دەستپێک؛
لە نێوان دووکەڵی جەنگ و نەمریی دەقدا
لەو ڕۆژانەدا کە گوێمان پڕ بووە لە دەنگی ناخۆشی بۆردومان
و تەقینەوە، لەو ساتانەی کە سۆشیال میدیا و شرۆڤە بێماناکانی جەنگ وەک تەمێکی ڕەش مێشکمانیان
تەنێوە، مرۆڤ هەست بە ماندوویەتییەکی قووڵ دەکات. لەم دۆخە شێواوەدا کە هەمووان سەرقاڵی
ژمارەی کوژراو و نەخشەی بەرەکانن، ڕەنگە زۆر کەس بپرسن: لەم کاتەدا کێ کاتی ئەوەی هەیە
باسی ئەدەب و خەڵاتی نووسەران بکات؟
هەواڵی پێدانی خەڵاتی سویدیی "ستیگ داگێرمەن ٢٠٢٦"
بە نووسەری بوێر و خاوەن دیدی قووڵ، "کامل داوود"، مژدەیەکی خۆش بوو. پیرۆزبایی
لەم نووسەرە ئەلجەزائیری-فەڕەنسییە دەکەم کە بە قەڵەمە تیژەکەی، هەم پەردەی لەسەر ڕووی
ناشیرینی کۆلۆنیالیزم لادا و هەم بوێرانە پرسیاری جەوهەریی لەو دۆگمایانە کرد کە بە
ناوی ئایینەوە کۆمەڵگەیان کۆت کردووە.
نووسینەکانی کامل داوود، بۆ ئێمەی کورد کە لە ژێر هەمان
ئەو گوشارانەدا دەژین، زۆر ئاشنان. ئێمەش وەک ئەو، هەمیشە لە جەنگێکی بەردەوامداین
دژ بە سڕینەوەی ناسنامەمان لەلایەن داگیرکەرانەوە، و لە هەمان کاتدا لە ناوەوەشدا گیرۆدەی
فیکری توندڕەوی و بەستەڵەکی کۆنەپەرستین. داوود پێمان دەڵێت کە ئازادی تەنیا دەرکردنی
داگیرکەر نییە، بەڵکوو ڕزگارکردنی عەقڵیشە لەو زنجیرانەی کە ناویان لێ نراوە
"پیرۆزی".
لە پەراوێزی ئەم خەڵاتەدا، ناکرێت یادی "ستیگ داگێرمەن"
نەکەینەوە. ئەو نووسەرەی تەنیا ٣١ ساڵ ژیا، بەڵام لەو تەمەنە کورتەدا ئەوەندە دەقی
بەپێز و جوانی جێهێشت کە ئێستا ناوی بووەتە خەڵاتێک بۆ شکۆدارکردنی ئازادیی ڕادەربڕین.
ئەو ساڵی ١٩٥٤ بە جەستە ماڵئاوایی لێ کردین، بەڵام وەک دەبینین، نووسینەکانی هێشتا
زیندوون و خەڵاتەکەی دەدرێتە ئەو نووسەرانەی کە ناترسن.
با لەم کاتە سەختانەدا، کەمێک دوور بکەینەوە لە هەواڵە
شوومەکانی جەنگ و ئاوڕێک لەو دونیا بێکۆتاییەی ئەدەب بدەینەوە؛ چونکە ئەوەی وەک ناسنامەی
مرۆڤایەتی دەمێنێتەوە، قەڵەمە نەک گوللە، و دەقە نەک دووکەڵی جەنگ.
لێرەدا بابەتێکی کورت و شیکاری لەسەر ئەم تەوەرە دەنووسم:
کامل داوود و کورد: کاتێک دەق دەبێتە سەنگەری ئازادی
لە جیهانێکدا کە سیاسەت خەریکی کێشانی سنووری دەستکرد
و جەنگە، ئەدەب دێت و ئەو سنوورانە دەبەزێنێت. پێدانی خەڵاتی "ستیگ داگێرمەن"
بە کامل داوود (Kamel Daoud)،
نووسەری جەزائیری-فەڕەنسی، تەنیا ڕێزلێنان لە نووسەرێک نییە، بەڵکوو بەرزڕاگرتنی ئەو
بوێرییەیە کە مرۆڤ دەتوانێت لە یەک کاتدا ڕەخنە لە "داگیرکەر" و لە
"خودی خۆشی" بگرێت.
کامل داوود کێیە و بۆچی گرنگە؟
کامل داوود بە ڕۆمانی "مێرسۆ، لێکۆڵینەوەیەکی پێچەوانە"
ناوبانگی جیهانی دەرکرد. ئەو لەوێدا وەڵامی ئەلبێر کامۆ دەداتەوە و ناو و ناسنامە دەبەخشێتەوە
بەو "عەرەبە" بێناوەی کە لە ڕۆمانی "بێگانە"دا کوژرا بوو. داوود
دەیسەلمێنێت کە مرۆڤی ڕۆژهەڵاتی تەنیا "ژمارە" نییە، بەڵکوو خاوەن چیرۆک
و مێژووە.
بۆچی نووسینەکانی کامل داوود بۆ ئێمەی کورد گرنگن؟
پرسی ناسنامە و دژە-کۆلۆنیالیزم: کوردستان مێژوویەکی درێژی
لەگەڵ داگیرکاری و سڕینەوەی ناسنامە هەیە. داوود فێرمان دەکات چۆن بە زمانی ئەدەب،
مێژووی خۆمان لە دەستی داگیرکەر بسێنینەوە و ببیینە خاوەنی گێڕانەوەی خۆمان.
ڕەخنە لە ناوەوە (ئیسلامی سیاسی و دۆگماتیزم): یەکێک لە
خاڵە بەهێزەکانی داوود، ڕەخنەگرتنی بوێرانەیە لەو بەستەڵەکە فیکرییەی کە بەناوی ئایینەوە
کۆمەڵگەی ڕۆژهەڵاتی ئیفلیج کردووە. لە کوردستاندا، کە ئێستا لە نێوان شەپۆلی مۆدێرنیتە
و جەبەرووتی فیکری کۆنەپارێزیدایە، خوێندنەوەی داوود دەبێتە ئاوێنەیەک بۆ بینینی برینە
ناوخۆییەکانمان.
ئەدەب وەک تەنیا ڕزگارکەر: وەک ئاماژەم پێدا، لە هەرێمێکدا
کە دیکتاتۆرەکان و دەسەڵاتە کاتییەکان دێن و دەچن، ئەوەی دەتوانێت شکۆی مرۆڤی کورد
بپارێزێت "دەق"ە. ئەدەبیات تاکە شوێنە کە تێیدا شکستە سیاسییەکان دەبنە سەرکەوتنی
مەعریفی.
ستیگ داگێرمەن؛ ئەو پێشەنگەی زوو جێی هێشتین
داگێرمەن پێی وابوو "پێویستی مرۆڤ بە ئازادی، پێویستییەکی بایۆلۆژییە". ئەو نووسەرەی لە ٣١ ساڵیدا کۆتایی بە ژیانی خۆی هێنا، تەنیا بە جەستە ڕۆیشت، بەڵام خەڵاتەکەی ئێستا دەدرێتە نووسەرێکی وەک کامل داوود، چونکە هەردوکیان لەسەر یەک هێڵ دەڕۆن: هێڵی ڕاستگۆیی بەرامبەر بە ئازادی.
ئەنجام
کوردستان لەم قۆناغەدا زیاتر لە نان، پێویستی بەو جۆرە
ئەدەبە هەیە کە کامل داوود دەینووسێت؛ ئەدەبێک کە نەبێتە پیاهەڵدەری دەسەڵات و نەبێتە
کۆیلەی ئایدۆلۆژیا، بەڵکوو بە چاوێکی تیژەوە سەیری مێژوو بکات و بە جورئەتەوە پرسیار
لە پیرۆزییە دەستکردەکان بکات.
ئیمپراتوورەکان دەڕۆن، بەڵام کاتێک نەوەکانی داهاتووی کورد دەمێننەوە، مێژووی خۆیان لە ناو لاپەڕەی ڕۆمان و شیعرەکاندا دەدۆزنەوە، نەک لە ناو کۆشکە ڕووخاوەکانی دیکتاتۆرەکان.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر