دیالێکتیکی نوور لە نێوان کوێستانەکانی زاگرۆس و کەشفی دێکن؛ خوێندنەوەیەکی ئیشراقی-ئۆنتۆلۆجی بۆ دیاردەی ڕامالینگا ڤالالار
پێشەکی: مانیفێستی نوور و زەمینەی بوونناسی
لە مێژووی هزری مرۆڤایەتیدا، «نوور» تەنها دیاردەیەکی فیزیکی یان بینایی نییە، بەڵکو باڵاترین مێتافۆری ئۆنتۆلۆجی (بوونناسی) و ئیپستیمۆلۆجی (مەعریفەناسی)یە بۆ دەربڕینی هەقیقەت. مرۆڤ لە هەر شوێنێک هەوڵی دابێت لە زیندانی سنوورداری ماددە ڕابکات بەرەو ئەبەدییەت، پەنای بۆ ڕەمزی تیشک بردووە.
لە سەدەی نۆزدەهەمدا، لەوپەڕی باشووری کیشوەری هیندستان، ڕامالینگا سوامیگال (ڤالالار)، ئەزموونێکی سەرسوڕهێنەری پێشکەش کرد: «توانەوەی جەستەی فیزیکی لە نووردا» و ڕەتکردنەوەی هەموو دۆگما و بت پەرستییەکان.
ئەم وتارە هەوڵێکە بۆ گرێدانی ئەم دیاردەیە بە ڕەگ و ڕیشەی شارستانییەتە دێرینەکانی میزۆپۆتامیا، چیاکانی زاگرۆس و تاورۆس —کە لانکەی مێژوویی و جیو-کەلتووریی گەلی کوردن— لە ڕێگەی تێڕوانینی فەلسەفیی «حیکمەتی ئیشراق» (Philosophy of Illumination) کە لە لایەن فەیلەسووفی گەورەی ناوچەکە، شەهابەدینی سوهروەردی، داڕێژراوە.
یەکەم: زاگرۆس و تاورۆس؛ لانکەی فەلسەفەی «نوورپەرستیی پێش-ئایینی»
پێش ئەوەی ئایینە دۆگماتیک و چینایەتییەکان دروست ببن، لە بەرزاییەکانی زاگرۆس و تاورۆس و دەشتاییەکانی میزۆپۆتامیادا، مرۆڤ پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆی لەگەڵ دیاردە گەردوونییەکاندا هەبوو. گەلانی دێرینی ئەم ناوچەیە (خوورییەکان، گۆتییەکان، لۆلۆبییەکان، میتانییەکان و مادەکان) چەمکی پیرۆزییان لە «زەوی، ئاو، با و ئاگر/نوور»دا دەبینیەوە.
1. ئاگر وەک جەوهەری پاککەرەوە: لە میترایزم (مهرپەرستی) و دواتریش لە زەردەشتی و لە ئایینە ڕەسەنە کوردییەکانی وەک ئێزدیاتی و یارسانی (ئەهلی حەق)، نوور (ڕۆژ/خۆر/ئاگر) خوداوەند نییە، بەڵکو «تەجەللا و ناوکی حەقیقەتە». لە یارساندا دەستەواژەی "زاتی نوور" و "دۆن بە دۆن" بوون (گەشتی ڕۆح لە بەرگە جیاوازەکاندا) هەیە.
2. پیرۆزیی چیا (تاورۆس و زاگرۆس): لە میتۆلۆژیای کوردیدا، چیاکان پردی پەیوەندیی نێوان زەوی (تاریکی/ماددە) و ئاسمانن (نوور/ڕۆح). گەلی زاگرۆس، هەمیشە لە دۆخی یاخیبووندا بوون دژی ئیمپراتۆریەتە زلهێزە ستەمکارەکانی دەشتی میزۆپۆتامیا کە پەرستگەی بتیان دەکردە ئامرازی کۆیلەکردنی مرۆڤ. ئەم گیانی یاخیبوونە، هاوتەریبە لەگەڵ یاخیبوونی ڤالالار دژی مافیای ئایینیی هیندستان.
دووەم: حیکمەتی ئیشراق (سوهروەردی)؛ پردی زێڕینی نێوان زاگرۆس و کەشف
شێخی ئیشراق، شەهابەدینی سوهروەردی (کە لە دڵی ناوچەی زاگرۆس-میدیادا لەدایک بووە)، فەلسەفەی ئیشراقی وەک تێکەڵەیەک لە حیکمەتی کەوناران (حیکمەتی کۆنی خاکی ماد و زاگرۆس)، حیکمەتی میزۆپۆتامیایی و فەلسەفەی پلاتۆنی داڕشت.
سوهروەردی دەڵێت:
«تەواوی بوون، پلەبەندییەکە لە نوور. لە باڵاترین خاڵدا "نووری نوورەکان" (نور الأنوار) هەیە، و هەموو بوونەوەرێک بەپێی نزیکی یان دوورییان لەو سەرچاوەیە، تیشکدار یان تاریکن. ماددە تەنها تاریکی و بەربەستە (غسق). »
لەم دیدەوە، ئامانجی کۆتایی عاریف و فەیلەسووف بریتییە لە «تەجەڕودی تەواو» (الـتجرد التام)؛ واتە داماڵینی جەستە لە خەستیی ماددە و گەڕانەوەی بۆ دۆخی نوورانی ئەسڵی خۆی. ئەوەی ڤالالار لە سەدەی نۆزدەهەمدا لە هیندستان بانگەشەی بۆ کرد بە ناوی «ئاروتپێرونجۆتی»( (Arutperunjothi نووری گەورەی ڕەحمەت، لە ڕاستیدا دەقاودەق هاوتای چەمکی **«نور الأنوار»**ی سوهروەردییە.
سێیەم: کیمیاگەریی جەستە لای ڤالالار؛ بەرجەستەبوونی فیزیکیی ئیشراق
ئەگەر لە فەلسەفەی ئیشراقدا گۆڕانی جەستە بۆ نوور بابەتێکی زیاتر تیۆری و ڕەمزی بووبێت، ڤالالار ئەم چەمکەی هێنایە ناو کایەی پراکتیک و ئەزموونی فیزیایی.
ئەو پێی وابوو کە کاتێک مرۆڤ دەگاتە لووتکەی:
1. بەزەیی بێ سنوور بۆ هەموو زیندەوەرێک (Jeevakarunyam): کە تەواو هاوتایە لەگەڵ سرووشت پارێزیی دێرینی زاگرۆس (کە تەنانەت ئازاردانی درەخت و ئاژەڵیش تێیدا گوناه بوو).
2. پاکبوونەوە لە نەزانی و وەهمەکانی ماددە (مایا):
لێرەدا، ئەتۆمەکانی جەستە چیتر بە هێزی کێشکردنی زەوی و قەفەسی ماددە نابەسترێنەوە. لێرەدا فیزیکی کوانتۆمی دەست لەملانی تەسەوفی ئیشراقی دەبێت: ماددە دەبێتەوە بە وزە، و وزەش تیشکە.
کاتێک ڤالالار لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ١٨٧٤ لە ژوورە داخراوەکەدا دیار نامێنێت و لە ڕاپۆرتی فەرمیی دەسەڵاتی بەریتانیادا (South Arcot Gazetteer) بەتاڵبوونی تەواوی ژوورەکە تۆمار دەکرێت، ئەمە لە دیدی فەلسەفەی ئیشراقەوە سەرسوڕهێنەر نییە؛ ئەمە ساتەوەختی گەیشتنی مرۆڤە بە دۆخی «جەستەی تیشکی» (Luminous Body) کە لە تەریقەتە میترایی و یارسانییەکانیشدا بە "نەمری لە نووردا" پێناسە دەکرێت.
چوارەم: پەرستگەی بێ بت و چەپکە تیشکی ئاگری زاگرۆس
ڤالالار لە ساڵی ١٨٧٢ لە پەرستگەی «ساتییا گنانا سابای» بتەکانی شکاند و لە جیاتی پەیکەر، چرایەکی نووری لە پشتی ٧ پەردەی ڕەمزی دانا.
ئەم کارەی ڤالالار، گەڕانەوەیەکی ڕاستەوخۆیە بۆ مۆدێلی پەرستش لە بەرزاییەکانی زاگرۆس و ئاتەشگاکانی کوردستانی دێرین:
- لە پەرستگەکانی زاگرۆس و ئایینە رەسەنەکانی ئەو ناوچەیەدا، هیچ کات بت بوونی نەبووە؛ ئاگر دانراوە، نەک لەبەر ئەوەی خود خۆی ئاگر بێت، بەڵکو چونکە ئاگر تەنها توخمێکە لە سروشتدا کە بۆ سەرەوە سەردەکەوێت، سێبەری نییە، پیسی وەرناگرێت و ڕووناکی دەبەخشێت.
- پەردە حەوتانەکەی ڤالالار هاوتای «حەوت تەبەقەی ئاسمان» و «حەوت پەردەی مێتافیزیکی»یە لە ئایینی یارسانی (حەفتەن) و ئێزدیاتیدا، کە دەبێت ڕۆحی سالیک بیبڕێت تا بگاتە نووری پەتی.
پێنجەم: یاخیبوون دژی ئۆرسۆدۆکسی؛ خاڵی یەکگرتنی کورد و ڤالالار
شارستانییەتی میزۆپۆتامیا لە دەشتاییەکاندا دووچاری سێبەری قورسی سیستەمی کۆیلایەتی و ئایینی دەوڵەتی بوو، بەڵام چیاکانی زاگرۆس و تاورۆس پەناگەی یاخیبووان و ئازادیخوازان بوون کە نەدەچوونە ژێر باری ئەو سیستمە چینایەتییە.
ڤالالاریش ڕێک هەمان ڕۆڵی گێڕا:
- ئەو بە تەنیا دژی سیستەمی کاست (کە تەواو هاوشێوەی دابەشکاریی چینایەتی ئیمپراتۆریەتە کۆنەکان بوو) وەستایەوە.
- هەروەک چۆن زەردەشت قوربانیکردنی خوێناوی ئاژەڵانی لە زاگرۆس قەدەغە کرد و داوای "پەروەردەکردنی زەوی و ژیان"ی کرد، ڤالالاریش قوربانیکردنی لە هیندستان بە تاوان دانا و چێشتخانەی ئاشتیی (خواردنی بێ خوێن) دامەزراند کە تا ئەمڕۆش ئاگرەکەی دەگڕێت.
دەرەنجام: یەکێتیی کۆسمۆلۆجیی نوور
لە کۆتاییدا، دیاردەی ڕامالینگا ڤالالار لە سەدەی نۆزدەی هیندستان و فەلسەفەی ئیشراقی لە ناوچەی زاگرۆس و میزۆپۆتامیا، دوو دیوی یەک ڕاستیی مێژوویین. ئەوان سەلمێنەری ئەوەن کە مرۆڤایەتی لە هەر جوگرافیایەکدا بێت، کاتێک دەگاتە لووتکەی هۆشیاریی باڵا، بە هەمان زمان دەدوێت: زمانی نوور، ڕەحمەت و ئازادی.
ڤالالار سنووری نێوان فیزیک و میستیزمی سڕییەوە، و نیشانی دا کە جەستەی مرۆڤ کاتێک لە کینە، نادادپەروەری، گۆشتخۆری، و خرافات پاک دەبێتەوە، دەتوانێت سنوورەکانی کات و شوێن تێکبشکێنێت. ئەمە دەقاودەق پەیامی کۆنی ئەو ئاگرەیە کە هەزاران ساڵە لە چیاکانی زاگرۆس و لە جەژنی نەورۆز و ئاهەنگە دێرینەکانی کورددا دەدرەوشێتەوە: « تاریکی و ستەم لەناو دەچن، بەڵام نوور هەرگیز ناکوژێتەوە. »
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر