ئۆنتۆلۆژیای تاڵان: شێواندنی ناسنامەی زاگرۆسی و
سڕکردنی ڕۆحی کورد لە ژێر سایەی "هێمنە"ی دەروەکیدا
کورتەی بابەت
ئەم لێکۆڵینەوەیە تیشک دەخاتە سەر دیاردەی
"نامۆبوونی کلتووری" (Cultural Alienation) لە
لای مرۆڤی کورد. لێرەدا باس لەوە دەکرێت کە چۆن توخمە بنەڕەتییەکانی شارستانییەتی
کورد، وەک جەژنی "یەڵدا" و فەلسەفەی "میترایزم"، لە ڕیشە
زاگرۆسییەکەی دابڕێنراون و لە ژێر بەرگی نەتەوەکانی تر (فارس، ڕۆژئاوا) یان لە ژێر
هەژموونی ئایینەکاندا، ناوەرۆکە نەتەوەییەکەیان سڕ کراوە. ئامانجی ئەم بابەتە
سەلماندنی ئەوەیە کە کورد "بێ کلتوور" نییە، بەڵکو "تاڵانکراوی
کلتووری"یە.
١. میترایزم:
فەلسەفەی ڕووناکی لە دڵی زاگرۆسدا
پێش ئەوەی ئایینە یەکتاپەرستەکان و دەوڵەتە
داگیرکەرەکان جوگرافیای ڕۆحیی ئێمە تەکبەر بکەن، زاگرۆس لانکەی فەلسەفەی
"میترا" بوو. میترا، خوداوەندی پارێزەری "پەیمان"،
"ئاشتی" و "ڕووناکی"یە. ئەم فەلسەفەیە لە سەر بنەمای ململانێی
و هاوسەنگی نێوان (تاریکی) و میترا (ڕووناکی) داڕێژراوە.
- شەوی یەڵدا (چلەی
زستان): ئەم
شەوە تەنها درێژترین شەوی ساڵ نییە، بەڵکو لە ڕوانگەی فەلسەفەی میترایزمەوە،
ساتی "لەدایکبوونی خۆر"ە. ئەوە کۆتا سەرکەوتنی تاریکییە، چونکە لە
دوای ئەم شەوەوە ڕۆژ بەرەو درێژبوونەوە دەچێت. ئەمە جەژنی بەرگری و هیوای
مرۆڤی زاگرۆس نشین بووە بەرامبەر بە سەختییەکانی ژیان.
٢. جیهانیبوونی
کلتوری کورد لەژێر ناوی بێگانەدا
تراژیدیای گەورە لێرەدایە کە جیهان سوودی لەم فەلسەفە
زاگرۆسییە وەرگرت، بەڵام ناوی کوردی لێ سڕییەوە:
- لە ڕۆژئاوا: زۆرێک
لە مێژوونووسان کۆکن لەسەر ئەوەی کە جەژنی "کریسمس" و ئایینی
مەسیحی، کاریگەرییەکی قووڵی میترایزم و "سۆڵ ئینڤیکتوس" (خۆری
سەرکەوتوو)یان لەسەرە. ڕۆژئاوا ئەمەی کردە مێژووی خۆی.
- لە لای نەتەوە
سەردەستەکان (فارس): جەژنی
یەڵدا کە جەژنێکی ڕەسەنی نەتەوەکانی زاگرۆسە، کرا بە ناسنامەیەکی
"ئێرانی-فارسی" و وەک بەشێک لە شکۆمەندیی ئەوان بە جیهان ناسێنرا.
لەم پرۆسەیەدا، کورد وەک خاوەنی ڕاستەقینەی ئەم
فەلسەفەیە، کرایە میوانێکی بێ ناسنامە لەسەر خوانی مێژووی خۆی.
٣. سڕکردنی ڕۆح لە
ژێر بەرگی ئاییندا
یەکێک لە مەترسیدارترین جۆرەکانی داگیرکاری،
داگیرکاریی ڕۆحییە (Spiritual Colonization). لە
ڕێگەی ئایینەوە، هەموو ئەو جەژن و ڕێوڕەسمانەی کە پەیوەندیی مرۆڤی کوردیان بە
سروشت و ڕابردووی خۆیەوە گرێ دەدایەوە، وەک "شیرک"، "بیدعەت"
یان "سەردەمی نەزانی" وێنا کران.
- ئەنجام: مرۆڤی کورد تووشی "شۆکی ناسنامە" بوو. ئەو فێری ئەوە کرا کە شانازی بە مێژوویەکی بیابانییەوە بکات کە هی ئەو نییە، و لە هەمان کاتدا جەژنە ڕەسەنەکانی خۆی وەک "پاشماوەی گاورەکان" یان "بتپەرستی" ببینێت. ئەمە وای کرد ڕۆحی کورد "سڕ" بێت؛ واتە هەست بە هەبوونی کلتووری خۆی نەکات و هەمیشە وەک "کۆیلەیەکی کلتووری" شوێنپێی نەتەوەکانی تر هەڵبگرێت.
٤. پارادۆکسی
"بێ کلتوور مانەوە"
کورد لە ئێستادا لە دۆخێکی پارادۆکسیدا دەژی: خاوەنی دەوڵەمەندترین پاشخانی فەلسەفییە (لە میتراوە تا زەردەشت و یاری و ئێزدی)، بەڵام لە واقیعدا وەک نەتەوەیەکی "بێ کلتوور" دەردەکەوێت. بۆچی؟
چونکە:
1.
دەوڵەت-نەتەوەی
نییە: تا
کلتوورەکەی بپارێزێت و بە ناوی خۆیەوە بیداتە جیهان.
2.
هێمنەی
ئایین: ڕێگر
بووە لەوەی کورد بە عەقڵێکی ڕەخنەیی بگەڕێتەوە بۆ مێژووی پێش ئیسلامی خۆی.
3.
هەژموونی
تورک و فارس: وایان
کردووە کورد تەنها وەک "کۆپییەکی شێواو"ی ئەوان دەربکەوێت.
دەرەنجام:
ڕاپەڕین دژی فەرامۆشی
بۆ ئەوەی ڕۆحی کورد لەم سڕبوونە ڕزگاری بێت، دەبێت
جەژنی یەڵدا و هەموو هێماکانی تری زاگرۆس، لە ژێر بەرگی ئایینی و ناسیۆنالیزمی
داگیرکەران بهێنرێنە دەرەوە. یەڵدا تەنها شەوچەرە و میوە خواردن نییە، بەڵکو
هێمایەکە بۆ "بەرگریی
ڕووناکی لە دژی تاریکی"؛
ئەمەش ڕێک ئەو وێنایەیە کە مرۆڤی کورد ئەمڕۆ پێویستییەتی بۆ ڕزگاربوون لەو ژێرخاک کەوتنە
مێژووییەی کە تێیکەوتووە.
کورد کاتێک دەبێتەوە بە خاوەن دەوڵەت، کە پێشتر
ببێتەوە بە خاوەن "ڕۆح و ناسنامەی خۆی". ئێمە پێویستمان بە دووبارە
ناسینەوەی "میترا" هەیە، نەک وەک بت، بەڵکو وەک فەلسەفەیەک بۆ یەکخستنی
ئەو پەیمان و ئاشتییەی کە لە نێوانماندا شکێنراوە.
تێبینی :
ئەم بابەتە بانگەوازێکە بۆ گەڕانەوە بۆ "عەقڵی زاگرۆسی" و ڕەتکردنەوەی هەموو ئەو قاڵبە چەسپاوانەی کە مرۆڤی کوردیان تێدا کۆیلە کراوە. مێژوو بەزەیی بەو نەتەوانەدا نایەتەوە کە ڕێگە دەدەن ناسنامەیان ببێتە "میراتی بێگانە".
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر