لە نێوان شمشێری فتوحات و قەڵغانی بەهاکان: خوێندنەوەیەک بۆ مێژووی کورد لەژێر ڕۆشنایی
توێژینەوەکانی دەیڤد کۆک
پێشەکی
دەیڤد کۆک، یەکێکە لەو ئیسلامناسانەی کە بە دیدگایەکی
ڕاستیخوازانە و پشتبەستن بە دەقە کلاسیکییەکان، چەمکی "جیهاد"
لێکدەداتەوە. بە پێچەوانەی زۆرێک لە مێژوونووسانی مۆدێرن کە هەوڵ دەدەن مێژووی
سەرەتای ئیسلام تەنها وەک بڵاوکردنەوەی پەیامێکی مەعنەوی نیشان بدەن، کۆک لە کتێبی "Understanding Jihad" جەخت
لەوە دەکاتەوە کە فتوحات پرۆسەیەکی سەربازیی ڕێکخراو بووە بۆ سەپاندنی هەژموونی
سیاسی و ئایینی. ئەم وتارە هەوڵ دەدات ئەم تێڕوانینە پراکتیزە بکات لەسەر مێژووی
کورد، لە کاتی ڕووخانی ئیمپراتۆریەتی ساسانییەوە تا گەیشتن بە شەڕی بەرگریی دژی
داعش.
یەکەم: فتوحات و کورد؛ ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ هێز
بەپێی تیۆرییەکانی دەیڤد کۆک، جیهاد لە سەدەی یەکەمی
کۆچیدا ئامرازێک بوو بۆ گۆڕینی نەخشەی جیهان. کاتێک سوپای ئیسلام لە جەنگەکانی
قادسیە و جەلەولا تێپەڕی، ناوچە کوردییەکان (چیاکانی زاگرۆس) بوونە مەیدانی
قورسترین بەرگری. مێژووی ئیسلامی (وەک ئەوەی لای تەوەری و بەلازوری هاتووە و کۆک
پشتیان پێ دەبەستێت) باس لەوە دەکات کە کوردەکان یەکێک بوون لەو پێکهاتانەی بە
ئاسانی تەسلیم نەبوون.
لێرەدا تێبینی دەکرێت کە کورد هەر لە سەرەتاوە لە
نێوان دوو بەرداشدا بووە: پاراستنی ناسنامە و بەهاکانی خۆی لە لایەک، و قبوڵکردنی
ئایینێکی نوێ کە لە ڕێگەی "شمشێر و دەسەڵاتەوە" هاتبوو. کۆک ئاماژە بەوە
دەکات کە فتوحات "خاک"ی کۆنترۆڵ کرد، بەڵام "موسڵمانبوون"ی
خەڵکەکە پرۆسەیەکی درێژخایەن بوو کە زۆرتر بەهۆی سیستمی جزیە و فشارە
کۆمەڵایەتییەکانەوە بوو، نەک قەناعەتێکی دەستبەجێ.
دووەم: کورد وەک پارێزەری فرەیی (Pluralism)
یەکێک لە خاڵە جەوهەرییەکانی مێژووی کورد ئەوەیە کە
تەنانەت دوای بوون بە موسڵمانیش، کوردەکان جۆرە ئیسلامێکی
"کوردەواری"یان بەرهەمهێنا کە تێیدا پێکەوەژیان لەگەڵ پێکهاتە
ئایینییەکانی تر (وەک ئێزیدی، یارسان، مەسیحی و جولەکە) پارێزراو بوو. ئەمە ڕێک ئەو
خاڵەیە کە لەگەڵ جیهادی توندڕەوانەی جۆری "قاعیدە و داعش" یەکناگرێتەوە.
دەیڤد کۆک لە توێژینەوەکانیدا باس لەوە دەکات کە
"جیهادی هاوچەرخ" لادانە لە هەموو بەها مرۆیی و تەنانەت یاسا
کلاسیکییەکانی شەڕیش. لەم چوارچێوەیەدا، کورد کاتێک ڕووبەڕووی داعش بووەوە، تەنها
بەرگری لە خاکی خۆی نەدەکرد، بەڵکو بەرگری لە "بەها مرۆییەکان" دەکرد
دژی سیستمێکی ئایدیۆلۆژی کە کۆک بە "ئەدەبیاتی ئاخر زەمان" و توندوتیژیی
ڕەها ناوی دەبات.
سێیەم: شەڕی داعش؛ تاقیکردنەوەی ویژدانی مرۆڤایەتی
لێرەدا دەگەینە خاڵە هەرە درەوشاوەکەی مێژووی
هاوچەرخی کورد. کاتێک داعش بە ناوی "جیهاد" و بە بەکارهێنانی دەقە
کۆنەکان (بەو شێوە توندڕەوانەی کە دەیڤد کۆک شیکارییان بۆ دەکات) هێرشی هێنا،
کوردەکان وەک تاکە هێزی زەمینی بوونە قەڵغان.
- قوربانیدان
بۆ مرۆڤایەتی: کورد
بە هەزاران شەهیدی دا (لە کۆبانییەوە تا شنگال و کەرکوک) نەک تەنها بۆ
پاراستنی نەتەوەی خۆی، بەڵکو بۆ ڕزگارکردنی ئێزیدییەکان و مەسیحییەکان کە
بەپێی ئایدۆلۆژیای جیهادیی داعش، مافی ژیانیان نەمابوو.
- بەرگریکردن
لە بەها مرۆییەکان: لە
کاتێکدا داعش کۆیلایەتی و سەبایای گەڕاندەوە، ژنانی کورد (وەک شەڕڤان و
پێشمەرگە) لە سەنگەری پێشەوە بوون. ئەمە گەورەترین وەڵامی مەیدانی بوو بۆ ئەو
جۆرە لە تێگەیشتنی توندوتیژانەی جیهاد کە دەیڤد کۆک لە کتێبەکانیدا وەک
"تاریکترین لایەنی مێژوو" باسیان دەکات.
دەرئەنجام
بە پشتبەستن بە توێژینەوەکانی دەیڤد کۆک، دەتوانین
بڵێین مێژووی بڵاوبوونەوەی ئیسلام لە ناوچەکەدا مێژوویەکی ئاڵۆز بووە و هێزی
سەربازی ڕۆڵی تێدا گێڕاوە. کوردیش وەک گەلێکی ڕەسەنی ناوچەکە، قوربانیی یەکەمی ئەو
جۆرە تێگەیشتنە توندوتیژانەیە بووە کە دەیەوێت بەناوی پیرۆزییەوە ناسنامەکان
بسڕێتەوە.
بەڵام کورد توانیویەتی مۆدێلێکی جیاواز پێشکەش بکات؛
مۆدێلێک کە تێیدا ئایین نابێتە ئامرازێک بۆ سڕینەوەی مرۆڤایەتی. قوربانییەکانی
کورد لە شەڕی داعشدا سەلمێنەری ئەو ڕاستییەن کە ئەم گەلە، سەرەڕای ئەوەی بە شمشێر
ئایینی بەسەردا سەپێنراوە، بەڵام لە کاتی تەنگانەدا بووەتە پارێزەری ڕاستەقینەی
بەها مرۆییەکان و پێکەوەژیان، و توانیویەتی ئەو توندوتیژییە مێژووییە تێکبشکێنێت
کە گروپە تیرۆریستییەکان دەیانەوێت دووبارەی بکەنەوە.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر