سێو: لە نێوان فەلسەفەی ژیان و ئەفسانەی گوناهدا
خوێندنەوەیەکی بەراوردکاری بۆ پێگەی سێو لە ئایینە یەزدانییەکان
و ئایینە ئیبراهیمییەکاندا
پوختە
سێو تەنها میوەیەکی سروشتی نییە، بەڵکو لە ناو کایە کولتووری
و ئایینییەکاندا هەڵگری کۆدێکی مەعریفی و فەلسەفی قووڵە. ئەم توێژینەوەیە هەوڵ دەدات
جیاوازیی نێوان دوو دیدگا بخاتە ڕوو: دیدگای ئایینە یەزدانییەکانی کورد (یارسان و ئیزدی)
کە سێو وەک هێمای "بەردەوامیی ژیان و ئاگایی" دەبینن، و دیدگای ئایینە ئیبراهیمییەکان
کە سێو (وەک میوەی قەدەغەکراو) وەک هێمای "کەوتن و گوناه" وێنا دەکەن. هەروەها
جەخت لەسەر ڕەسەنایەتی ئەم میوەیە لە چیاکانی زاگرۆس و ڕەنگدانەوەی لە دابونەریتی ئەوینداری
و هاوسەرگیریی کوردیدا دەکرێتەوە.
١. پێشەکی:
زاگرۆس؛ بێشکەی ڕەسەنی سێو
لەکاتێکدا زانستە رووەکییەکان ئاماژە بەوە دەدەن کە چیاکانی
زاگرۆس و ناوچەکانی کوردستان یەکێک لە ژینگە هەرە ڕەسەن و سەرەتاییەکانی دارسێون، ئەم
ڕەسەنایەتییە تەنها لە ڕەهەندە بایۆلۆژییەکەیدا نەمایەوە، بەڵکو چووە ناو قووڵایی خەیاڵدانی
فەلسەفیی مرۆڤی نیشتەجێی ئەم خاکە. بۆ کوردی دێرین، سێو تەنها بەرهەمێکی کشتوکاڵی نەبووە،
بەڵکو "دیاریی زەوی" بووە بۆ مرۆڤ، هەر بۆیە لە کۆی کایە ئایینی و کۆمەڵایەتییەکاندا
وەک پیرۆزییەک مامەڵەی لەگەڵ کراوە.
٢. سێو
لە ئایینە یەزدانییەکاندا: ئاگایی وەک جەوهەری بوون
بە پێچەوانەی فەلسەفەیەک کە مرۆڤ بە "گوناهبار"
دەبینێت، ئایینە کوردییە کۆنەکان (یەزدانییەکان) مرۆڤ بە گەردوونێکی بچووککراوە دەبینن.
لە ئایینی یارساندا: سێو هێمای "دۆناودۆن"
یان گۆڕینی بەرگی گیانە. ناوکەکانی ناو سێو وەک نیشانەیەک بۆ بەردەوامیی ژیان و دووبارەبوونەوەی
ڕۆح دەبینرێن. لێرەدا "خواردنی سێو" نەک هەر گوناه نییە، بەڵکو جۆرێکە لە
یەکگرتن لەگەڵ سروشت و گەیشتن بە ئاگایی. یارسانەکان سێو بە میوەی "بەهەشتی ڕاستەقینە"
دەزانن کە لێرە و لەسەر ئەم زەوییەیە.
لە ئایینی ئیزدییدا: سێو نیشانەی پیت و بەرەکەت و پیرۆزیی
پەیوەندیی نێوان مرۆڤ و خوداوەندە. سێو لە زۆرێک لە ڕێوڕەسمە ئایینییەکانیاندا ئامادەیی
هەیە وەک هێمایەک بۆ پاراستنی هاوسەنگیی گەردوون.
٣. سێو
لە ئایینە ئیبراهیمییەکاندا: میوەی قەدەغەکراو و هێمای هێبۆت (کەوتن)
لە مێژووی ئایینە ئیبراهیمییەکاندا (بە تایبەت لە تەفسیرە
ئەورووپی و هونەرییەکاندا)، سێو دەکرێتە هێمای ئەو میوەیەی کە ئادەم و حەوا لێیان خوارد
و بەهۆیەوە لە بەهەشت دەرکران. لێرەدا فەلسەفەی سێو دەگۆڕێت بۆ:
ئاگایی وەک مەترسی: زانین وەک سەرپێچی دەبینرێت.
دابڕانی مرۆڤ لە سروشت: مرۆڤ بەهۆی میوەیەکەوە لە
"ماڵی ڕەسەنی خۆی" دەردەکرێت.
ئەمە جیاوازییە بنەڕەتییەکەیە؛ لە کاتێکدا لە زاگرۆس سێو
"کۆدی ژیانە"، لە ئەفسانەی ئیبراهیمیدا دەبێتە "کۆدی گوناه".
٤. سێو
لە فۆلکلۆری کوردیدا: لە ئەوینەوە تا زەماوەند
سێو لە ناو کولتووری کوردیدا، وەک زمانێکی بێدەنگ بۆ دەربڕینی
هەستە هەرە قووڵەکان بەکارهاتووە:
سێوە مێخەکڕێژ: ئەمە تەنها کارێکی دەستی نییە، بەڵکو فەلسەفەیەکە.
مێخەک سێوەکە لە ڕزین دەپارێزێت و بۆنێکی ئەفسوناوی پێ دەبەخشێت. کاتێک عاشقێک سێوێکی
مێخەکڕێژی پێشکەشی یار دەکرد، پەیامەکەی ئەوە بوو: "خۆشەویستیی من وەک ئەم مێخەکانە،
ڕێگری لە ڕزینی دڵم دەکەن و تا هەتایە بە زیندوویی و بە بۆنخۆشی دەمێنێتەوە."
ئەمە نیشانەی "نەمریی ئەوین"ە.
سێوی بووکێنی: ئەو دابونەریتەی کە زاوا سێوێک دەگرێتە
بووک یان بەسەر سەریدا دەخات، ڕەگێکی میتۆلۆژی هەیە. سێو لێرەدا نوێنەرایەتی
"پیت، منداڵخستنەوە و بەختەوەری" دەکات. فڕێدانی سێوەکە وەک جۆرێک لە گواستنەوەی
وزەی ئەرێنی و پیرۆزیی زەوی بۆ ناو ماڵە نوێیەکە هەژمار دەکرێت.
٥. ئەنجامگیری:
گەڕانەوە بۆ سروشت
بەراوردکردنی ئەم دوو ڕوانگەیە نیشانی دەدات کە فەلسەفەی
کوردی و یەزدانی، فەلسەفەی "ئاشتبوونەوە لەگەڵ ژیان"ە. سێو لەم فەرهەنگەدا
نەک هەر هۆکاری دەرکردنی مرۆڤ نییە لە بەهەشت، بەڵکو خودی ئەو میوەیەیە کە بەهەشت دەهێنێتە
سەر زەوی. سێو لای کورد هێمایەکە بۆ ئاگایی، نەمریی ئەوین و ئەو پەیوەندییە دانەبڕاوەی
کە مرۆڤی نیشتەجێی زاگرۆسی بە خاک و ڕەگەکانی خۆیەوە گرێداوە.
سەرچاوەکان:
سەرهەڵدانی ئایینە یەزدانییەکان - میهرداد ئیزادی.
مێژووی ئەدەبیاتی کوردی (بەشی فۆلکلۆر) - عەلائەدین سەجادی.
سێوە مێخەکڕێژ؛ مێژوویەکی ڕەمزی - لێکۆڵینەوە ئەنثرۆپۆلۆژییەکان.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر