فەلسەفەی کات و جەوهەری ڕووناکی؛ نەورۆز لە نێوان سەمای ئەستێرەکان و
مێژووی بەردینی زاگرۆسدا
لە نێوان لێواری مێژوو و قووڵایی ئەفسانەدا، کات هەمیشە
وەک گەورەترین مەتەڵ بۆ مرۆڤایەتی ماوەتەوە. زۆرجار لە ڕوانگەی هێندێک کەسی نەزان و
پاشکۆوە، پرسیار لە نەتەوەی کورد دەکرێت: "ئەگەر نەورۆز سەرەتای ساڵی ئێوەیە،
کوا ساڵنامە دێرینەکەتان؟". ئەم پرسیارە گەرچی ڕواڵەتێکی مێژوویی هەیە، بەڵام
لە جەوهەردا گەڕانە بەدوای ناسنامەیەکدا کە داگیرکەران ویستوویانە لە ناو تەمومژی
"فەرامۆشکردن"دا بێسەروشوێنی بکەن. وەڵامی ئەم مەتەڵە، نە لەسەر پەڕە کاغەزە
سووتاوەکان، بەڵکو لە ناخی خاک و لەسەر سنگی تاشەبەردە بێدەنگەکانی زاگرۆسدا هەڵکۆڵراوە.
پشکنینە زانستییەکان؛ کاتێک بەردەکان دەدوێن
ڕاستییەکی تەزووئامێز و زانستی کە تێگەیشتنی جیهانی بۆ
مێژووی مرۆڤایەتی گۆڕی، لە لێکۆڵینەوەکانی زانکۆی «ئەدینبەرە»وە سەرچاوەی گرت. توێژەرانی
ئەم زانکۆیە سەلماندیان کە ئەو نیشانە و سیمبولانەی لەسەر "ستوونی ژمارە
٤٣" لە شوێنەواری «گرێ مرازان» نەخشێنراون، تەنها وێنەی ئاسایی نین، بەڵکو گەورەترین
و وردترین ساڵنامەی تیشکی و مانگیی جیهانن.
ئەم کاتژمێرە گەردوونییە کە ٣٦٥ ڕۆژی ساڵ و ١٢ مانگی تێدا
دیاریکراوە، بەپێی پشکنینی زانستیی "کاربۆن ١٤"، تەمەنەکەی بۆ ٩٦٠٠ ساڵ پێش
زایین دەگەڕێتەوە. لێرەدا فەلسەفەی "مانەوە" مانیفێست دەبێت؛ کورد و باپیرانی
زاگرۆس نشینی، ساڵنامەکەیان لەسەر کاغەز نەنووسی تا لە ئاگری جەهلدا بسووتێت، بەڵکو
لەسەر دڵی بەرد تاشیان تا بۆ هەتاهەتایە وەک شاھیدێکی زیندووی شارستانیەتی زاگرۆس بمێنێتەوە.
ڕەگی ئایینی و شارستانی؛ لە سۆمەرەوە تا یارسانی و ئێزدی
ئەم ساڵنامە بەردینە تەنها دەستکەوتێکی زانستی نەبوو،
بەڵکو ڕەنگدانەوەی کۆسمۆلۆژیایەکی (گەردوونناسی) قووڵ بوو کە دواتر بوو بە هەوێنی ئایینە
ڕەسەنەکانی کورد. ئەو "ڕووناکی"یەی کە لە گرێ مرازاندا پیرۆز دەکرا، هەمان
ئەو "نوور"ەیە کە لە فەلسەفەی ئێزدایەتی و یارسانیدا جەوهەری بوون پێکدەهێنێت.
شارستانیەتە دێرینەکانی ئەم ناوچەیە، لە سۆمەرییەکان،
هورییەکان، ئورارتۆییەکان، هیتییەکان و کاردۆخییەکان، تا دەگاتە شکۆمەندیی مادەکان،
هەموویان یەک یەکەی کولتووری و فیکری بوون. ئەوان پەیڕەوی ئەو ئایینە بوون کە کات و
گەردوونی وەک یەکەیەکی پیرۆز دەبینی. خوداوەندەکانی وەک "میترا" (تیشک) لای
مادەکان و هێماکانی "تاووس" و "سولتانسەهاک" لە ئایینە کوردییەکاندا،
بەردەوامیی ئەو عەقڵە گەردوونییەن کە ١٢ هەزار ساڵ لەمەوبەر لە زاگرۆسدا سەری هەڵدا.
نەورۆز لای ئەم ئایینانە تەنها گۆڕانی وەرز نییە، بەڵکو ساتەوەختی "تەجەلای ڕووناکی"
و سەرکەوتنی "ڕاستی"یە بەسەر تاریکیدا.
کلاوس شمێدت و ئۆنتۆلۆژیای نەورۆز
شوێنەوارناسی ناودار «کلاوس شمێدت»، کە دوو دەیەی تەمەنی
لە نێو تەمومژی گرێ مرازاندا بەڕێ کرد، ئاماژەی بەوە کردووە کە ئەم شوێنە ناوەندێکی
گەردوونی بووە بۆ کۆبوونەوەی وەرزیی مرۆڤە دێرینەکان. ئەو ڕاستییە فەلسەفییەی لێرەدا
دەردەکەوێت ئەوەیە کە خەڵکی ئەم نیشتمانە ڕێک لە کاتی «هاوسەنگی بەهاریدا» (٢١ی ئادار)
لێرە کۆدەبوونەوە بۆ پیرۆزکردنی "ژان گرتنی زەوی" و "زاینی دووبارەی
تیشک". ئەمە ئەو نەریتە نەبڕاوەیە کە ئەمڕۆ ئێمە ناومان ناوە نەورۆز؛ واتە گەڕانەوەی
مرۆڤ بۆ باوەشی سروشت و ڕێکخستنەوەی کات لەگەڵ خولی ئەستێرەکاندا، کە ئێزدییەکان بە
"سەرسال" و یارسانەکان بە شکۆیەکی تایبەتەوە یادی دەکەنەوە.
لۆژیکی ژمارەکان و مێژوویەکی ١٢ هەزار ساڵە
ئەگەر بە زمانێکی ماتماتیکی و ئەکادیمی بژمێرین، دەبینین
ئێمە لەبەردەم مێژوویەکی هێندە قووڵداین کە مرۆڤ تووشی سەرسوڕمان دەکات:
٩٦٠٠ ساڵ پێش زایین +
٢٠٢٦ ساڵی دوای زایین = ١١,٦٢٦ ساڵ.
کەواتە، ئەم نەورۆزەی کە لە دەەرگامان دەدات، تەنها جەژنێکی
ئاسایی نییە، بەڵکو:
١- **١ی
خاکەلێوەی ساڵی ١١,٦٢٧ی زاگرۆزی (زاینی تیشک)**یە.
٢- **١ی
خاکەلێوەی ساڵی ٢٧٣٦ی کەیانی (دەوڵەتداری مادی)**یە.
ئەنجام؛ گەڕانەوەی خاوەنماڵ
ئێمە نەتەوەیەک نین لە ناو ئەفسانەدا بژین؛ ئێمە ئەو نەتەوەیەین
کە ١٢ هەزار ساڵ پێش ئێستا "کاتژمێری شارستانیەت"مان بۆ مرۆڤایەتی ڕێکخست.
ئەگەرچی داگیرکەران هەوڵیان دا بە ساڵنامەی بیابان و دەستکاریی مێژوویی، یادەوەریی
ئێمە ئەنفال بکەن، بەڵام "بەردەکانی گرێ مرازان" و "دەفتەرە پیرۆزەکانی
یارسان" و "قەولەکانی ئێزدی" بوونەتە پارێزەری ڕاستی.
ئەم نەورۆزە، تەنها گۆڕانی وەرز نییە، بەڵکو بێداربوونەوەی
شکۆی نەتەوەیەکە کە "خاوەنماڵی کات و ڕووناکی"یە. نەورۆز گەڕانەوەی خاوەنماڵە
بۆ سەر تەختی ڕاستەقینەی مێژوو. با بە شانازییەوە پێشوازی لە ساڵی ١١,٦٢٧ بکەین، چونکە
ڕەگمان لە قووڵایی خاکدایە و سەرمان لە ئاسۆی تیشکدایە. کەواتە بێداربەرەوە، چونکە
ئەم بەردانە بۆ تۆ دەدوێن!
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر