کورد و جوو: لە هاوبەشییە مێژووییەکانەوە بەرەو هاوپەیمانییەکی ستراتیژیی
پێویست
پێشەکی: ڕەهەندی شارستانی و مێژوویی
کورد و جوو، وەک دوو کۆنترین گەلی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست،
خاوەنی مێژوویەکی دەوڵەمەندن کە لە نێو جەرگەی شارستانییەتە دێرینەکانی میزۆپۆتامیا
و شامدا ڕەگیان داکوتاوە. کوردستان لە گوتاری مێژووییدا هەمیشە وەک "لانکەی شارستانییەت"
ناسراوە؛ ئەو جوگرافیایەی کە نەک تەنیا شوێنی نیشتەجێبوون، بەڵکو مەڵبەندی سەرەکیی
فرەچەشنیی ئایینی و فەلسەفی بووە. لە زەردەشتی و ئێزدی و یارسانەوە تا مانی و مەسیحی
و یەهوودی، ئەم خاکە شاهیدی پێکەوەژیانێکی ئۆرگانیک بووە کە تێیدا مرۆڤدۆستی و قبووڵکردنی
"ئەوی دیکە" بنەمایەکی ئەخلاقیی باڵا بووە.
پێگەی ئایین و دەرئەنجامە سیاسییەکانی
هاتنی ئایینی ئیسلام بۆ ناوچەکە، وەرچەرخانێکی مێژوویی
گەورە بوو. گەلی کورد بە سروشتی خۆی کە گەلێکی کراوە و ئاشتیخواز بووە، پێشوازی لە
بنەما مرۆییەکانی ئەم ئایینە کرد. بەڵام لە ڕوانگەیەکی فەلسەفی و سیاسییەوە، دەبینین
کە ئەم گۆڕانکارییە لەلایەن نوخبەیەکی ئایینییەوە قۆسترایەوە بۆ بەرژەوەندیی خەلافەت
و دەسەڵاتە نەتەوەییە سەردەستەکانی وەک عەرەب، فارس و تورک. لێرەدا ئایین لە ئامرازێکی
ڕوحییەوە گۆڕدرا بۆ ئامرازێکی "هەژموونی سیاسی".
بۆ ماوەی چەندین سەدە، هەندێک لە ناوەندە ئایینییەکان
بەناوی پیرۆزییەوە، هەوڵی کەمکردنەوەی شکۆی تاکی کوردیان داوە و فیکری نەتەوەییان وەک
دژایەتی ئایین وێنا کردووە. تەنانەت تا دوێنێش، زانست و خوێندنی مۆدێرن لە ژێر ناوی
"خوێندنی شەیتانی" قەدەغە دەکرا، تەنیا بۆ ئەوەی گەلی کورد لە پرۆسەی هوشیاریی
سیاسی و مێژوویی داببڕێت و بە پاشکۆیی بمێنێتەوە.
دووفاقی لە سیاسەتی ناوچەیی و پرسی ئیسرائیل
ئەمڕۆ گوتاری سیاسیی هەندێک لە پارتە ئیسلامییەکان لە کوردستان، لە جیاتی ئەوەی لەسەر بنەمای بەرژەوەندیی نیشتمانی بێت، لەسەر بنەمای ئەجێندای وڵاتانی ناوچەکە داڕێژراوە. ئەوان دژایەتی گەلی ئیسرائیل دەکەن، لە کاتێکدا زۆربەی دەوڵەتانی عەرەبی و ئیسلامی خۆیان پەیوەندیی دیپلۆماسی و ئابووریی ڕاستەوخۆیان لەگەڵ ئیسرائیل هەیە. ئەمە "پارادۆکسێکی سیاسییە"؛ چۆن دەبێت پەیوەندیی کورد و جوو بە "حەرام" یان "خیانەت" بناسرێت، لە کاتێکدا کورد و جوو مێژوویەکی دوورودرێژی پێکەوەژیانی ئاشتییانەیان هەیە؟
پێویستە ئاماژە بەوە بکرێت کە جووەکانی کوردستان نەک هەر
بەشێکی دانەبڕاوی ئەم خاکە بوون، بەڵکو ڕۆڵێکی کارایان لە گەشەپێدانی ئابووری و کلتووریی
کوردستاندا هەبووە. ئەزموونی مێژوویی سەلماندوویەتی کە کورد زیاتر لە لایەن "دراوسێ
موسڵمانەکانییەوە" ڕووبەڕووی جینۆساید و چەوسانەوە بووەتەوە، نەک گەلی جوو.
نموونەی پێکەوەژیان و ئیرادەی سیاسی
کوردستان هەمیشە پەناگەیەکی ئارام بووە بۆ کەمینەکان.
لە سەردەمی کۆماری کوردستان لە مەهاباد و ئێستاش لە ئەزموونی هەرێمی کوردستاندا، پاراستنی
مافی کەمینە ئایینییەکان (مەسیحی، ئێزدی، کاکەیی و هیتر) بەشێک بووە لە ناسنامەی سیاسیی
کورد. ئەمە پێمان دەڵێت کە کورد خاوەنی کولتوورێکی "فرەخوازیی" (Pluralism) پێشەکەوتووە کە دەتوانێت
ببێتە بنەمایەک بۆ پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکانی.
بەرەو ستراتیژییەکی نوێ: کورد و ئیسرائیل
لە ڕوانگەیەکی ریالیزمی سیاسییەوە (Political Realism)، گەلی کورد پێویستی بە دووبارە پێناسەکردنەوەی
هاوپەیمانییەکانی هەیە. گەلی جوو توانییان لە ڕێگەی ئیرادە و ڕێکخستن و زانستەوە، قەوارەی
سیاسیی خۆیان بچەسپێنن. کورد، کە لەسەر خاکی باوباپیرانی خۆی دەژی، لە ڕووی مێژووییەوە
پێگەیەکی بەهێزتری هەیە بۆ سەربەخۆیی، تەنیا پێویستی بە "یەکگرتوویی نەتەوەیی"
و "دوورکەوتنەوە لە پاشکۆیی ئایدۆلۆژی" هەیە.
پەرەپێدانی پەیوەندی لەگەڵ ئیسرائیل و کوردانی جوو، تەنیا
بژاردەیەک نییە، بەڵکو "پێویستییەکی ستراتیژییە". ئەم پەیوەندییە دەتوانێت
لە بوارەکانی تەکنەلۆژیا، ئاسایش، ئابووری و دیپلۆماسیی نێودەوڵەتیدا هاوکارێکی گەورە
بێت بۆ گەیشتن بە مافە ڕەواکانی گەلی کورد. کاتی ئەوە هاتووە کورد بێ گوێدانە هەڕەشەی
دەوروبەر و فەتوا چەواشەکارەکان، بەرژەوەندییە باڵاکانی خۆی بخاتە سەرووی هەموو شتێکەوە.
دەرەنجام
کۆتاییهێنان بە چەوسانەوەی چەند سەدەیەی کورد لەلایەن
داگیرکەرانی ناوچەکەوە، پێویستی بە گۆڕانکاریی جەوهەری لە تێڕوانینی سیاسیماندا هەیە.
مێژووی هاوبەشی کورد و جوو و دوژمنە هاوبەشەکانیان، دەرفەتێکی زێڕینن بۆ دروستکردنی
هاوپەیمانییەک کە ئاشتی و سەقامگیری بۆ هەردوو گەل و ناوچەکە بەدی بهێنێت.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر