لوڕستان: قەڵای باشووری کوردستان و دەروازەی نەتەوە
بەرەو دەریا
پێشەکی
ناوچەی "لوڕستانی گەورە" کە لە ڕووی
مێژوویی و جوگرافییەوە بازنەیەکی بەرفرەوان لە چیاکانی زاگرۆس تا کەناراوەکانی
کەنداوی فارس و گەرووی هۆرمز دەگرێتەوە، بەشێکی دانەبڕاو و ڕەسەنی نیشتمانی
کوردانە. لە ماوەی سەدەی ڕابردوودا، سیاسەتی "دابەش بکە و حوکم بکە"
لەلایەن حکومەتە ناوەندییەکانی ئێرانەوە هەوڵێکی زۆری داوە بۆ ئەوەی
"لوڕ" وەک ناسنامەیەکی جیاواز لە "کورد" بناسێنێت، بەڵام
بەڵگە مێژوویی و ئەکادیمییەکان پێچەوانەی ئەمە دەسەلمێنن.
لوڕستان لە ڕوانگەی مێژوونووسان و ڕۆژهەڵاتناسانەوە
بۆ تێگەیشتن لە ڕەسەنایەتی کوردبوونی لوڕەکان (بە
هەموو لقەکانیانەوە وەک: لەک، بەختیاری، مەمەسنی و لوڕی فەیلی)، پێویستە
بگەڕێینەوە بۆ سەرچاوە متمانەپێکراوەکان:
١. ڤلادیمێر مینۆرسکی (ڕۆژهەڵاتناسی ناوداری ڕووس): مینۆرسکی کە یەکێکە لە گەورەترین شارەزایانی مێژووی کورد، بە ڕاشکاوی دەڵێت: «لوڕەکان لقێکی ڕەسەن و سەرەکیی نەتەوەی کوردن.» ئەو پێی وایە جیاوازییە زاراوەییەکان تەنها ئەنجامی دوورکەوتنەوەی جوگرافی بووە، نەک جیاوازی نەتەوەیی.
٢. هێنری
ڕاولینسۆن: ئەم
گەڕیدە و زانایە لە لێکۆڵینەوەکانیدا جەخت دەکاتەوە کە زمان و زاراوەکانی ناوچەی
لوڕستان و بەختیاری، شێوەزارێکی زۆر دێرین و دەوڵەمەندی کوردین کە ڕەگ و ڕیشەیان
دەچێتەوە سەر زمانە ئێرانییە کۆنەکان کە کورد لێیانەوە هاتووە.
٣. یاقووت حەمەوی (سەدەی حەوتەمی کۆچی): لە کتێبە ناودارەکەیدا "معجم البلدان" ئاماژە بەوە دەکات کە: «لوڕەکان هۆزێکی کوردن لە چیاکانی نێوان خوزستان و ئەسفەهان نیشتەجێن.» ئەمە بەڵگەیەکی بڕیارنەدەرە کە تەنانەت هەزار ساڵ لەمەوبەریش جیهانی ئیسلامی لوڕی وەک کورد ناسیوە.
جوگرافیای سیاسی و درۆی دابەشکردنی زاگرۆس
دابەشکردنی چیاکانی زاگرۆس بۆ "کوردستان" و
"لوڕستان" تەنها پیلانێکی سیاسی بووە بۆ ئەوەی نەتەوەی کورد وەک
نەتەوەیەکی "دەورەدراو بە وشکانی"
(Landlocked) نیشان بدرێت. ڕاستییە مێژووییەکە
ئەوەیە کە نەتەوەی کورد لە ڕێگەی لوڕستان و هۆزە لوڕەکانەوە دەگاتە سەر ئاوە
گەرمەکانی کەنداوی فارس و هۆرمز. وەک لە تێکستە ڕەسەنەکاندا هاتووە: «
دابەشکردنی زاگرۆس تەنها درۆیەکە بۆ ئەوەی کورد نەگاتە سەر دەریا. ئێمە یەک خوێن و
یەک نەتەوەین!»
کلتور و فەرهەنگ: یەکێتی لە ناو جیاوازیدا
کلتوری لوڕی، لە مۆسیقا (وەک هۆرە و لورە)، لە
هەڵپەڕکێ، لە دابونەریت و پۆشاکدا، ڕەنگدانەوەی ڕەسەنی کلتوری کوردییە. ئایین و
مەزهەب (کە زۆربەی لوڕەکان شیعە مەزهەبن) هەرگیز نەبووەتە بەربەست لەبەردەم
کوردبوونیان، بەڵکو حکومەتە ناوەندییەکان مەزهەبیان وەک ئامرازێک بەکارهێناوە بۆ
دابڕینی ئەوان لە برا سوننە و یارسانەکانیان لە بەشەکانی تری کوردستان.
گەلی کورد چی بکات بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم
دوبەرەکییە؟
بۆ پووچەڵکردنەوەی ئەو سیاسەتە سەد ساڵەیەی کە
مەبەستی دابڕینی لوڕە لە جەستەی نەتەوەی کورد، پێویستە ئەم هەنگاوانە بنرێت:
１. یەکخستنی گوتاری ڕۆشنبیری:
دەبێت میدیا و ناوەندە ئەکادیمییەکانی
کوردستان (لە هەموو پارچەکان) چیتر لوڕستان وەک ناوچەیەکی پەراوێزخراو نەبینن.
پێویستە زاراوەکانی لوڕی، لەکی و بەختیاری لە تەلەفزیۆن و چاپەمەنییەکاندا جێگەیان
بکرێتەوە و وەک بەشێکی دەوڵەمەند لە زمانی کوردی بناسێندرێن.
２. تێپەڕاندنی بەربەستی مەزهەبی:
نەتەوەی کورد دەبێت تێبگات کە
"شوناسی نەتەوەیی" چەترێکی گەورەترە لە ئایین و مەزهەب. دەبێت ئەو
تێڕوانینە بگۆڕدرێت کە کورد تەنها بە "سوننە" دەزانێت. لوڕە شیعەکان،
یارسانەکان و ئێزیدییەکان هەموویان ستوونی سەرەکی ئەم نەتەوەیەن.
３. پەیوەندی کۆمەڵایەتی و فەرهەنگی:
هاندانی گەشتوگوزاری ناوخۆیی و سازدانی
میهرەجانی کلتوری هاوبەش لە نێوان کرماشان، سنە، خوڕەم ئاباد و یاسوج. ئەمە دەبێتە
هۆی ئەوەی نەوەی نوێی لوڕ هەست بە غەریبی نەکات لەناو نەتەوەکەی خۆیدا.
４. توێژینەوەی زانستی:
پشتگیریکردنی ئەو مێژوونووس و
زمانناسانەی کە کار لەسەر ڕەگ و ڕیشەی هاوبەشی کورد و لوڕ دەکەن، بۆ ئەوەی وەڵامی
ئەو مێژووە ساختەیە بدەنەوە کە لە تارانەوە بۆ سڕینەوەی شوناسی کورد دەنوسرێتەوە.
کۆتایی:
وەک چۆن لەو دەقە بەپیزانەدا ئاماژەی
پێکراوە، "ئێمە یەک خوین و یەک میللەتین". لوڕستان تەنها پارچەیەک زەوی
نییە، بەڵکو سییەکانی نەتەوەی کوردە بۆ هەناسەدان لەسەر دەریا و مێژوویەکی زیندووە
کە هیچ سنوورێکی دەستکرد ناتوانێت لە جەستەی نیشتمانی داببڕێت.
سەرچاوەکان بۆ زانیاری زیاتر:
- Minorsky, V.
(1943). "The Tribes of Western Iran".
- Rawlinson, H.
(1839). "Notes on a March from Zoháb
to Khúzistán".
- الحموي، ياقوت
(معجم البلدان).
- کەلهوڕ، ئایەتوڵا
(مێژووی لوڕستان و لک).
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر