لە زاگرۆسەوە بۆ ئەتینا و لەندەن؛ ململانێی شارستانیەت، ئەندازیاریی کۆلۆنیالی و مەترسیی "خومەینیزم" کوردی
پوختەی توێژینەوە
ئەم توێژینەوەیە هەوڵ دەدات خوێندنەوەیەکی ڕەخنەگرانە (Critical Analysis) بۆ پەیوەندیی
مێژوویی و دیالێکتیکی نێوان شارستانیەتی زاگرۆس-میزۆپۆتامیا و ڕۆژئاوا (لە یۆنانی
دێرینەوە تا بەریتانیای مۆدێرن) بکات. تێزی سەرەکیی توێژینەوەکە لەسەر ئەو
گریمانەیە دامەزراوە کە ڕۆژئاوا بە مەبەستی پاراستنی هەیمەنەی شارستانیی خۆی و
خۆدەرخستن وەک تاکە پێشەنگی مێژوو، هەوڵی پەراوێزخستن و سڕینەوەی کاریگەرییەکانی
شارستانیەتی کوردیی داوە. لەم سۆنگەیەوە، دابەشکردنی کوردستان وەک پڕۆژەیەکی
جیۆپۆڵەتیکی و، لە ئێستاشدا، فەراهەمکردنی ژینگە بۆ گەشەی "ئیسلامی سیاسی و
سەلەفی" لە ناو دڵی بەریتانیادا، وەک درێژکراوەی هەمان ستراتیژی مێژوویی
دەبینرێت. ئامانج لەم ستراتیژە، ڕێگریکردنە لە دروستبوونی کیانێکی کوردیی مۆدێرن و
دووبارەکردنەوەی "سیناریۆی ئێران"ـە لە ڕێگەی بەرهەمهێنانەوەی فیگەرێکی
وەک (مەلا کرێکار) بۆ گەڕاندنەوەی کۆمەڵگای کوردی بۆ سەردەمە تاریکەکان.
یەکەم: بونیادی مەعریفی و مێژوویی؛ زاگرۆس وەک
ئیلهامبەخشی ئەقڵی یۆنانی
لە لێکۆڵینەوەی فەلسەفیی مێژوودا، هەڵەیەکی مەنهەجییە
ئەگەر پێمان وابێت ڕۆژئاوا و ڕۆژهەڵات دوو جەمسەری دابڕاو بوون. بەڵگەنامە
مێژووییەکان و توێژینەوەکانی شوێنەوارناسی سەلمێنەری ئەو ڕاستییەن کە جوگرافیای
کوردستان (زاگرۆس و باکووری میزۆپۆتامیا) هەمیشە لە دۆخێکی کارلێکی شارستانیدا
بووە لەگەڵ جیهانی یۆنان.
فەلسەفەی یۆنانی، کە ڕۆژئاوا شانازیی پێوە دەکات، لە
بۆشاییەوە دروست نەبووە. بنەماکانی گەردوونناسی، بیرکاری و تەنانەت چەمکە ئایینی و
میتافیزیکییەکانیش، ڕەگەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ حیکمەتی زاگرۆس و میزۆپۆتامیا. ئایینە
یەزدانییەکان (وەک میتراییزم و زەردەشتی) کاریگەریی ڕاستەوخۆیان لەسەر
فۆرمۆڵەکردنی جیهانبینیی فەیلەسوفانی وەک (پلاتۆن و ئەرستۆ) هەبووە. بەڵام لە
پرۆسەی نووسینەوەی مێژوودا (Historiography)،
ڕۆژئاوا پەیڕەوی لە "چەقیگەریی ئەورووپی"
(Eurocentrism) کردووە، بەمەش هەوڵی داوە ڕۆژهەڵات
وەک جەمسەرێکی "بەربەری" و "ناڕەسەن" وێنا بکات و ڕۆڵی کورد و
دانیشتوانی زاگرۆس لە پێشخستنی مرۆڤایەتیدا بسڕێتەوە.
دووەم: دەوڵەت-نەتەوە و ئەندازیاریی پارچەکردن؛ تۆڵەی
مۆدێرنیتە لە مێژوو
لەگەڵ هاتنی سەردەمی مۆدێرن و داڕشتنەوەی نەخشەی
جیهان دوای جەنگی یەکەمی جیهانی، بەریتانیا و زلهێزەکان درکیان بەو ڕاستییە کرد کە
کورد خاوەنی قوڵاییەکی شارستانی و وزەیەکی شاراوەی مەزنە. دروستبوونی دەوڵەتێکی
کوردی لەسەر خاکی خۆی، بە مانای زیندووبوونەوەی شارستانیەتێکی ڕکابەر دەهات کە
دەیتوانی هاوکێشەی هێز لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بگۆڕێت.
لەم چوارچێوەیەدا، دابەشکردنی کوردستان تەنها
پرۆسەیەکی جوگرافی نەبوو، بەڵکو پرۆسەیەکی "کوشتنی شارستانی" (Civilizationalicide) بوو.
بەریتانیا بە پشتیوانیکردنی دەسەڵاتە تۆتالیتارەکانی ناوچەکە، کوردی خستە
پەراوێزەوە تا مێژوو و ناسنامەکەی لەناو بچێت و ڕۆژئاوا وەک تاکە پێشەنگی
مۆدێرنیتە و پێشکەوتن بمێنێتەوە.
سێیەم: بەریتانیا و پارادۆکسی ئیسلامی سیاسی؛ لەندەن
وەک ناوەندی بەرهەمهێنانەوەی توندڕەوی
یەکێک لە دیاردە هەرە مەترسیدارەکانی سیاسەتی
هاوچەرخی بەریتانیا، پەیوەندییە بە مامەڵەکردن لەگەڵ دیاسپۆرای کورد. لێرەدا
پرسیارێکی جەوهەریی دێتە ئاراوە: بۆچی چالاکوانانی نەتەوەیی و ڕۆشنبیرانی کورد بە
زەحمەت مافی مانەوە وەردەگرن، لەکاتێکدا بانگخوازانی سەلەفی و هەڵگرانی فکری
ئیسلامی سیاسی بە ئاسانی دەبنە خاوەن پێگە و سەنتەر و مزگەوت؟
ئەمە ڕێکەوت نییە، بەڵکو بەشێکە لە ستراتیژی
"بەکارھێنانی ئایین وەک ئامرازێکی جیۆپۆڵەتیکی". بەریتانیا دەزانێت کە
"ناسنامەی نەتەوەیی" هەڵگری تۆوی سەربەخۆیی و دروستکردنی دەوڵەتە، بەڵام
"ناسنامەی ئیسلامی سیاسی" ناسنامەیەکی سنووربەزێنە
(Transnational) کە ئینتیمای بۆ نەتەوە و خاک
دەکوژێت. بە بەهێزکردنی ڕەوتی سەلەفی و ئیسلامی سیاسی لەنێو کورددا، بەریتانیا
هەوڵ دەدات جەوهەری ململانێی کورد لە "رزگاریی نیشتمانی"یەوە بگۆڕێت بۆ
"ململانێی مەزهەبی و ئایینی"، کە ئەمەش باشترین خزمەتە بە مانەوەی کورد
لەژێر دەستی داگیرکەران.
چوارەم: سیناریۆی ئێران و ئەگەری دووبارەبوونەوەی لە
کوردستان؛ مەترسیی "خومەینیزمی کوردی"
خوێندنەوەی مێژووی شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران وانەیەکی
ترسناكمان پێ دەڵێت. بەڵگەنامەکان دەریدەخەن کە ڕۆژئاوا (بە تایبەت بەریتانیا و
ئەمریکا) بەشدارییان کرد لە ڕێخۆشکردن بۆ هاتنە سەرکاری خومەینی، نەک لەبەر ئەوەی
عاشقی ئیسلام بن، بەڵکو بۆ ڕێگریکردن لە هاتنە سەرکاری هێزە نەتەوەیی و چەپەکان کە
دەیانویست ئێرانێکی مۆدێرن و سەربەخۆ بنیات بنێن. ئەنجامەکەش گەڕاندنەوەی ئێران
بوو بۆ هەزار ساڵ دواوە.
ئەمڕۆ، هەمان مەترسی لەسەر کوردستان هەیە. پاراستنی
فیگەرە توندڕەوەکانی وەک (مەلا کرێکار) و هاوشێوەکانی لە ئەوروپا و بەریتانیا،
دەکرێت وەک "کارتێکی یەدەگ" سەیر بکرێت. ئەگەر لە داهاتوودا بزوتنەوەی
رزگاریخوازی کورد بگاتە قۆناغی دروستکردنی دەوڵەتێکی سیکۆلار و پێشکەوتوو کە لە
بەرژەوەندیی ڕۆژئاوا نەبێت، ئەوا ئەگەرێکی زۆر هەیە ڕۆژئاوا پەنا بۆ سیناریۆی
"خومەینییەکی کوردی" ببات. واتە، هێنانی فیگەرێکی ئایینیی کاریزمی بۆ
ناو کوردستان (بە ئیسکۆرت و پشتیوانیی میدیایی) بۆ ئەوەی دەسەڵات بگرێتە دەست و
کۆمەڵگای کوردی لە شارستانیەت داببڕێت و بیکاتە قوربانیی خەونە یۆتۆپییە
ئایینییەکان، ڕێک وەک ئەوەی بەسەر ئێراندا هات.
دەرەنجام
لە کۆتاییدا دەگەینە ئەو باوەڕەی کە پەیوەندیی
ڕۆژئاوا بە کوردەوە پەیوەندییەکی بێگەرد نییە، بەڵکو ئاڵۆزە و پڕە لە پیلانگێڕیی
شارستانی. پشتگیریی ئێستای بەریتانیا بۆ ڕەوتە ئیسلامییە سیاسییەکان، هەوڵێکی
سیستماتیکە بۆ لێدان لە "عەقڵانییەتی سیاسیی کورد". تاکە ڕێگە بۆ
بەرەنگاربوونەوەی ئەم پلانە، گەڕانەوەیە بۆ ڕەگ و ڕیشەی شارستانیەتی زاگرۆس و
هوشیارکردنەوەی تاک لەو مەترسییەی کە لە ژێر ناوی ئاییندا، خەریکە ناسنامەی
نەتەوەیی و شارستانییەکەی دەسڕێتەوە. کورد دەبێت تێبگات کە رزگاریی ڕاستەقینە لە
لاساییکردنەوەی ڕۆژئاوا یان پەیڕەوکردنی ئیسلامی سیاسیدا نییە، بەڵکو لە
بنیاتنانەوەی مۆدێرنیتەیەکی کوردیی سەربەخۆدایە.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر