سایە
نور: سەماکردنی ڕووناکی لە نێوان دێڕەکانی مێژوودا
تێڕامانێک
لە ئاوێتەبوونی فەلسەفەی ئیشراق و شوناسی کوردی
ڕۆمانی
"سایە نور" تەنها دەقێکی ئەدەبی نییە کە چیرۆکێک بگێڕێتەوە، بەڵکو
**"مانیفێستێکی ئیشراقی"**یە کە تێیدا مەرەکەب لە بری وشە، ڕووناکی
دەڕێژێت. ئالان عومەرزادە لەم بەرهەمەدا، کارێکی نەکردووە تەنها گێڕانەوەی مێژوو
بێت، بەڵکو هەوڵێکی بوێرانەیە بۆ "دۆزینەوەی شوناس لە ڕێگەی
مەعریفەوە".
١. سوهروەردی
و لالش: یەکگرتنی دوو تیشک
لە
جەستەی ئەم ڕۆمانەدا، فەلسەفەی ئیشراقی (شەهابەدین سوهروەردی) وەک ڕۆحێک
دەردەکەوێت کە بە ناو دەمارەکانی ئایینی ئێزیدی و یارسانی و میتراییدا گەشت دەکات.
سوهروەردی پێی وابوو کە مرۆڤ "تیشکێکی دابڕاوە لە سەرچاوەی ڕووناکی" و
دەبێت بگەڕێتەوە بۆ ئەو سەرچاوەیە. نووسەر لە "سایە نور"دا ئەم تێزە
فەلسەفییە دەگوازێتەوە بۆ ناو جوگرافیایەکی پیرۆز؛ لێرەدا "لالش" تەنها
پەرستگەیەک نییە، بەڵکو ناوەندی ئەو ڕووناکییەیە کە مێژووی کورد دەپارێزێت.
ئاوێتەبوونی فەلسەفەی ئیشراق لەگەڵ ئایینە کوردییەکان، ئەوە دەسەلمێنێت کە تاکی
کورد پێش ئەوەی ببێتە قوربانیی شمشێر، خاوەنی قوتابخانەیەکی فیکری بووە کە
بنەماکەی لەسەر "مهر" و "ئاشتەوایی" و "ئیشراق"
بونیاد نراوە.
٢. لە
سایەوە بەرەو نور: گەشتی کارەکتەر وەک گەشتی نەتەوە
کارەکتەری
"هیوا" لە ڕۆمانەکەدا، تەنها کەسایەتییەک نییە، بەڵکو هێمای نەتەوەیەکە
کە لە ناو "سایە"ی قورسی ستەم و فەرامۆشیدا گیری خواردووە. گەشتەکەی
هیوا لەگەڵ "پیر ڕۆشنا" بەرەو هەورامان، لالش، قامیشلۆ و مەزاری
سوهروەردی، نوێنەرایەتی گەشتی نەتەوەی کورد دەکات بۆ دەرچوون لە تاریکییەکانی
مێژوویەکی شێوێنراو. لێرەدا "سایە" نوێنەرایەتی ئەو مێژووە دەکات کە
داگیرکەران بۆیان نووسیووین، و "نور"یش ئەو ڕاستییە ڕەسەنەیە کە تەنها
بە چاوی دڵ و فیکری ئازاد دەبینرێت.
٣. سیمبۆلیزم
و پیرۆزییەکانی خاک
ڕۆمانەکە
پڕە لە هێمای ماناگەرایی. ماری ڕەش لێرەدا تەنها
جانەوەرێک نییە، بەڵکو پاسەوانی دانایی و نهێنییەکانە. تەنبوور
و دەف دەنگی لێدانی دڵی
گەردوونن کە لە جەمخانە و مەراسمەکاندا، مرۆڤ لە جەستە دادەماڵن و دەیکەنە تیشکێکی
پەتی. نووسەر توانیویەتی ئەم هێما ئایینییانە لە قاڵبی "تەقسێکی ئایینی"
دەربهێنێت و بەرگی "فەلسەفەیەکی گەردوونی"یان لەبەر بکات.
٤. قوتابخانەی
بێ دیوار: پەروەردەیەک لە دەرەوەی داگیرکاری
یەکێک لە
چەمکە هەرە قووڵەکانی ڕۆمانەکە "قوتابخانەی بێ دیوار"ە. ئەمە ئاماژەیەکی
فەلسەفییە بۆ ئەوەی کە مەعریفەی ڕاستەقینە لە ناو چواردیواری دەزگا فەرمییەکاندا
نییە کە هەمیشە هەوڵی سڕینەوەی شوناسیان داوە، بەڵکو مەعریفە لە ناو سروشت،
مۆسیقا، و لە ناو دڵی پیرە دانا و شێخە ئیشراقییەکاندا بڵاو بووەتەوە. ئەمە جۆرێکە
لە شۆڕشی فیکری بەرامبەر بەو سیستەمە پەروەردەییانەی کە مێژووی ئێمەیان بە
"تاریکی" ناساندووە.
ئەنجام:
"سایە نور"
بانگهێشتنامەیەکە بۆ ئاشتبوونەوەی تاکی کورد لەگەڵ ڕابردووە مەزنەکەی خۆی. ئالان
عومەرزادە پێمان دەڵێت: "تا نەگەینە ڕووناکیی
ناوەوەمان، ناتوانین بەسەر تاریکییەکانی دەرەوەماندا زاڵ بین." ئەم ڕۆمانە هەوڵێکە بۆ ئەوەی
بیسەلمێنێت کە کوردستانییەت تەنها خاکی نییە، بەڵکو فەلسەفەیەکی قووڵ و کۆنە کە
ڕەگی لە ناو "نور"دایە و هیچ کاتێک بە سێبەری داگیرکەران ون نابێت.
ئەم
بەرهەمە، کۆتا وشەی نییە، بەڵکو سەرەتایەکە بۆ ئەوەی مێژووی خۆمان بە چاوی ئیشراق
و ڕووناکییەوە بنووسینەوە.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر