"شکاندنی
کێلەکان و پاشەکشەی شارستانی: کاتێک مرۆڤ دەبێتە دوژمنی ڕەگی خۆی"
"بەجێ
نایێ، دەبێ ڕوو کەینە سارا، حەقی ئادابی مەجنوونی لە شارا"
وەک مەحوی دەڵێ، هەندێک جار مرۆڤ لەبەردەم جەهل و تاریکیدا هەست بە خنکان دەکات و دەیەوێت پەنا بۆ چۆڵەوانی بەرێت. منیش ئەمڕۆ، کاتێک دەبینم دەستی ڕەش دەگاتە سەر پیرۆزترین سیمبولی نوێبوونەوەمان، دەپرسم: ئەو جیهانە جوانەی پێشەنگەکانمان خەونیان پێوە دەبینی لە کوێیە؟ ئەو شارەی بڕیار بوو ببێتە مەڵبەندی ڕۆشنگەری، چۆن ڕێگە دەدات بە جەهل کە تێیدا سەمای وێرانکاری بکات؟
شۆکی کلتوری و جەنگی دژ بە ڕەها
لە ڕووی فەلسەفییەوە، هێرشکردنە سەر گۆڕی شاعیرێک وەک
"پیرەمێرد"، تەنیا هێرش نییە بۆ سەر بەردێکی تاشراو؛ بەڵکو هێرشە بۆ سەر
"مێژووی زیندوو". پیرەمێرد تەنیا کەسایەتییەک نەبوو، ئەو "پردی پەڕینەوە"
بوو لە نێوان ڕابردوویەکی پڕ لە مەینەت و داهاتوویەکی مۆدێرن. کاتێک لە دەسپێکی نەورۆزدا
کێلی گۆڕەکەی دەشکێنرێت، ئەمە پەیامێکی سیمبولیکە: بکوژان دەیانەوێت "بەهار"
و "نوێبوونەوە" بکوژن. شکاندنی کێلی ئەو لەو کاتەدا، هەوڵێکە بۆ سڕینەوەی
ئەو ناسنامە نەتەوەیی و کلتورییەی کە پیرەمێرد بە گیان و بە چاپخانە و بە وشەکانی دووبارە
ژیانی پێ بەخشییەوە.
شیکاری دەروونی و کۆمەڵناسی: بۆچی دژایەتی ڕەسەنایەتی؟
ئەو کەسانەی دەبنە دوژمنی کلتوری خۆیان، بەدەست جۆرێک
لە "نامۆبوونی کلتوری" (Cultural Alienation) دەناڵێنن.
لە کۆمەڵناسییدا، ئەمە کاتێک ڕوودەدات کە تاک هەست دەکات کلتورەکەی خۆی تێرکەری غەریزە
ئایدۆلۆژییە توندڕەوەکانی نییە، بۆیە پەنا دەباتە بەر "خۆکوشتنی ناسنامەیی".
ئەوان ڕقیان لە جوانییە، چونکە جوانی ئاوێنەیەکە و تێیدا جەهلی خۆیانی تێدا دەبیننەوە.
ئەم دیاردەیە لە دەروونناسییدا بە "مێشکە داگیرکراوەکان"
ناو دەبرێت. کەسێک کە کێل دەشکێنێت، لە ڕاستیدا لە ناخەوە شکاوە. ئەو ناتوانێت شانازی
بە مێژووەکەیەوە بکات، چونکە "ئەوی تر" (داگیرکەر یان ئایدۆلۆژیای هاوردە)
فێری کردووە کە ڕەسەنایەتییەکەی خۆی بە نزم یان بە لادان ببینێت.
بەراوردکارییەکی مێژوویی: کاتێک مێژوو خۆی دووبارە دەکاتەوە
ئەم دۆخەی ئێمە تێیداین، یەکەمین وێستگەی جەهل نییە لە
مێژوودا. زۆر کۆمەڵگە بەم "قۆناغە تاریکە"دا تێپەڕیون:
١. شۆڕشی کلتوری چین
(١٩٦٦-١٩٧٦): لەو سەردەمەدا گروپە توندڕەوەکان (پاسەوانە سوورەکان) هێرشیان کردە سەر
هەموو شوێنەوارە مێژووییەکان، گۆڕی زاناکانیان تێکدا و کتێبی فەیلەسوفەکانیان سووتاند
بە ناوی "پێشکەوتن". ئەنجامەکەی تەنیا وێرانکاری و پاشەکشەی شارستانی بوو
بۆ چەندین دەەیەک.
٢. تالیبانیزم و لەناوبردنی
هونەر: کاتێک تالیبان "بوداکانی بامیان"یان تەقاندەوە، تەنیا پەیکەریان نەڕووخاند،
بەڵکو ویستیان ڕابردوویەکی فرەڕەنگ بسڕنەوە بۆ ئەوەی جێگە بۆ یەک ڕەنگیی جەهل چۆڵ بکەن.
٣. ئەوروپای سەدەکانی
ناوەڕاست: لە سەردەمە تاریکەکاندا، زۆرێک لە پەیکەر و بەرهەمە فیکرییەکان بە
"گوناه" دادەنران و دەشکێنران. بەڵام تا ئەو کێلانە نەشکێنران، "ڕێنێسانس"
و ڕاپەڕینی فیکری دروست نەبوو.
ئەنجام:
ئەوانەی دوێنێ کێلی پیرەمێردیان شکاند، دەزانن کە ئەو بە "نەورۆز"ەکەی و بە "ڕۆژنامە"کەی، هەڕەشە بوو بۆ سەر بیرکردنەوەی چەقبەستوویان. بەڵام پرسیارەکە لێرەدایە: ئایا ئێمە سەر هەڵبگرین و بڕۆین بۆ سارا؟
نەخێر. مانەوە لە شار و بەرگریکردن لە وشەکانی پیرەمێرد،
گەورەترین وەڵامە. شکاندنی کێل نیشانەی لاوازیی لۆژیکی ئەوانەیە کە چەکیان تەنیا توندوتیژییە.
پیرەمێرد لە ناو کێلەکەدا نییە، ئەو لە ناو سروودی نەورۆز و لە ناو هەموو ئەو مۆمانەدایە
کە بۆ زانست و ئازادی دادەگیرسێن.
ئێمە لێرە دەمێنینەوە، بۆ ئەوەی نەوەکانی داهاتوو بزانن کە جەنگی ئێمە جەنگی "جوانی" بوو بەرامبەر "ناشرینی"، جەنگی "ڕۆشنایی" بوو بەرامبەر "تاریکی". کێلەکان چاک دەکرێنەوە، بەڵام شەرمەزاریی مێژوو بۆ ئەوانە دەمێنێتەوە کە نەیانتوانی بەرگەی گەورەیی شاعیرێکی مردوو بگرن.
"شایانی ئاماژەیە، هەوێنی ئەم تێڕامانە و سەرچاوەی ئیلهامی ئەم شیکارییە، بۆ دیدگا قووڵ و وردبینانەکانی دکتۆر قادر وریا دەگەڕێتەوە."
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر