰۸، ۱۴۰۵

در جستجوی حقیقت؛ آنجا که «سایه» به «نور» می‌پیوندد...

 

در جستجوی حقیقت؛ آنجا که «سایه» به «نور» می‌پیوندد...

در جهانِ پر رمز و رازِ هستی، گاه «حقیقت» نه در خلوصِ مطلقِ روشنایی است و نه در عمقِ تاریکی؛ بلکه در مرزِ لطیف و مکاشفه‌آمیزِ میان این دو؛ یعنی در دلِ «سایه‌ی نور» تجلی می‌یابد. حکمتِ آگاهی و معرفت، همواره رهگذرانی را می‌طلبد که شجاعتِ دل سپردن به سفرهای درونی را دارند؛ آنانکه می‌دانند خواندن، نه صرفاً مرورِ کلمات، بلکه نوعی سلوک برای یافتنِ خویشتن در میان مرزهای خیال، فلسفه و خرد است.

رمان «سایه‌ی نور»، تنها یک اثر داستانی نیست؛ بلکه پنجره‌ای است گشوده به سوی اقلیمِ معرفت و بازخوانیِ مدرن از حکمت خسروانی و فلسفه‌ی اشراقِ سهروردی و آیینهای حوزە تمدنی فلات زاگرس. این اثر فرصتی است برای مکث کردن، اندیشیدن و نگریستن به جهان از منظرِ خرد و عشق.

از تمامیِ رهروانِ راهِ دانشی، جانهای مشتاقِ آگاهی، اهلِ خواندن و فضیلت، و تمامی دوستان و یارانِ صمیمی در شهر استکهلمِ سوئد، صمیمانه دعوت می‌شود که در رویداد رونمایی و معرفی این کتاب حضور یابند. حضور شما عزیزان و اهالی فرهنگ، گرمابخشِ این محفلِ خردورزی و روشنایی خواهد بود.

در ادامه، توجه شما را به نوشتارِ پرمغز و شیوا از استاد و فیلسوف ارجمند، دکتر جلال سبزواری که زحمت معرفی و نگاهِ تحلیلی به این کتاب را در مراسم رونمایی بر عهده خواهند داشت، جلب می‌کنم:


هان تا سرِ رشته ی خِرَد گم نکنی


خود را ز برای نیک و بد گم نکنی


رهرو تویی و راه تویی ، منزل تو


هشدار که راهِ خود به خود گم نکنی !



امروز هشتم مرداد ، روز بزرگداشت فیلسوف نام آور ایران ، و عارف عالی قدر ، شهاب الدین یحیی بن ابوالفتوح سهروردی ، مشهور به شیخ اِشراق است . سهروردی نامی است که طیّ قرون و اعصار از یک طرف با خردمندی و خردورزی ، و از طرف دیگر با فلسفه ی اشراق قرین و همراه بوده است.

 شهاب الدین یحیی در سال ۵۴۹ هجری در سهرورد زنجان متولّد گردید ، و در ۵۸۷ ( ۳۸ سالگی ) به قتل رسید . در مورد چگونگی قتل او به دستور صلاح الدین ایّوبی روایات گوناگون آمده است . قدر مسلّم آن است که معاندت شریعتمدارانِ جزم اندیش ، و نیز ملاحظات سیاسی ، عوامل موثّری در از میان برداشتن او بوده اند . سهروردی از معروف ترین فلاسفه ی ایران است که به احیاء "حکمت خسروانیِ" ایران باستان همّت گماشت ؛ و فلسفه ی اِشراق او در واقع اعلام موجودیت در برابر فلسفه ی ارسطو "حکمت مشّاء" است .


او خود فلسفه ی خویش را "حکمت اشراق" اطلاق می کرد . در زبان لاتین حکمت اشراق را Aurora Consurgens می نامند ، به معنای : طلوع سپیده دم ، یا برآمدنِ آفتاب ! - از سهروردی بیش از ۵۰ کتاب و رساله به زبان های عربی و فارسی باقی مانده ، و اَهَمِّ آنها عبارت است از : المَشارِع والمُطاحَرات - حکمتُ الاشراق - بستان القلوب - رساله ی عشق - رساله ی عقل - رساله ی صفیر سیمرغ - آواز پرِ جبرئیل - و عقل سرخ .


"
مایل هستم در همین جا خاطر نشان سازم که کتاب سایه نور ، اثر ارجمند نویسنده ی کُرد ، " آلان عمرزاده " که در حقیقت مکاشفه ای است در عرصه ی فلسفه ی اشراقِ شهاب الدّین سهروردی ،

روز شنبە: ٠٨٠٨.٢٠٢٦

در محل ABF مرکزی در استکهلم توسط من معرفی ، و در دسترس علاقه مندان قرار

خواهد گرفت." سعدی می فرماید


مرا شیخِ دانایِ مُرشد ، شهاب


دو اندرز فرمود بر روی آب


یکی آنکه : در جمع بدبین مباش


دگر آنکه : در نفس خودبین مباش


🌹🌹🌹
جلال سبزواری ۲۰۲۶/۷/۳۰