ناسنامەی نەتەوەیی لە نێوان چەکوشی ئیسلامی سیاسی و پاراستنی کلتووردا: خوێندنەوەیەکی فەلسەفی و سیاسی

 

ناسنامەی نەتەوەیی لە نێوان چەکوشی ئیسلامی سیاسی و پاراستنی کلتووردا: خوێندنەوەیەکی فەلسەفی و سیاسی

پێشەکی: ململانێی دوو جیهانبینی

لە فەلسەفەی سیاسیدا، نەتەوە لەسەر بنەمای "یادەوەری هاوبەش" و "داهاتووی هاوبەش" بونیاد دەنرێت. ئیسلامی سیاسی لە کوردستان، تەنها وەک ڕەوتێکی ئایینی دەرناکەوێت، بەڵکو وەک پڕۆژەیەکی "فرە-نەتەوەیی" کار دەکات کە ئامانجی سڕینەوەی سنوورە کلتوورییەکانی نەتەوە و گۆڕینیانە بۆ ناسنامەیەکی جیهانیی ئیسلامی (ئوممە) کە مۆرکێکی عەرەبی پێوەیە. لێرەوە، پرسیاری سەرەکی ئەوەیە: ئایا ئیسلامی سیاسی لە کوردستان پارێزەری ڕەوشتە، یان هەڕەشەیە بۆ سەر "ئاسایشی کلتووری"؟

یەکەم: "داگیرکاریی مەعریفی" و شۆردنەوەی مێشک

بەپێی تیۆرییەکانی فەیلەسوفی فەرەنسی (لویس ئەلتوسێر)، ئایین یەکێکە لە "ئامرازە ئایدۆلۆژییەکانی دەوڵەت" یان گروپە دەسەڵاتخوازەکان. لە کوردستان، مزگەوتەکان و مینبەرەکان لە جیاتی ئەوەی ببنە ناوەندی ئاشتی، لە زۆر شوێندا بوونەتە بنکەی "تەعریبکردنی دەروونی". کاتێک تاکی کورد فێر دەکرێت کە مێژووی حەوت هەزار ساڵەی خۆی وەک "سەردەمی نەزانی و جەهلییەت" ببینێت، ئەمە دەستپێکی لەناوبردنی ئینتیمای نەتەوەییە.

دووەم: سڕینەوەی کلتوور (Cultural Erasure) وەک ستراتیژ

نەتەوەیەک کە زمان، جلوبەرگ و جەژنەکانی لێ بستێنرێتەوە، دەبێتە جەستەیەکی بێ ڕۆح.

جەژن و نەورۆز: لە فەلسەفەی ناسیۆنالیزمی (یۆهان گۆتفرێد هێردەر)دا، کلتوور ڕۆحی نەتەوەیە. کاتێک ئیسلامی سیاسی جەژنی نەورۆز وەک "بیدعە" و گوناح دەبینێت، لە ڕاستیدا هەوڵ بۆ بڕینی ڕەگ و ڕیشەی مێژوویی کورد دەدات لە خاکی زاگرۆس.

هێرش بۆ سەر هونەر: قەدەغەکردنی مۆسیقا و هەڵپەڕکێی کوردی لەژێر ناوی "حەرام"، تەنها پرسێکی فیقهی نییە، بەڵکو هەوڵێکە بۆ وشککردنی سەرچاوەکانی شادی و جوانی لە ناو کۆمەڵگەی کوردیدا کە هەمیشە بە سروشتێکی کراوە ناسراوە.

جلوبەرگ و ڕەهەندە جێندەرییەکە: سەپاندنی نقاب و حیجابی عەرەبی (بیابانی) و دژایەتیکردنی ڕەنگینیی جلوبەرگی کوردی، هێمایە بۆ داگیرکارییەکی سیمیۆتیکی (نیشانەیی). ئەمە هەوڵێکە بۆ شاردنەوەی شوناسی ژنی کورد کە هەمیشە لە کێڵگە و خەباتدا شانبەشانی پیاو بووە.

سێیەم: ململانێ لەگەڵ ئایینە ڕەسەنەکان و میتۆلۆژیا

کوردستان لانکەی ئایینە کۆنەکانی وەک (زەردەشتی، ئێزیدی، یارسانی، کاکەیی و ئەلەوی) بووە. ئیسلامی سیاسی بە "کافرکردن"ی ئەم ئایینانە، بەشێکی گەورەی مێژووی کورد دەسڕێتەوە. ئەمە لە کاتێکدایە کە ئەم ئایینانە پارێزەری ڕەسەنی زمان و دابونەریتی کوردی بوون. دوژمنایەتی کردنی ئەم پێکهاتانە، لێدانە لە "پێکەوەژیانی مێژوویی" و دروستکردنی درزە لە ناو ئاسایشی کۆمەڵایەتیدا.

چوارەم: بەراوردکاری نێوان "ڕۆژاوا" و "باشووری کوردستان"

ئەزموونی ڕۆژاوای کوردستان (باکوور و ڕۆژهەڵاتی سوریا) نیشانی دا کە دەکرێت مۆدێلێکی "نەتەوەی دیموکراتیک" بونیاد بنرێت کە تێیدا ئایین لە سیاسەت جیا بکرێتەوە. لەوێ:

سیستەمی "پەروەردە" لەسەر بنەمای مێژووی ڕاستەقینەی ناوچەکە داڕێژراوەتەوە.

ئیسلامی سیاسی و بانگخوازیی سەلەفی کە دەبێتە هۆی توندڕەوی، ڕێگری لێ دەکرێت.

ئەنجامەکە: کۆمەڵگەیەک دروست بووە کە تێیدا ژنان پێشەنگن و کلتووری کوردی پارێزراوە.

بەڵام لە باشووری کوردستان، بەهۆی ململانێی حزبی و بەکارهێنانی ئایین بۆ بەرژەوەندی سیاسی، دەرفەت دراوە بە گروپە توندڕەوەکان کە مێشک و هۆشی گەنجان بۆ بەرژەوەندی ئەجێندای دەرەکی (عەرەبی و ئیخوان پەرستی) بەکاربهێنن.

پێنجەم: دەرەنجام و چارەسەر (دین بۆ تاک، نیشتمان بۆ هەموان)

بۆ پاراستنی ئاسایشی نیشتمانی، پێویستە کوردستان بەرەو "سێکۆلاریزمێکی توند" هەنگاو بنێت (بە هاوشێوەی مۆدێلی لایسیتەی فەڕەنسی یان ئەزموونی ڕۆژاوا). ئەمەش بەم هەنگاوانە دەبێت:

نیشتمانیکردنی ئایین: پێویستە گوتاری ئایینی لەژێر چاودێرییەکی توندی وەزارەتێکی نیشتمانیدا بێت کە تێیدا ڕێز لە کلتوور و مێژووی کورد بگیرێت.

جیاکردنەوەی تەواو: ئایین وەک پەیوەندییەکی نێوان مرۆڤ و خودا لە ناو ماڵەکاندا بمێنێتەوە، بەڵام ڕێگە نەدرێت بێتە ناو پەروەردە، یاسا و کایەی گشتی.

پاراستنی زمان: خودا بە هەموو زمانەکان دەزانێت؛ سەپاندنی زمانی عەرەبی لە پەرستشدا جۆرێکە لە ئیمپریالیزمی زمانی.

کۆتایی:

نەتەوەی کورد ئەگەر کلتوورەکەی لێ بستێنرێتەوە، تەنها دەبێتە ژمارەیەکی بێمانا لە ناو جیهانی عەرەبیدا. بۆیە ڕووبەڕووبوونەوەی بیری ئیسلامی سیاسی، ئەرکێکی تەنها سیاسی نییە، بەڵکو ئەرکێکی بوونگەراییە (Existential) بۆ مانەوەی نەتەوەیەک کە حەوت هەزار ساڵە لەسەر ئەم خاکە دەژی.

• داگیرکاریی مەعریفی  (Cognitive Colonization)
• سیمبۆلی نەتەوەیی    (National Symbols)
• سێکۆلاریزمی فەڕەنسی  (Laïcité)
• ئایینە سروشتییەکان  (Natural Religions)
• ئاسایشی کلتووری   (Cultural Security)
• گوتاری سەلەفیزم   (Salafist Discourse)
• بنیاتنانی نەتەوە     (Nation Building)

 

سەرچاوەکان:

عەبدوڵڵا ئۆجەلان: "فەلسەفەی نەتەوەی دیموکراتیک" (بۆ تێگەیشتن لە مۆدێلی ڕۆژاوا).

محەمەد عابد ئەلجابری: "پێکهاتەی عەقڵی عەرەبی" (بۆ تێگەیشتن لە چۆنیەتی زاڵبوونی کلتووری بیابان بەسەر عەقڵدا).

ئەنترۆپۆلۆژیای کوردی: توێژینەوەکانی (مێرداد ئیزادی) لەسەر ئایینە ڕەسەنەکانی کورد و میتۆلۆژیای زاگرۆس.

فریدریش نیتچە: "دژە مەسیح"