ئامادەکردن: توێژینەوەیەکی هاوبەشی ئەکادیمی و ستراتیژی
کورتە :
ئەم توێژینەوەیە باس لە قەیرانی فرەڕەهەندی کۆماری ئیسلامی
ئێران دەکات لە سێ ئاستی سەرەکیدا: شکستی پڕۆژەی هەژموونی ناوچەیی (هیلالی شیعە)، داڕمانی
کۆمەڵایەتی و ئابووری (بە نموونەی شۆڕشی ژینا و ناڕەزایەتییەکانی بازاڕ)، و نەبوونی
جێگرەوەیەکی یەکگرتوو. توێژینەوەکە تیشک دەخاتە سەر ئەگەری پێکهاتنێکی مێژوویی لە نێوان
هێزە نیزامییەکان و ئۆپۆزسیۆنی نەتەوەپەرست (پەهلەوی) و مەترسییەکانی ئەم وەرچەرخانە
بۆ سەر دۆزی نەتەوەیی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان.
١. جیۆپۆلیتیکی شکست:
داڕمانی "قووڵایی ستراتیژی"
دوای ڕووداوەکانی ٧ی ئۆکتۆبەر، تاران تووشی "هەڵەی
ستراتیژی" هات. بەپێی شیکارییەکانی ناوەندی
Chatham House، تاران پێی وابوو دەتوانێت لە ڕێگەی بریکارەکانیەوە (Proxy Groups) ئیسرائیل و ڕۆژئاوا سەرقاڵ
بکات، بەڵام ئەنجامەکە پێچەوانە بووەوە:
• بێهێزبوونی
هێزی بازوو: تێکشکانی ژێرخانی حیزبوڵا و گروپە میلیشیاکان لە سووریا و لوبنان، کەمەربەندی
ئاسایشی ئێرانی لە دەریای ناوەڕاست پچڕاند.
• ڕووبەڕووبوونەوەی
ڕاستەوخۆ: بۆ یەکەمجار ئێران ناچار بوو لە ناو خاکی خۆیەوە هێرش بکات، ئەمەش
"پەردەی پارێزبەندی" لادا و ئیسرائیلی هێنایە ناو جەرگەی خاکی ئێران. ئەمە
وای کرد فەلسەفەی "شەڕ لە دەرەوەی سنوور" مانا سەربازییەکەی لەدەست بدات.
٢. ئابووری سیاسی و
شۆڕشی "نان": ناڕەزایەتی بازاڕی تاران
خۆپێشاندانی ئەمڕۆی بازاڕی تاران نیشانەیەکی مەترسیدارە
بۆ ڕژێم. لە مێژووی سیاسی ئێراندا، "بازاڕ" هەمیشە یەکێک بووە لە کۆڵەکەکانی
دەسەڵات (چ لە سەردەمی شا و چ لە ١٩٧٩).
• شکستی
گرێبەستی کۆمەڵایەتی: کاتێک بازاڕییەکان وەک چینێکی پارێزگار دێنە سەر شەقام، ئەمە
بە واتای ئەوە دێت کە دەسەڵات توانای دابینکردنی "سەقامگیری بازرگانی" نەماوە.
• هەڵاوسانی
وێرانکەر: خەرجییە سەربازییەکان بۆ گروپە دەرەکییەکان لەسەر حیسابی بژێوی خەڵک، درزێکی
گەورەی لە نێوان دەوڵەت و کۆمەڵگە دروست کردووە کە بە چاکسازیی ڕووکەش پڕ نابێتەوە.
٣. فەلسەفەی دەسەڵات:
"پاشەکشەی سیاسی" (Political Decay)
بەپێی تیۆرییەکەی فرانسیس فۆکۆیاما، کاتێک دامەزراوە سیاسییەکان
نەتوانن خۆیان لەگەڵ گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکان بگونجێنن، تووشی "داڕمان"
دەبن.
• شۆڕشی
ژینا: ئەم جووڵانەوەیە تەنیا داوای نانی نەدەکرد، بەڵکو داوای "گۆڕینی ناسنامە"ی
دەکرد. کۆمەڵگەی ئێران لە ئایدیۆلۆژیای ئایینی تێپەڕیوە، لە کاتێکدا ڕژێم هێشتا بە
عەقڵیەتی ساڵی ١٩٧٩ حوکم دەکات.
• شەرعییەتی
خوێناوی: ڕژێمێک کە بە خوێن هاتووە، تەنیا
لە ڕێگەی دروستکردنی "قەیرانی ئەمنی" (وەک شەڕی دوازدە ڕۆژە یان شەڕی عێراق)
دەتوانێت تەمەنی درێژ بکات. بەڵام ئێستا ئەم ئامرازەش خەریکە کارایی خۆی لەدەست دەدات.
٤. سیناریۆی "ڕزگارکردنی
دەوڵەت": هاوپەیمانی سوپا و مۆنارشی
لێرەدا پێشبینییەکی ستراتیژی دێتە ئاراوە؛ کاتێک هێزە
نیزامییەکان (تەنانەت بەشێک لە سپا) هەست بە مەترسی هەرەسی یەکجاری دەکەن، ڕەنگە پەنا
بۆ سیناریۆی "ناسیۆنالیزمی ئێرانی" بەرن:
• ڕەزا
پەهلەوی وەک سیمبول: بۆ پاراستنی شیرازەی دەوڵەت و ڕێگری لە پارچەبوونی ئێران، ڕەنگە
جۆرێک لە ڕێککەوتنی نهێنی لە نێوان "دەوڵەتی قووڵ"
(Deep State) و کوڕی شا بێتە ئاراوە. ئەمە بۆ وڵاتانی ڕۆژئاواش
سیناریۆیەکی "کەم مەترسیتر"ە لە چاو شۆڕشێکی سەرانسەری پشێوی ئامێز.
• ئامانج:
گۆڕینی ڕژێمی ئایینی بۆ ڕژێمێکی سێکۆلار-ناسیۆنالیست کە بەرژەوەندییە ئابوورییەکانی
هێزە چەکدارەکان بپارێزێت.
٥. ڕۆژهەڵاتی کوردستان:
قەیرانی پڵان و مەترسییەکانی داهاتوو
ڕۆژهەڵاتی کوردستان کە "دڵی شۆڕشی ژینا" بوو،
ئێستا لە دۆخێکی هەستیاردایە:
• پەرشوبڵاوی
ئۆپۆزسیۆنی کورد: نەبوونی یەکدەنگی و ستراتیژێکی شەفاف لە ئەگەری گۆڕانکارییەکی خێرا
لە تاران، کورد دەخاتە دۆخێکی لاوازەوە.
• مەترسی
ناوەندگەرایی: ئەگەر گۆڕانکارییەکە لە ڕێگەی "هاوپەیمانی نیزامی-پەهلەوی"
بێت، ئەوا مەترسییەکی گەورە لەسەر مافە نەتەوەییەکان (فیدراڵیزم و خودموختاری) دروست
دەبێت. چونکە ئەم بەرەیە بڕوای توندی بە "ئێرانی یەکپارچە" و ناوەندێکی بەهێز
هەیە.
• پێویستی
پڵانی (B): کورد
پێویستی بەوەیە کە تەنیا چاوەڕێی ڕووخانی ڕژێم نەکات، بەڵکو دەبێت لەگەڵ پێکهاتە نەتەوەییەکانی
تری ئێران (بەلۆچ، عەرەب، ئازەری) بەرەیەکی "دیموکراسیخواز و فیدراڵیست"
دروست بکات بۆ ڕێگری لە دووبارەبوونەوەی دیکتاتۆریەتی ناوەند.
ئەنجام و پێشبینی:
ئێران لە قۆناغی "پێش هەرەس"دایە. خۆپێشاندانی
بازاڕ و شکستی هیلالی شیعە دوو بزماری کۆتایین لە تابووتی شەرعییەتی کۆماری ئیسلامی.
بەڵام داهاتووی ئێران بەبێ "ڕێبەرێکی کاریزما" و "پڕۆژەیەکی سیاسی گشتگیر"،
بەرەو یەکێک لەم دوو ڕێگایە دەچێت: یان "کودەتایەکی ناسیۆنالیستی" کە شا
وەک سیمبول بەکاردێنێت، یان "پارچە پارچە بوونێکی توندوتیژ".
بۆ ڕۆژهەڵاتی کوردستان، کاتەکە زۆر کەمە؛ پێویستە هێزە
سیاسییەکان لە دروشمی گشتییەوە بگۆڕێن بۆ "دیپلۆماسییەکی چێژەبەخش" لە ئاستی
نێودەوڵەتیدا تا بتوانن لە ئێرانی داهاتوودا جێگەی خۆیان مسۆگەر بکەن، نەک جارێکی تر
ببنەوە بە قوربانی ڕێککەوتنە گەورەکان.
#ئێران #داهاتووی_ئێران #ڕۆژهەڵاتی_کوردستان
#ژن_ژیان_ئازادی #جیۆپۆلیتیک #سیاسەت #فەلسەفەی_سیاسی #هیلالی_شیعە
#ناڕەزایەتییەکان #بازاڕی_تاران #ڕەزا_پەهلەوی #کوردستان #گۆڕانکاری_سیاسی
#ئەکادیمی #ستراتیژ #ئیسرائیل_و_ئێران #شۆڕش #مافی_نەتەوەیی #تاران #ئیستراتیژی_سیاسی
________________________________________
سەرچاوەکان:
1. Francis Fukuyama, "Political Order and
Political Decay".
2. Chatham House Reports on Iranian Regional
Strategy (2024).
3. Crisis Group Reports on Iran’s Internal
Stability.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر