جوگرافیای ڕۆح و ئازاری ئەندامی لەدەستچوو؛
شیکردنەوەیەکی دیاردەناسی بۆ پارادۆکسی «سەرکەوتن و نامۆیی»
لە ئەزموونی پەنابەری سیاسیدا
پوختە
پەنابەری سیاسی تەنیا گۆڕینی شوێنی نیشتەجێبوون نییە، بەڵکوو گواستنەوەیە لە «کات» و «مانا»دا. ئەم توێژینەوەیە تیشک دەخاتە سەر دیاردەیەکی باو بەڵام کەمتر باسکراو: ئەو پەنابەرە سیاسییانەی کە لە وڵاتی دووەمدا گەیشتوونەتە لووتکەی سەقامگیریی ئابووری و کۆمەڵایەتی (Integration)، بەڵام تووشی جۆرێک لە «بێشوێنیی بوونگەرایی» (Ontological Homelessness) بوون. بە بەکارهێنانی چەمکی «ئەندامی لەدەستچوو» (Phantom Limb) لە دەروونناسیدا و تیۆرییەکانی ئێدوارد سەعید سەبارەت بە تاراوگە، ئەم وتارە ئارگیومێنتی ئەوە دەکات کە هۆکاری نەبەستنەوەی ئەم تاکە بە خاکی نوێوە، پەیوەندی بە ناتەواوی ئەوانەوە نییە، بەڵکوو دەرەنجامی سروشتیی «پڕۆژەی تەواونەکراوی سیاسی» و هەستی «تاوانی رزگاربووە».
پێشەکی: تاراوگە وەک دابڕانێکی چارەسەرنەکراو
جیاوازیی جەوهەریی نێوان کۆچبەری ئابووری و پەنابەری سیاسی
لە «نیازی ڕۆیشتن»ـدایە. کۆچبەری ئابووری، وڵاتی نوێ وەک «دەرفەت» دەبینێت، بەڵام پەنابەری
سیاسی وڵاتی نوێ وەک «پەناگە» دەبینێت. ئەم جیاوازییە دەبێتە هۆی ئەوەی پەنابەری سیاسی
جەستەی لە ئەورووپا یان ئەمریکا بێت، بەڵام کاتژمێری ڕۆحیی لەسەر کاتی وڵاتەکەی خۆی
ڕاگرتبێت. ئەو دەرکراوە، نەک ڕۆیشتووە. بۆیە ژیانی لە تاراوگە، هەرچەندە شایستە و سەرکەوتووش
بێت، هەمیشە وەک دۆخێکی «کاتی» (Provisional) دەمێنێتەوە،
تەنانەت ئەگەر ئەو کاتیبوونە دەیان ساڵیش بخایەنێت.
١.تیۆریی «ئەندامی لەدەستچوو»: نیشتمان وەک بەشێک لە جەستە
لە پزیشکیدا، دیاردەیەک هەیە پێی دەوترێت «ئازاری ئەندامی
لەدەستچوو» (Phantom Limb Pain)؛
کەسێک دەستێکی دەبڕدرێتەوە، بەڵام هێشتا هەست بە ئازار و خورانی ئەو دەستە دەکات کە
بوونی نەماوە.
بۆ پەنابەری سیاسی، نیشتمان پارچەیەک زەوی نییە، بەڵکوو
ئەندامێکی زیندووی جەستە و شوناسیەتی. کاتێک لێی دادەبڕێت، مێشک و ڕۆح ناتوانن ئەو
دابڕانە قبووڵ بکەن. ئەو سەرکەوتنانەی لە وڵاتی نوێ بەدەستی دەهێنێت (کار، خانوو، بڕوانامە)،
تەنیا وەک دەستێکی دەستکرد (پڕۆتێز) وایە؛ کار دەکات، جوڵە دەکات، بەڵام «هەستی» نییە.
بۆیە پەنابەر هەست بە بەستنەوە ناکات، چونکە ناتوانێت لە ڕێگەی پڕۆتێزەوە هەست بە گەرمیی
خاکە نوێیەکە بکات.
٢. گرێی «تاوانی ڕزگاربوو» (Survivor’s Guilt)
خاڵێکی گرنگ کە لە دەقە کلاسیکییەکاندا فەرامۆش دەکرێت،
لایەنی سایکۆ-پۆلیتیکییە. پەنابەری سیاسی زۆرجار هاوڕێ، خزم، یان هاوبیرەکانی لە دۆخێکی
مەترسیداردا جێهێشتووە. کاتێک لە وڵاتی خانەخوێ دەگاتە ژیانێکی ئارام و خۆشگوزەران،
تووشی جۆرێک لە شەرم و تاوانی ناوەکی دەبێت.
هەر چێژێک کە دەیبینێت (خواردنێکی خۆش، دیمەنێکی جوان،
ئازادیی ڕادەربڕین)، لە ناخودئاگای ئەودا دەبێتە خیانەتێک لەوانەی لە دواوە جێماون.
ئەم هەستە ڕێگری دەکات لەوەی بە تەواوی ڕەگ دابکوتێت؛ چونکە ڕەگداکوتان بە واتای قبووڵکردنی
کۆتایی هاتنی خەبات و فەرامۆشکردنی ڕابردوو دێت.
٣. ماڵ وەک «شوێن» بەرانبەر
ماڵ وەک «مانا»
مارتیـن هایدیگەر دەڵێت: «زمان ماڵی بوونە». بۆ پەنابەری
سیاسی، ئەو خاکەی لێی دەژی تەنیا «فەزا»
(Space)ـیە، بەڵام نیشتمانەکەی خۆی «شوێن» (Place)ـە. جیاوازییەکە لەوەدایە
کە «فەزا» ئەندازەیی و بێلایەنە، بەڵام «شوێن» بە یادەوەری، بۆن، و مێژوو بارگاویی
بووە.
ئەو لە وڵاتی نوێ، لەناو زمانێکی نامۆدا دەژی. تەنانەت
ئەگەر بە باشیش فێری زمانەکە بووبێت، ئەو زمانە بارگە سۆزدارییەکانی هەڵناگرێت. وشەی
«نیشتمان» بە کوردی تامی خوێن و خۆڵ و دایکی هەیە، بەڵام وشەی (Homeland) یان (Heimat) تەنیا چەمکێکی یاساییە.
ئەم نامۆییە زمانەوانییە وادەکات ڕۆح هەمیشە هەست بە تەنیایی بکات، با جەستەش لەناو
قەرەباڵخیدا بێت.
دەرەنجام:
نامۆیی وەک شێوازێک لە وەفاداری
کۆتا دێڕی ئەم شیکردنەوەیە ئەوەیە کە نەتوانینی پەنابەری
سیاسی بۆ هەستکردن بە ئینتیما لە وڵاتی نوێ، نیشانەی شکست یان نەخۆشیی دەروونی نییە.
بە پێچەوانەوە، ئێدوارد سەعید لە کتێبی Reflections on Exile ئاماژە
بەوە دەکات کە ئەم دۆخە دەتوانێت سەرچاوەیەک بێت بۆ بینینێکی تیژتر و ڕەخنەگرانەتر.
ئەو دڵتەنگی و نامۆییە، لە ڕاستیدا فۆڕمێکە لە «موقاوەمەت»
و «وەفاداری». پەنابەر بە ڕەتکردنەوەی ئینتیمای تەواو بۆ وڵاتی نوێ، بە بێدەنگی هاوار
دەکات کە: «چیرۆکی من هێشتا تەواو نەبووە و ڕیشەی من لە شوێنێکی دیکە زیندووە». ئەو
سەرکەوتووە لە ژیان، بەڵام دڵخۆش نییە، چونکە دڵخۆشی بۆ ئەو گرێدراوی گەڕانەوەی کەرامەتە
بۆ ئەو خاکەی لێی دەرکراوە، نەک پڕکردنەوەی گیرفان لە خاکێکدا کە تەنیا میوانە.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر