جوگرافیای سووتاو و ناسنامەی کۆتکراو: فەلسەفەی خاپوورکردنی گوندەکانی
کوردستان
پێشەکی: گوند وەک
ناوەندی بوونی نەتەوەیی
لە فەلسەفەی سیاسیی
داگیرکاریدا، "خاک" تەنها ڕووبەرێکی جوگرافی نییە، بەڵکو سەرچاوەی بەرهەمهێنانی
مانا، کولتوور و مێژووە. بۆ کورد، گوند تەنها شوێنی نیشتەجێبوون نەبووە، بەڵکو
"لانکەی پاراستنی زمان"، "سەنگەری بەرگری" و "سەرچاوەی خۆبژێوی
ئابووری" بووە. خاپوورکردنی گوندەکان لە لایەن ڕژێمە داگیرکەرەکانەوە، لە ڕاستیدا
هەوڵێک بوو بۆ پچڕاندنی پەیوەندیی مرۆڤی کورد لەگەڵ ڕەگ و ڕیشە مێژووییەکانی و گۆڕینی
بۆ بونەوەرێکی بێ ناسنامە و مشەخۆر.
١. میتۆدی "سۆسیۆساید" و "ئێکۆساید" لە
عێراق و تورکیا
لە عێراقی سەردەمی
بەعس (بەتایبەت ئەنفال) و لە تورکیای کۆتایی سەدەی بیستەمدا، دەوڵەت ستراتیژییەتی
"زەوی سووتاو"ی پەیڕەو کرد.
خاپوورکردنی ژینگە (Ecocide): وەک ئاماژەم پێدا، داپۆشینی کانییەکان بە چیمەنتۆ و بڕینەوەی
دارستانەکان تەنها بۆ ڕێگری لە پێشمەرگە و گەریلا نەبوو، بەڵکو بۆ "نامۆکردنی
سروشت" بوو لە کورد. بەپێی تیۆرییەکانی "بایۆپۆلەتیک" (Biopolitics)ی میشێل فوکۆ، دەوڵەت دەیەوێت کۆنتڕۆڵی هەموو سەرچاوەکانی
ژیان بکات. کاتێک ئاو و خاک دەکوژرێت، ژیان لەو ناوچەیە مەحاڵ دەبێت و مرۆڤ ناچار بە
کۆچی زۆرەملێ دەکرێت.
ئۆردووگا زۆرەمڵیەکان:
گواستنەوەی خەڵک بۆ "کۆمەڵگا نیشتەجێبووەکان" یان ئۆردووگاکان، ئامانج لێی
گۆڕینی گوندنشینی "بەرهەمهێنەر" بوو بۆ شارنشینی "بەرکار" (Consumer). لەوێدا چاودێری پۆلیسی و سەربازی ئاسانتر دەبوو و پیوەندییە
کۆمەڵایەتییە خێڵەکی و گوندەییەکان تێکدەشکێندران.
٢. ئێرانیزم و "شەڕی نەرم": تێکشکاندنی کەرامەتی گوندنشین
لە ئێران، سیاسەتەکە
زیاتر ڕەهەندێکی "سۆسیۆ-کولتوری" و "دەروونی" وەرگرت. دەوڵەت لە
ڕێگەی دەزگاکانی پەروەردە و میدیاوە، وێنەیەکی "دواکەوتوو" و "شەرمەزارکەر"ی
بۆ گوندنشین دروست کرد.
حقارەتی کولتوری:
بە شارستانی نیشاندانی زمانی فارسی و ژیانی شار، و لە بەرامبەردا بە "نەزان"
نیشاندانی گوندنشینی کورد، وای لە تاک کرد کە بۆ ڕزگاربوون لەو جیاکارییە و بەدەستهێنانی
پێگەی کۆمەڵایەتی، بە دەستی خۆی گوندەکەی چۆڵ بکات. ئەمە جۆرێکە لە "ئاسیمیلاسیۆنی
خۆبەخشانە" کە زۆر ترسناکترە لە توندوتیژی فیزیکی، چونکە مرۆڤەکە وا هەست دەکات
خۆی بڕیاری داوە، بەڵام لە ڕاستیدا قوربانیی ئەندازیارییەکی کۆمەڵایەتییە.
٣. سووریا و "پشتێنەی عەرەبی": ئەندازیاریی دیمۆگرافی
لە ڕۆژاوای کوردستان،
پڕۆژەی (الحزام العربي) نموونەیەکی ڕوونی "کۆلۆنیالیزمی ناوخۆیی" بوو. دەرکردنی
کورد لەسەر خاکە بەپیتەکانی خۆیان و نیشتەجێکردنی عەرەب لە شوێنیان، ئامانجی بوو کە
پەیوەندیی جوگرافیای نێوان پارچەکانی کوردستان بپچڕێنێت و کورد لە کەمینەیەکی خاوەن
خاکەوە بگۆڕێت بۆ کەمینەیەکی میوان.
٤. فەلسەفەی پشت ئامانجگرتنی گوندەکان
بۆچی داگیرکەران
گوندیان لە شار زیاتر لا مەبەست بوو؟
بڕینی شادەمارە ئابوورییەکانی
شۆڕش: گوند بنکەی سەرەکی پشتیوانیی دارایی و خۆراکی شۆڕشەکان بوو. چۆڵکردنی گوند واتە
برسی کردنی شۆڕشگێڕ و ناچارکردنی بە تەسلیمبوون.
سڕینەوەی فۆلکلۆر
و زمان: شارەکان بەهۆی تێکەڵاوییەوە زووتر دەبنە مەیدانی ئاسیمیلاسیۆن، بەڵام گوند
پارێزەری زمانی پەتی و دابونەریتە ڕەسەنەکانە. بە تێکدانی گوند، "پاشکۆی کولتوری"
نەتەوەیەک لەناو دەچێت.
کۆنتڕۆڵ و چاودێری (Surveillance): کۆکردنەوەی هەزاران کەس لە شارۆچکەیەکی بچووکدا، ڕێگە بۆ
دەزگا سیخوڕییەکان خۆش دەکات کە هەموو جووڵەیەکی مرۆڤەکان بپشکنن، کە ئەمە لە شاخ و
دۆڵە دوورەدەستەکاندا مەحاڵ بوو.
دەرئەنجام: لە خاکەوە
بۆ ئاسیمیلاسیۆن
ئامانجی کۆتایی هەموو ئەم سیاسەتانە، گۆڕینی "کورد وەک نەتەوەیەکی خاوەن خاک" بوو بۆ "کورد وەک کۆمەڵێک کرێکار و فەرمانبەری بێدەسەڵات" لە شارە گەورەکاندا. کاتێک کورد خاکی لەدەست دا و ئابوورییەکەی لە بەرهەمهێنانەوە گۆڕا بۆ چاوەڕوانی لە دەستی دەوڵەت، ئیرادەی سیاسیشی لاواز دەبێت.
ئەمڕۆ، ئەرکی ئەکادیمی
و نیشتمانییە کە ئاوەدانکردنەوەی گوندەکان تەنها وەک پڕۆژەیەکی خزمەتگوزاری نەبینرێت،
بەڵکو وەک "گەڕانەوە بۆ ڕەسەنایەتی" و "سەلماندنی خاوەندارییەتی خاک"
تەماشا بکرێت. خاپوورکردنی گوندەکان برینێکی جەستەیی بوو، بەڵام چۆڵکردنیان بەهۆی سوکایەتی
کولتورییەوە، برینێکی دەروونییە کە پێویستی بە ڕاپەڕینێکی فیکری هەیە بۆ چاکبوونەوە.
سەرچاوەکان:
کتێبی "ئەنفال
و دەوڵەت و نەتەوە" - نوسینی لێکۆڵەرانی بواری جینۆساید.
تیۆرییەکانی
"ئێدوارد سەعید" لەسەر ئیمپریالیزم و کولتوور.
ڕاپۆرتەکانی ڕێکخراوی Human Rights Watch سەبارەت بە گوندە خاپوورکراوەکانی تورکیا و عێراق.
تیۆری "Internal Colonialism" (کۆلۆنیالیزمی ناوخۆیی).
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر