ناونیشانی بابەت: ئۆنتۆلۆژیای برینی کوردی؛ لە مەنفای
دەقەوە بۆ ئاسۆی واقیع
(هەڵوەشاندنەوەی نامۆبوونی مەعریفی و
گەڕانەوە بۆ عەقڵی ئۆرگانیک)
پێشەکی: برینێک لە قوڵایی ئاگاییدا
لە جەستەی مەعریفەی کوردیدا، برینێک هەیە کە لە هەموو
برینە فیزیکییەکان کوشندەترە؛ ئەویش برینی «نامۆبوونی مەعریفی» (Epistemic Alienation)ـە. ئەم دۆخە
بریتییە لەو ساتەوەختەی کە ئایدۆلۆژیا ڕۆڵی چاویلکەیەکی ڕوونکەرەوە ناگێڕێت، بەڵکو
دەبێتە پەردەیەک لەنێوان بکەری کورد و واقیعی خۆیدا. لێرەوە، مرۆڤی کورد تووشی
جۆرێک لە "کورتبینیی بوونگەرایی" دەبێت؛ دیمەنگەلێک دەبینێت کە لە
دەرەوەی پەنجەرەی ماڵەکەی ئەودا بوونیان نییە و ئەوەی لە بەرپێیدایە، نایبینێت.
ئەمە تەنها هەڵەیەکی سیاسی نییە، بەڵکو قەیرانێکی بوونناسییە.
یەکەم: دیاردەناسیی "سوژەی کۆچبەر": جەستە
لە ئێرە و ڕۆح لەوێ
کێشەی بنەڕەتیی زۆرینەی تەوژمە فکرییەکانی ئێمە (چ
ئیسلامی، چ مارکسی، چ لیبراڵ) لەو دابەشبوونە ترسناکەدایە کە دەکرێت ناوی بنێین
«دوولەتبوونی جوگرافیای هۆش». ئەمانە نموونەی زیندووی چەمکی «مرۆڤی وەرگێڕدراو»ـن.
ئەم سوژەیە تووشی «کۆچبەریی زەینی» بووە؛ لەڕووی
فیزیکییەوە لەسەر خاکی کوردستان هەنگاو دەنێت، بەڵام لەڕووی مێتافیزیکییەوە
هەناسەی لەناو دەقەکانی مەککەی سەدەی حەوتەم، کارگەکانی مەنچەستەری سەدەی نۆزدە،
یان کافێکانی پاریسی سەدەی بیستەمدایە. ئەمە پرۆسەیەکە تێیدا «ئەویتر». دەبێتە پێوەر بۆ
پێناسەکردنی «خۆ» . کاتێک
تاک هەوڵ دەدات لە ئاوێنەی ئەوانی ترەوە سەیری سیمای خۆی بکات، هەرگیز ڕوخساری
ڕاستەقینەی خۆی نابینێت، بەڵکو تەنها ئەو وێنە خەیاڵییە دەبینێت کە ئەوان
کێشاویانە.
دووەم: هەڵدێر لەنێوان "دەق" و
"زەمینە" (Hermeneutic Gap)
لە فەلسەفەی هاوچەرخدا (هێرمەنۆتیک) پێمان دەڵێت:
«هیچ دەقێک لە بۆشاییدا لەدایک نابێت، بەڵکو زادەی زەمینەیەکی مێژوویی
دیاریکراوە». تراژیدیای ڕۆشنبیری کوردی لەو ساتەدا دەست پێدەکات کە ئەم بنەمایە
فەرامۆش دەکات.
دەقەکانی سەید قوتب وەڵام بوون بۆ قەیرانی ناسنامە لە
میسری ژێر سایەی کۆلۆنیالیزمی بەریتانی، نەک بۆ کوردێک کە خەریکە لەنێو دەچێت.
تیۆرییەکانی مارکس شیکردنەوە بوون بۆ کۆمەڵگایەکی پیشەسازیی، نەک بۆ پێکهاتەیەکی
خێڵەکی/دەرەبەگی. کاتێک ئەم چەمکانە بە شێوازی "کۆپی-پەیست" دەهێنرێن،
ڕۆشنبیری کورد دەبێتە دۆن کیشۆتێک کە شەڕ لەگەڵ ئاشی هەوایيدا دەکات. ئەو شەڕی
دوژمنانێک دەکات کە هی ئەو نین و دۆستایەتیی کەسانێک دەکات کە لە واقیعی ئەودا
بوونیان نییە. لێرەدا، پرسی کورد دەکرێتە قوربانی لە بەردەم "بت"ـی
ئایدۆلۆژیادا و واقیع دەشێوێنرێت بۆ ئەوەی بە زۆر لەگەڵ تیۆرییەکاندا بگونجێت.
سێیەم: پڕۆژەی گەڕانەوە بۆ خۆ؛ بەرەو عەقڵانییەتێکی
خۆماڵی
بۆ تێپەڕاندنی ئەم قەیرانە، پێویستمان بە
گۆڕانکارییەکی ڕیشەییە لە میتۆدۆلۆژیای بیرکردنەوەدا، کە دەکرێت وەک پڕۆژەیەک بۆ
«خۆماڵیبوون» وێنا بکرێت:
1.
پێچەوانەکردنەوەی
ئاڕاستەی پرسیار: لەبری
هێنانەوەی وەڵامی ئامادە لە دەرەوە بۆ ناوەوە، دەبێت پرسیارەکان لە «ناوەوە» (لە
ڕەحمی ئازار و قەیرانە کوردییەکانەوە) بۆ دەرەوە بڕۆن. تیۆری دەبێت خزمەتکاری
واقیع بێت، نەک واقیع کۆیلەی تیۆری.
2.
شکاندنی
پیرۆزیی دەقی هاوردە: مامەڵەکردن
لەگەڵ بەرهەمە جیهانییەکان وەک "کەرەستەی بیرکردنەوە"
(Toolbox) نەک وەک "دەستووری پیرۆز".
ڕۆشنبیری ئازا دەبێت بتوانێت بڵێت: "ئەم پارچەیە لە فکری مارکس یان ئیبن
تەیمییە بۆ جوگرافیای ئێمە دەست نادات". ئەمە پێی دەوترێت ڕەخنەییبوونی
مەعریفە.
3.
دیالەکتیکی
جوگرافیا و مێژوو: سیاسەت
و فیکر ناتوانن دابڕاو بن لە خاک. گەیشتن بە جیهانیبوون تەنها لە دەروازەی
نیشتمانیبوونەوە تێدەپەڕێت. ئەوەی نەتوانێت کێشەی گەڕەکەکەی خۆی چارەسەر بکات،
خەیاڵە بانگەشەی ڕزگاریی جیهانی یان ئیسلامی بکات.
4.
زمان
وەک ماڵی بوون: زمان
تەنها ئامرازی قسەکردن نییە، بەڵکو ئامرازی بیرکردنەوەیە. ڕۆشنبیری خۆماڵی دەبێت
بە کوردی "بیر بکاتەوە"، واتە چەمکەکان لە قوڵایی مێژوو و ئەدەب و
سایکۆلۆژیای کوردەوە هەڵبهێنجێت.
دەرەنجام: فەلسەفەی داربەڕوو
لە کۆتاییدا، دەکرێت جەوهەری ئەم تێزە لە مێتافۆری
«داربەڕوو»دا كورت بکەینەوە.
ڕۆشنبیری کورد دوو بژاردەی لەبەردەمدایە: یان ببێتە
«گوڵی پلاستیکی»؛ کە ڕەنگاوڕەنگ و جوانە و لە هەموو ژینگەیەکدا وەک خۆیەتی، بەڵام
بێ ڕەگ و بێ بۆن و بێ گەشەیە (ئەمە ئایدۆلۆژیای هاوردەیە).
یان ببێتە «داربەڕوو»؛ کە ڕەگی لە قوڵایی خاکەکەدایە،
ئاوی بارانی کوردستان دەخواتەوە، بەرگەی زریانی زاگرۆس دەگرێت و سێبەر بۆ خەڵکی کوردستان
دەکات. ئەمە نموونەی «ڕۆشنبیری ئۆرگانیک»ـە.
کەواتە، مانیفێستی ڕزگاربوونی ئێمە بریتییە لەم
ڕستەیە:
«واز لەوە بێنن هەوڵ بدەن واقیع بگۆڕن تا لەگەڵ
کتێبەکانتان بگونجێت؛ بەڵکو کتێبەکانتان بگۆڕن تا لەگەڵ واقیعەکەدا بگونجێن».
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر