پێشەکی: یەکێتیی ڕیشەکان
مێژووی فەلسەفە پێمان دەڵێت کە حیکمەت سنووری نییە.
کاتێک بودا لە باکووری هیندستانەوە باسی "ئانیکا" (Anicca) ی
دەکرد وەک یاسای ناجێگیریی گەردوون، لە ڕاستیدا بانگەواز و دەنگدانەوەی ئەو حیکمەتە
دێرینەیە بوو کە هەزاران ساڵ پێشتر لە چیاکانی زاگرۆس و میزۆپۆتامیاوە سەرچاوەی گرتبوو.
ئەو تیۆرییانەی کە بودا بە "شاکیا" (سەکایی) و یەکێک لە لقەکانی
ڕەچەڵەکی زاگرۆسی دادەنێن، ئەمڕۆ لە فەلسەفەی ئێزدیاتی و
ئایینە یەزدانییەکاندا وەک "دایکی ئایینەکان" ڕەنگدەدەنەوە. ئەمە تەنها
مێژوو نییە، بەڵکو ڕەوتێکی زیندووە کە ئەمڕۆ لە ئەدەبیاتی کوردییدا بە فۆرمێکی نوێ
لە ڕۆمانی **"سایەی نوور"**دا دەردەکەوێت.
١.
حیکمەتی ڕەنج و سیمیای "سایەی نوور"
بودیزم فێرمان دەکات کە ڕەنج
(Dukkha) لە "بەستراوەیی" و تێنەگەیشتن
لە گۆڕانکارییەوە دێت. ڕۆمانی "سایەی
نوور" (کە لە ٨ی ئاگۆست لە سوید پەردەی لەسەر لادرا) بە ٤٩٤ لاپەڕە،
دەبێتە وەڵامێکی ئەدەبی بۆ ئەم کێشە فەلسەفییە. ناوی ڕۆمانەکە خۆی، "سایەی
نوور"، ئاماژەیەکی قووڵە بۆ ئەو چەمکەی کە لە ئیزدیاتی و فەلسەفەی ئیشراقدا
هەمانە: "تێنەپەڕبوونی
خێر و شەڕ".
لەم جیهانبینییەدا، سێبەر (سایە) دژی ڕووناکی (نوور)
نییە، بەڵکو تەواوکەریەتی. نووسەر لەم بەرهەمەدا، ڕەنجەکانی مرۆڤ وەک
"پەیامێکی شاراوە" دەبینێت کە مەبەست لێی نەک شکاندنی مرۆڤ، بەڵکو
"بێدارکردنەوە و هۆشیاریی" ڕۆحیەتی، ڕێک وەک چۆن بودا ڕەنجی وەک دەروازەیەک بۆ
"نیرڤانا" دەبینی.
٢.
ئایینی یەزدانی و کیمیای ئیشراق
ڕۆمانەکە بە لێهاتووییەوە حیکمەتی یەزدانییەکانی کورد
دەبەستێتەوە بە فەلسەفەی
ئیشراق. ئەگەر بودیزم
باس لە "ڕۆشنگەری" بکات، فەلسەفەی ئیشراقیش باس لە تیشکاوێژبوونی ناخ
دەکات. لە "سایەی نوور"دا، نووسەر دەیەوێت پێمان بڵێت کە ئەم مەعریفەیە
تەنها بۆ کەنیسە، مزگەوت یان پەرستگاکان نییە، بەڵکو لە ناو "سروشت"دایە.
٣.
زەوی وەک دایک: پەروەردەیەکی فەلسەفی بۆ
نەوەی نوێ
هێزی هەرە گەورەی ئەم ڕۆمانە لەوەدایە کە ئەم فەلسەفە
قووڵ و قورسە (کە زۆرجار تەنها لای تایبەتمەندانە) بە زمانێکی سادە و چیرۆک ئامێز
بۆ منداڵان و مێرمنداڵانی
کورد داڕشتووەتەوە.
ئەمە پڕکردنەوەی ئەو بۆشاییە گەورەیەیە کە لە پەروەردەی مۆدێرندا هەیە:
- ڕێزگرتن لە
زەوی وەک دایک: ئەمە
ڕەگی لە ئایینە دێرینەکانی زاگرۆسدایە کە خاک و ئاو و ئاگریان بە پیرۆز
دەزانی.
- ئاگایی (Mindfulness): فێرکردنی
منداڵان بۆ ئەوەی لەگەڵ ڕیتمی سروشتدا بژین، نەک دژی بوەستنەوە.
کاتێک منداڵێک لە ڕێگەی
"سایەی نوور"ەوە فێر دەبێت کە هەر بەردێک و هەر دارێک خاوەنی
"نوور"ە، ئەو منداڵە ئیتر ناتوانێت توندوتیژ بێت؛ چونکە ئەو گەیشتووەتە
ئەو "حیکمەتە بێدەنگەی" کە بودا و پیرانی زاگرۆس باسیان دەکرد.
٤.
ئەنجامگیری: پردێک لە نێوان ڕابردوو و
ئایندەدا
ڕۆمانی "سایەی نوور" وەک
مانیفێستێکی نوێی ئەدەبیاتی فەلسەفی کورد، ئەوەمان بیردەخاتەوە کە بۆ دەربازبوون
لە "ڕەنجەکانی سەردەم"، پێویستمان بە گەڕانەوەیە بۆ ئەو حیکمەتەی کە
دەڵێت: "هەموو
شتێک یەکە".
ئەم کتێبە ٤٩٤ لاپەڕەییە، تەنها ڕیکلامێک نییە بۆ
ئایینێک یان نەتەوەیەک، بەڵکو بانگەوازێکی گەردوونییە بۆ ئاشتی لەگەڵ خۆ و ئاشتی
لەگەڵ سروشت. ئەگەر بودا ئەمڕۆ لە چیاکانی کوردستاندا ژیابا، بە دڵنیاییەوە چیرۆکی
"سایەی نوور"ی بۆ نەوەکانی ئایندە دەگێڕایەوە تا پێیان بڵێت: "تۆ
سێبەر نیت، تۆ تیشکێکی کە لە ناو سایەی نووردا سەفەر دەکەیت."
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر