لە نێوان ڕەگی زاگرۆس و بای تورکستاندا؛ شیکارییەک بۆ
جیناتی ڕق
مێژوو تەنها تۆمارکردنی ڕووداوەکان نییە، بەڵکو
شانۆیەکە کە تێیدا حەقیقەت و ئەفسانە، خوێن و خاک، جەللاد و قوربانی تێکەڵ دەبن.
کاتێک سەیری نەخشەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەکەین، دوو هێز دەبینین کە لە ڕووی
بوونناسی (Ontology)ـەوە
جیاواز نین، بەڵکو دژ بە یەکن؛ یەکێکیان وەک داربەڕوو ڕەگی لە ناخی زەویدایە
(کورد)، ئەوی دی وەک با و لێزمە لە دەشتەکانەوە هەڵیکردووە (تورک).
یەکەم: ململانێی ڕەسەنایەتی و نامۆیی
کوردەکان، ئەو ڕۆڵە دێرینانەی زاگرۆس و تۆرۆس، ئەو
هەناسە زیندووەی میزۆپۆتامیا، بوونیان پێش مێژووی نووسراو کەوتووە. ئەوان خاوەنی
خاکن نەک داگیرکەری. بەڵام چیرۆکەکە کاتێک ئاڵۆز دەبێت کە ئیمپراتۆریەتی ساسانی
دەڕوخێت و دەرگا بۆ هاتنی شەپۆلێکی نوێ دەکرێتەوە. دوای هاتنی عەرەب، بۆشاییەک
دروست بوو کە تورکەکان وەک توخمێکی نامۆ هاتنە ناوییەوە.
لێرەدا خاڵێکی فەلسەفی ورد هەیە: "مرۆڤ کاتێک لە
خاکێکدا نامۆیە، ڕەحم لە دڵیدا نامێنێت، چونکە زەوییەکە دایکی نییە."
دووەم: سەربازی بەکرێگیراو و بەکاڵابوونی توندوتیژی
لە سەردەمی خەلیفەکانی عەباسی و ئەمەویدا، کورد وەک
هێزێکی ڕەسەن و یاخی، ملکەچی دەسەڵاتی ڕەهای خەلیفەکان نەدەبوون. بۆ شکاندنی ئەم
ئیرادەیە، خەلیفەکان پەنایان بۆ هێزێک برد کە "ویژدان" لایان گرنگ
نەبوو، بەڵکو "تەڵان" و "پاداشت" بزوێنەریان بوو. تورکەکان
وەک سەربازی بەکرێگیراو (Mercenaries) هاتنە
ناو هاوکێشەکەوە.
ئەو دڕندەییەی کە مێژوونووسان باسی دەکەن، تەنها
کوشتنی سەرباز نەبوو، بەڵکو هەوڵێک بوو بۆ سڕینەوەی تەواوەتی ژیان. کوشتنی پشیلە و
سەگی ماڵی کوردەکان، کە لە دەقە مێژووییەکاندا ئاماژەی پێکراوە، نیشانەی قوڵی
رقێکە کە تەنها دەیەوێت "جوانی" و "ژیان" لەناوبەرێت.
فەیلەسوفەکان دەڵێن: "کاتێک جەللاد دەگاتە ئاستێک ئاژەڵێک دەکوژێت تەنها
لەبەر ئەوەی هی دوژمنەکەیەتی، ئەوا ئەو جەللادە چیتر جەنگاوەر نییە، بەڵکو
ئامێرێکی کوێرە بۆ لەناوبردن."
سێیەم: بەخشینی خاک و ئەندازیاریی دیمۆگرافی
یەکێک لە گەورەترین ستەمە مێژووییەکان ئەوە بوو کە
خەلیفەکان، خاکی پیرۆزی کوردیان وەک دیاری دەبەخشیە ئەو سەربازە تورکانە. لێرەوە
چەمکی "نیشتمان" لای تورک گۆڕا؛ لە بیابانەکانی ئاسیاوە بۆ چیاکانی
کوردستان. ئەمە سەرەتای داگیرکارییەک بوو کە دواتر بە هێرشەکانی مەغۆل و تەیموری
لەنگ و سەفەوی، ڕەگی خۆی داکوتا. کورد لەسەر خاکی خۆی بوو بە پەنابەر، و ئەوانەی
مانەوە ناچارکران زمان و ئایین و شوناسیان بگۆڕن. ئەمە پرۆسەیەک بوو کە دەکرێت
ناوی بنێین "کۆلۆنیالیزمی ڕۆحی".
چوارەم: پارادۆکسی شانازی و ئەخلاق
خاڵە جەوهەرییەکەی ئەم بابەتە لەو جیاوازییە دەروونی
و کلتوورییەدایە کە ئەمڕۆ دەیبینین.
تورکەکان، بە شانازییەکی سەیرەوە سەیری ڕابردووی
خوێناوی خۆیان دەکەن. ئەوان شانازی بە جەنگیزخان، تەیموری لەنگ، و سوڵتانە
خوێنڕێژەکان دەکەن. لە دیدی ئەواندا، "هێز" و "داگیرکاری"
بەهادارن، نەک دادپەروەری. ئەوان تا ئێستاش ئەو "تەعەسووبە" لە خوێنیاندا
ماوە و وەک میراتێک لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی تر دەیگوازنەوە. سایکۆلۆژیای تورک
لەسەر بنەمای "سەرکەوتن بە هەر نرخێک بێت" بونیاد نراوە، تەنانەت ئەگەر
نرخەکە قڕکردنی گەلان بێت.
لە بەرامبەردا، کورد خاوەنی کارەکتەرێکی جیهانی وەک
"سەڵاحەدینی ئەیوبی"یە. پیاوێک کە تەنانەت دوژمنە خاچپەرستەکانیشی بە
"جوانمێر" و "بەڕەوشت" ناویان دەبرد. بەڵام پارادۆکسەکە
لەوەدایە: لە کاتێکدا تورک شانازی بە جەللادەکانی دەکات، کورد زۆرجار ڕەخنە لە
سەڵاحەدین دەگرێت کە بۆچی خزمەتی بێگانەی کردووە و بۆچی ئەوەندە میهرەبان بووە!
ئەمە جیاوازی نێوان دوو زهنیەتە:
١. زهنیەتی تورک:
کە شوناسی خۆی لەسەر سڕینەوەی ئەوانی تر بونیاد دەنێت و شانازی بە دڕندەییەوە
دەکات.
٢. زهنیەتی کورد:
کە هەمیشە بەدوای دادپەروەری و ئەخلاقدا دەگەڕێت، تەنانەت ئەگەر لەسەر حسابی خۆیشی
بێت.
دەرەنجام
ئەو تەعەسووبەی ئەمڕۆ لە تورکیادا دەیبینین،
دیاردەیەکی کاتی نییە، بەڵکو ڕەنگدانەوەی مێژوویەکە کە لەسەر خوێن و داگیرکاری
دروست بووە. سەیرەکە لەوەدایە کە بکوژ شانازی بە تاوانەکەیەوە دەکات، و
قوربانییەکەش (کورد) هێشتا بە ئەخلاقێکی بەرزەوە هەوڵ دەدات بیسەلمێنێت کە شایەنی
ژیانە.
بەڵام لە کۆتاییدا، فەلسەفەی مێژوو پێمان دەڵێت:
"با" هەرچەندە بەهێز بێت، تەنها تۆز و خۆڵ دەجوڵێنێت، بەڵام
"چیا" و "ڕەگ" لە شوێنی خۆیان دەمێننەوە. دڕندەیی تورکەکان
رەنگە توانیبێتی جەستەی کورد بریندار بکات، بەڵام نەیتوانیوە ڕۆحی زاگرۆس لە
ناخیاندا بکوژێت. ئەوەی دەمێنێتەوە ئەخلاق و ڕەسەنایەتییە، نەک شانازییە ساختەکانی
سەر نوکی شیرەکان.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر