تێزی "پەراوێزخستنی بونیادی"؛ لە ئەکادیمیایەوە بۆ کۆڵبەری
خوێندنەوەیەکی فرەڕەهەند بۆ ستراتیژییەتی "برسیکردن و سڕینەوە" لە کوردستان
پێشەکی: مۆدێلی "کۆڵۆنیالیزمی ناوخۆیی"
لە زانستی سیاسی و کۆمەڵناسیدا، دۆخی کوردستان دەچێتە خانەی "کۆڵۆنیالیزمی ناوخۆیی" (Internal Colonialism). لەم مۆدێلەدا، دەوڵەتی ناوەندی نەک تەنیا خاک، بەڵکوو "داهاتوو" و "توانستە مرۆییەکان"ی نەتەوەیەک داگیر دەکات. پەراوێزخستنی کوردستان ڕێکەوت نییە، بەڵکوو "ستراتیژییەتێکی سیاسی"یە بۆ ئەوەی مرۆڤی کورد لە بازنەی "بژێوی ڕۆژانە"دا قەتیس بکرێت و کاتی بۆ بیرکردنەوە لە "مافە نەتەوەیی و سیاسییەکان" نەمێنێت.
١. ڕەهەندی سیاسی:
"نەکرۆپۆڵەتیک" و دەسەڵاتی مەرگ
بەپێی تیۆری
(Achille Mbembe) کە ناوی دەنێت "نەکرۆپۆڵەتیک" (Necropolitics)، دەسەڵات تەنیا فەرمانڕەوایی ژیان ناکات، بەڵکوو
بڕیار دەدات "کێ بمرێت و کێ چۆن بژی". لە کوردستان، کۆڵبەری وەک "تاقیگەیەکی
مەرگ" وایە. دەوڵەت بە ئەنقەست ژێرخانی ئابووریی ناوچەکە وێران دەکات تا تاک ناچار
بێت "مەترسیی مەرگ" قبووڵ بکات بۆ پارووە نانێک. ئەمە جۆرێکە لە سزادانی
بەکۆمەڵی نەتەوەیەک کە نایەوێت لە ناو ناسنامەی داگیرکەردا بتوێتەوە.
٢. کارەساتی ئەکادیمی:
لە "دکتۆرا"وە بۆ "ژێر باری سەد کیلۆیی"
ئەمە ترسناکترین جۆری "جینۆسایدی مەعریفی"یە.
کاتێک گەنجێکی کورد دەگاتە ئاستی دکتۆرا و پۆست-دکتۆرا، دەبێتە "هەڕەشەی مەعریفی"
بۆ سەر دەوڵەت. دەوڵەت دەزانێت ئەم تاکە خاوەنی "ئاگایی"یە، بۆیە بە سیستماتیک
ڕێگری لە دامەزراندنی دەکات.
لە ڕووی فەلسەفییەوە: ئەمە "پوچگەراییەکی سەپێنراو"ە. کاتێک عەقڵێک کە دەبێت پلان بۆ زانست دابنێت، دەخرێتە ژێر باری کارتۆنە جگەرە و کەلوپەلی کارەبایی، ئەمە شکاندنی کەرامەتی مرۆڤە (Ontological Humiliation).
لە ڕووی کۆمەڵناسییەوە: ئەمە پەیامێکی ترسناکە بۆ نەوەکانی
دواتر؛ "خوێندن و زانست ڕزگارت ناکەن". ئەمەش دەبێتە هۆی پاشەکشەی کۆمەڵایەتی
و نائومێدی لە مەعریفە.
٣. دەرونناسیی کۆڵبەر:
تێکشکاندنی "من"ی خاوەن بڕوانامە
ئەو دەرونناسییەی کە کۆڵبەرێکی خاوەن بروانامە و دکتۆرا پێیدا تێدەپەڕێت،
دۆخێکی تاقەتپڕووکێنە. ئەو دەبێت لە نێوان "برسێتیی منداڵەکانی" و
"پاشخانی زانستیی خۆی"دا یەکێکیان هەڵبژێرێت. لێرەدا، کۆڵبەری دەبێتە
"کردەیەکی سیاسی". ئەو کۆڵبەرەی دکتۆرای هەیە و کۆڵبەری دەکات بەڵام دەست
بۆ دزی و گەندەڵی نابات، "کەرامەتی مرۆیی" دەپارێزێت. ئەمە "بەرگرییەکی
ئاکاری"یە (Ethical Resistance) دژ
بە سیستەمێک کە دەیەوێت بیکا بە کۆیلە.
٤. ئابووریی ڕانت و
مافیای "مۆڵەت"
وەک خەڵکی کوردستان بۆ خۆیان باش دەزانن کە مۆڵەتە حکومییەکان و بازاڕچە سنوورییەکان
تەنیا "سەراب"ن. ئەمانە ئامرازی نوێن بۆ:
کۆنتڕۆڵکردنی ئەمنی: گۆڕینی سنوور بۆ شوێنی چاودێری و
سیخوڕی.
بەرهەمهێنانەوەی گەندەڵی: سوودمەندی سەرەکی ئاغازادەکان
و مافیاکانن.
شەرعیەتدان بە چەوسانەوە: کاتێک دەوڵەت مۆڵەتی "کۆڵبەری"
دەدات، لە ڕاستیدا شەرعیەت دەدات بەوەی کە مرۆڤ وەک "ئاژەڵی باربەر" بەکار
بهێنرێت، لەبری ئەوەی وەک "هاووڵاتی" کارگەی بۆ دروست بکات.
٥. دەوری "بووکەڵە
سیاسییەکان" (نوێنەرەکان)
ئەو نوێنەرانەی بە ناوی کوردەوە لە ناوەندەکانی بڕیاردانن،
زۆرجار وەک "کۆمپراکتۆر" (Comprador) کار
دەکەن. ئەوان زمانی داگیرکەرن لە ناو جەستەی کورددا. ئیشی ئەوان تەنیا "جوانکردنی
دەموچاوی جەلات"ە. باس کردنی "کۆڵبەری وەک شانازی" یان "ڕێکخستنی
کۆڵبەری" لە لایەن ئەوانەوە، گەورەترین خیانەتە، چونکە کۆڵبەری کارەساتە نەک پیشە.
دەرەنجام: کۆڵبەری وەک هاوارێکی سیاسی
کۆڵبەری لە کوردستان تەنیا کێشەیەکی ئابووری نییە، بەڵکوو "بەڵگەی داگیرکاری"یە. تا ئەو کاتەی "کەرامەتی زانست" لە کوردستان بە "فیشەکی پاسەوانی سنوور" دەوەڵێندرێت، هیچ چاکسازییەک ڕاستەقینە نییە. ڕزگاری لە کۆڵبەری لە ڕێگەی "کارت و مۆڵەت"ەوە نابێت، بەڵکوو لە ڕێگەی "سەروەریی سیاسی" و گەڕانەوەی ئیرادە بۆ مرۆڤی کورد دەبێت تا بتوانێت لە ناو تاقیگە و کارگەکاندا خزمەت بکات، نەک لە هەڵدێرەکانی تەتە ، میراوە و سەردەشت و بانە و هەورامان.
