لە نێوان هەڵەبجە و شەنگالدا: شیکارییەک بۆ "بێدەوڵەتی"
و چاوپێکەوتنێکم لەگەڵ سەربازێکی عێراقی
مێژووی گەلی کورد تەنها زنجیرەیەک نییە لە کارەسات، بەڵکو
تاقیگەیەکە بۆ تێگەیشتن لەوەی کە چۆن مرۆڤ دەتوانێت ببێتە دڕندە، و چۆن جیهان دەتوانێت
لە ئاست ئەو دڕندەییەدا بێدەنگ بێت. ساڵانێک لەمەوبەر، لە کەمپێکی پەنابەری لە وڵاتی
نۆروێژ، ڕووبەڕووی سەربازێکی پێشووی سوپای عێراق بوومەوە بە ناوی "عەلاوی حوسێن
جاسم"، کە شایەتحاڵێکی زیندووی تاوانی کیمیابارانی هەڵەبجە بوو. ئەم چاوپێکەوتنە
تەنها گێڕانەوەی ڕووداوێک نەبوو، بەڵکو پەنجەرەیەک بوو بۆ شیکردنەوەی دەروونی، فەلسەفی
و سیاسیی ئەو جینۆسایدانەی کە بەسەر گەلەکەماندا هاتوون.
یەکەم: شیکاریی دەروونی و فەلسەفیی تاوانەکە
لە گێڕانەوەکانی عەلاویدا، ئێمە دەبینین کە چۆن دەوڵەتی
فاشیستی بەعس پڕۆسەی "بێمرۆڤکردن" (Dehumanization)ی
بەکارهێناوە. ئەو دەڵێت: "بەڕای سەدام خەڵکی هەڵەبجە خائین بوون... بۆیە بەلای
وانەوە کوشتنیان ئاسایی بوو." لە ڕووی فەلسەفییەوە، ئەمە ئەو خاڵەیە کە
"ئەوی تر" لە مرۆڤبوون دادەماڵرێت، تا کوشتنی ببێتە ئەرکێکی نیشتمانی!
عەلاوی، وەک سەربازێک، تووشی ئەوە بووە کە لە دەروونناسیدا
پێی دەوترێت "برینداری مۆراڵی" (Moral Injury). ئەو
دیمەنی ئەو منداڵەی کە جەستەی بای کردبوو، وەک تروامایەک لە مێشکیدا ماوەتەوە. کاتێک
دەڵێت "زمان توانای وەسفکردنی نییە"، ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە کارەساتەکە لە
سنووری عەقڵ و فەلسەفەی مرۆیی دەرچووە. لێرەدا، مەرگ تەنها کۆتایی ژیان نییە، بەڵکو
تێکشکانی هەموو مانا مرۆییەکانە.
دووەم: بێدەنگیی "ئوممە" و هاوکاریی داگیرکەر
یەکێک لە ئازاربەخشترین ڕاستییە مێژووییەکان ئەوەیە کە
لە کاتی کیمیابارانی هەڵەبجەدا (١٩٨٨)، لوتکەی سەرانی عەرەب و ئیسلامی لە وڵاتی کویت
بوون. نەک تەنها ئەو جینۆسایدەیان ئیدانە نەکرد، بەڵکو بە بێدەنگییان بوونە هاوکاری
سەدام. ئەمە لە ڕووی کۆمەڵناسیی سیاسییەوە ئەوە دەسەلمێنێت کە "ناسنامەی ئاینی"
لە کاتی بەرژەوەندییە سیاسییەکاندا هیچ بەهایەکی نامێنێت.
ئەم بێدەنگییە لە ساڵی ٢٠١٤دا دووبارە بووەوە. کاتێک داعش
هێرشی کردە سەر شەنگال و جینۆسایدی ئێزدییەکانی کرد، لە سەردەمی ئینتەرنێتدا کە هەموو
جیهان دیمەنەکانی دەبینی، دیسان وڵاتانی موسڵمان (شیعە و سوننە) هەڵوێستێکی کردەییان
نەبوو. ئەمە پێمان دەڵێت کە کورد لە ناو ئەم بازنە ئاینی و ئیقلیمییەدا، هەمیشە وەک
"نەتەوەیەکی غەریب" مامەڵەی لەگەڵ کراوە.
سێیەم: بێدەوڵەتی؛ ڕەگی هەموو کارەساتەکان
لە ڕوانگەی شیکاریی ئەکادیمییەوە، گەورەترین مەترسی لەسەر
گەلی کورد "بێدەوڵەتی"یە. یاسا نێودەوڵەتییەکان، وەک حەنا ئارێنت دەڵێت،
تەنها بۆ ئەو کەسانە کاران کە دەوڵەتێکیان هەیە نوێنەرایەتییان بکات. کورد چونکە خاوەنی
سەروەریی سیاسیی خۆی نییە، هەمیشە لە دەرەوەی پارێزبەندییە نێودەوڵەتییەکان ماوەتەوە.
ئەو سەربازە عێراقییەی لە نۆروێژ بینیم، بە گێڕانەوەی
ئەو دیمەنە تراژیدیانە، بێ ویستی خۆی ڕاستییەکی گەورەی بۆ سەلماندم: تا ئەو کاتەی کورد
بێ دەوڵەت بێت، مێژووی جینۆساید کۆتایی نایەت. هەڵەبجە و شەنگال تەنها دوو وێستگەی
ئەو زنجیرە خوێناوییەن.
دەرەنجام: بەرەو سەربەخۆیی
ئێستا، زیاتر لە هەر کاتێکی تر، پێویستە هێزە سیاسییەکانی
کورد لەوە تێبگەن کە هیچ بەڵێنێکی ئیقلیمی و هیچ هاوپەیمانییەکی کاتی ناتوانێت گەرەنتی
پاراستنی نەوەکانی داهاتوو بکات. باشترین کاتە کە سەربەخۆیی ببێتە ئامانجی سەرەکی و
یەکلاکەرەوە. تەنها بوون بە دەوڵەت دەتوانێت کورد لە "مەترسیی جینۆسایدێکی دیکە"
بپارێزێت و بمانکاتە خاوەن بڕیار لە چارەنووسی خۆماندا.
ئەو دیمەنانەی عەلاوی باسی دەکردن، برینێکی ساڕێژنەکراون.
ئەرکی ئێمەیە ئەو برینانە بکەینە وزەیەک بۆ بونیادنانی کیانێکی سەربەخۆ، تا جارێکی
تر هیچ دایکێک لە هەڵەبجە و هیچ کچێک لە شەنگال نەبنە قوربانیی بێدەوڵەتی و بێدەنگیی
جیهان.
بۆ بینینی دەقی چاوپێکەوتنەکە و زانیاری زیاتر، دەتوانن
لەم لینکەی خوارەوە کلیک بکەن:
