لە نێوان خۆڵەمێشی شەنگال و تیشکی
ئیشراقدا: خوێندنەوەیەکی فەلسەفی بۆ ڕۆمانی "سێبەری ڕووناكی"
بەم زوانە... چیرۆکی ململانێی ئەبەدیی نور و تاریکی
دەکەوێتە بەر دیدی خوێنەران
لە بەشێکی هەژێنەری ڕۆمانی "سێبەری ڕووناكی" (سایە نوور)دا، نووسەر "ئالان عومەرزادە" تەنیا
چیرۆکێکی تراژیدی ناگێڕێتەوە، بەڵکو پانتاییەکی فەلسەفی قووڵ دەخوڵقێنێت کە تێیدا
مێژوو، ئایین و مرۆڤناسی لە ژێر تیشکی فەلسەفەی "ئیشراق"ی شەهابەدینی
سوهرەوەردیدا دووبارە مانا دەکرێنەوە.
١.
مانیفێستۆی ئیمانی نوێ: لە خوداوەندی
دەقەوە بۆ خوداوەندی ژیان
لەم بەشەدا، نووسەر دەستکاری چەمکی کلاسیکیی
"ئیمان" دەکات. کاتێک کچە ڕزگاربووەکانی دەستی داعش دەڵێن: "ئیمانی
ئێمە ئیتر لە ئاییندا نییە"،
ئاماژەیە بۆ گواستنەوەیەکی فەلسەفی لە ئایینی "دامەزراوەیی و فەرمی" (کە
وەک پۆشاکێک بۆ ستەم بەکار هات) بەرەو ئایینێکی "ئەزموونی و ڕۆحی". ئەمە
گەڕانەوەیە بۆ فەلسەفەی وجوودی؛ ئیمان لێرەدا نەک وەک کۆمەڵێک دەق، بەڵکو وەک
"هێزی مانەوە" و "زمزەمەی هیوا" لە ناو جەرگەی تاریکیدا
پێناسە دەکرێتەوە.
٢.
ئامادەیی شێخی ئیشراق: پردی نێوان عیرفان
و شوناس
بوونی "شێخی ئیشراق" (سوهرەوەردی) لە
تەنیشت کچانی ئێزدی لە شەنگال، هێمایەکی فەلسەفیی مەزنە. سوهرەوەردی کە خۆی
فەیلەسوفی "نور"ە، لێرەدا دەبێتە شاهیدی ئەو نورە پەتییەی کە لە ڕۆحی
ژنانی ئێزدیدا ماوەتەوە. ئەم یەکگرتنە نیشان دەدات کە فەلسەفەی ڕاستەقینە لە
کتێبەکاندا نییە، بەڵکو لەو شوێنەدایە کە مرۆڤ تێیدا لە ناو "خۆڵەمێش"دا
خۆی وەک "نور" دەدۆزێتەوە.
٣.
شوناس و مێژووی ڕەگداکوتاو: خۆر وەک
ڕەچەڵەک
نووسەر لە ڕێگەی دیالۆگی نێوان کارەکتەرەکانەوە،
ڕەهەندێکی مێژوویی و ناسیۆنالیستی دەبەخشێتە ڕۆمانەکە. باسکرانی ئایینی ئێزدی وەک
ڕەچەڵەکی دێرینی کوردان و پەیوەندییان بە "ئایینی خۆر"ەوە پێش زەردەشت و
ئیسلام، هەوڵێکە بۆ گەڕاندنەوەی شوناسی سڕاوە. لێرەدا "نور" تەنیا
چەمکێکی فیزیکی نییە، بەڵکو ناسنامەیەکی کولتوورییە کە هەزاران ساڵە کورد لە دەوری
کۆبووەتەوە و هەموو هێرشەکان بۆ سەر ئەم خاکە، وەک هەوڵێک بۆ "قووتدانی نور
لەلایەن سێبەرەکانەوە" وێنا کراون.
٤.
فێمینیزمی ڕۆحی: ژن وەک پارێزەری ڕووناكی
لە دەقەکەدا هاتووە: "نور
لە دڵی ژناندا دەمێنێتەوە، کاتێک پیاوان دەمرن." ئەمە
دیدگایەکی فێمینیستیی قووڵە کە ژن وەک سەرچاوەی بەردەوامیی ژیان و ئایین دەبینێت.
ژنانی ئێزدی لەم ڕۆمانەدا تەنیا "قوربانی" نین، بەڵکو "پێغەمبەرانی
بێدەنگ"ن. ئەوان گوزارشت لەو ئیمانە دەکەن کە لە سروشت و لە هەڵاتنی خۆرەوە
سەرچاوە دەگرێت، نەک لە قازی و کلیل و قفڵەکانی دەسەڵات.
ئەنجام: بۆچی دەبێ چاوەڕێی ئەم ڕۆمانە بین؟
"سێبەری
ڕووناكی" تەنیا
گێڕانەوەی ڕووداوەکانی شەنگال نییە؛ بەڵکو دادگاییەکی فەلسەفیی مێژوویە. ئالان عومەرزادە
بە زمانێکی پاراو و وێنەسازییەکی سیحراوی، خوێنەر دەباتە ناو قووڵایی پرسیارە
بوونییەکان. ئەم ڕۆمانە مژدەی گەڕانەوەی ڕووناكییە لە دوای تاریکترین شەوەکانی
مێژوو.
"سێبەری
ڕووناكی"؛ بەم زوانە لە ژێر چاپ دێتە دەرێ و دەبێتە چرایەک بۆ کتێبخانەی
کوردی.
