ناسنامەی کورد لە نێوان وەهمی "ڕەگەزی
ئاری" و ڕاستیی "شارستانییەتی زاگرۆس"
پێشەکی
بۆ ماوەی پتر لە سەدەیەک، مێژوونووسیی ڕۆژهەڵاتناسی و
پاشان ناسیۆنالیزمی ناوچەکە، کوردیان وەک لقێک لە "ڕەگەزی ئاری"
ناساندووە. ئەم پۆلێنکردنە زیاتر لەوەی لەسەر بنەمای زانستی بێت، لەسەر بنەمایەکی
زمانەوانی و ئایدیۆلۆژی چنراوە. بەپێی تیۆرییەکانی کریستۆفەر
ئێم. هەتن لە
کتێبی The
Peoples That Never Were، چەمکی ئاریایی هەرگیز ئاماژە نەبووە بۆ
یەکەیەکی بایۆلۆژی یان نەژادی، بەڵکو سیفەتێکی ئایینی و کولتووری بووە. ئەم
توێژینەوەیە هەوڵدەدات بیسەلمێنێت کە پەیوەندیی کورد بەو میراتەوە، پەیوەندییەکی
"باوەڕی" و "کولتورییە" نەک "ڕەگەزی"، و
ڕەسەنایەتیی بایۆلۆژیی کورد بۆ دانیشتووانە ڕەسەنەکانی زاگرۆس دەگەڕێتەوە.
١.
پوچەڵکردنەوەی ئەفسانەی ئاریایی وەک
ڕەگەز
کریستۆفەر هەتن بە ڕوونی دەڵێت کە
"ئاریایی" تەنیا داهێنراوێکی زمانەوانی بوو کە پاشان کرایە
"ڕەگەز". لە دەقە ڤیدییەکانی هیند و ئاڤێستای ئێرانیدا، وشەی (Arya) بە
واتای "بەڕێز" یان "نەجیبزادە" هاتووە. ئەمە ناسنامەیەک بووە
بۆ ئەو کەسانەی کە پابەندی سیستەمێکی ئایینی (وەک وێداکان) بوون.
کەواتە، کاتێک کورد یان هەر گەلێکی تر بە
"ئاریایی" ناودەبرێن، ئەمە بەو مانایە نییە کە لە شوێنێکی ترەوە کۆچیان
کردووە بۆ ئەم خاکە، بەڵکو بەو مانایەیە کە لە قۆناغێکی مێژووییدا بوونەتە هەڵگری
ئەو "باوەڕ و زمانە" کە بە ئاریایی ناسراوە.
٢.
بەراوردی ئایینە کوردستانییەکان و وێدا
هیندییەکان
ئەو لێکچوونەی کە لە نێوان ئایینە دێرینەکانی کورد
وەک (ئێزدیاتی، یارسان و مێهری) لەگەڵ ئایینە ڤیدییەکانی هیندستان دەبینرێت،
بەڵگەی "هاوڕەگەزی" نییە، بەڵکو بەڵگەی "هاوکولتوریی" و یەک
سەرچاوەیی باوەڕە ئیندۆ-زاگرۆسییەکانە.
- میهرپەرستی
و وێداکان: لە
ئایینی ئێزدی و یارساندا، "ڕووناکی" و "خۆر" پیرۆزییەکی
باڵایان هەیە، کە ئەمە ڕێک لەگەڵ خودای (میهرا/میترای) ڤیدییەکاندا
یەکدەگرێتەوە.
- دۆنادۆن
(گواستنەوەی ڕۆح): باوەڕی
یارسان و ئێزدی بە گۆڕینی بەرگی ڕۆح (Metempsychosis)، لێکچوونێکی قووڵی لەگەڵ چەمکی (Samsara) لە
فەلسەفەی هیندیدا هەیە.
- پیرۆزیی
سروشت: پاراستنی
چوار توخمەکە (ئاو، ئاگر، خاک، هەوا) لە ئایینە کوردییەکاندا، ڕەگێکی هاوبەشی
لەگەڵ ڕێوڕەسمە هەرە کۆنەکانی وێداکاندا هەیە.
ئەم لێکچوونانە نیشان دەدەن کە کورد "باوەڕمەندێکی دێرینی" ئەو قوتابخانە ڕۆحییە بووە، نەک ئەوەی لە ڕووی نەژادییەوە لە دەرەوەی زاگرۆسەوە هاتبیێت.
٣.
ڕەسەنایەتیی زاگرۆسی: بەڵگە
ئارکۆلۆژییەکان
بە پێچەوانەی تیۆریی "کۆچی ئاریاییەکان"،
بەڵگە نوێیەکانی زانستی شوێنەوارناسی و جێنێتیک دەیسەلمێنن کە کورد
"زاگرۆسییەکی ڕەسەنە" (Autochthonous).
- ئەشکەوتی
شانەدەر: دۆزینەوەی
ئێسکی مرۆڤی نیاندەرتاڵ و پاشان مرۆڤی ژیر (Sapiens) لە
شانەدەر، بەردەوامیی ژیان لەم خاکەدا بۆ زیاتر لە ٦٠ هەزار ساڵ دەسەلمێنێت.
کورد پاشماوەی ئەو مرۆڤە دێرینانەیە کە لەم ژینگەیەدا پەرەیان سەندووە.
- گرێ مرازا : ئەم
ناوچە شوێنەوارییە لە باکووری کوردستان (کە کۆنترین پەرستگەی جیهانە)،
دەیسەلمێنێت کە دانیشتووانی ڕەسەنی زاگرۆس و باکووری میزۆپۆتامیا، ١٢ هەزار
ساڵ پێش ئێستا خاوەنی ئایین و شارستانییەتی پێشکەوتوو بوون، زۆر پێش ئەوەی
چەمکێک بە ناوی "ئاریایی" لە مێژوودا دەربکەوێت.
- شۆڕشی
کشتوکاڵی: کورد
نەوەی ئەو "جوتیارە زاگرۆسییانەیە" کە بۆ یەکەمجار گەنم و ئاژەڵیان
ماڵی کردووە. ئەمە ناسنامەیەکی جێگیرە و بە هیچ کۆچێکی دەرەکی ناگۆڕدرێت.
دەرئەنجام
پێویستە تێڕوانینی "نەژادی ئاری" لە فیکری
کوردیدا کۆتایی پێ بهێنرێت. کورد نەژادێکی کۆچەریی "ئاری" نییە، بەڵکو
گەلێکی ڕەسەنی زاگرۆسییە. ئەوەی کورد بە
ئاریاییەکانەوە دەبەستێتەوە، تەنها "زمان" و "کۆمەڵە باوەڕێکی
ئایینی هاوبەشە" کە لە سەردەمە کۆنەکاندا لە ناوچەی زاگرۆس بەسەر ئەم ناوچانەی دەور و
بەریدا بڵاوبووەتەوە.
وەک چۆن کریستۆفەر هەتن دەڵێت، گەلانی
ئاریایی "هەرگیز بوونیان نەبووە" وەک یەکەیەکی ڕەگەزی، کەواتە گەڕان
بەدوای ڕەگی کورد لە ناو وەهمێکی وەهادا، پشتگوێخستنی ڕەسەنایەتیی ١٠ هەزار ساڵەی
زاگرۆس و شانەدەر و گرێ مرازایە. کورد خاوەنی خاک و ناسنامەی خۆیەتی و پێویستی بە
ناسنامەیەکی خوازراوی دەرەکی نییە.
سەرچاوەکان:
1.
Hutton,
Christopher M. The
Peoples That Never Were: A Critique of Ethno-Nationalism.
2.
جەمال
ڕەشید ئەحمەد، لێکۆڵینەوەیەک
لەسەر کورد و بنەچەیان.
3.
بەڵگەنامەکانی
کنە و پشکنینی شانەدەر و گۆبەکلی تێپە
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر