ئێستاتیکای ساختەکردن: شێواندنی مێژووی کورد و قەیرانی شوناس لای
دەوڵەت-نەتەوەی تورک
دەستپێک: مێژوو وەک
چەکێکی سیاسی
مێژوو تەنها تۆمارکردنی
ڕووداوەکانی ڕابردوو نییە، بەڵکو لە دیدگای فەلسەفەی سیاسیدا، ئامرازێکە بۆ شەرعییەت
دان بە "هەبوون" لە ئێستادا. دەوڵەت-نەتەوە مۆدێرنەکان، بەتایبەت ئەو دەوڵەتانەی
لەسەر خاکی گەلانی تر وەک "نیشتەجێبووی نوێ" (Settlers) دەرکەوتوون، هەمیشە دوچاری جۆرێک لە "دڵەڕاوکێی مێژوویی" دەبنەوە.
تورکیا، وەک میراتگری ئیمپراتۆریەتی عوسمانی، نموونەیەکی هەرە دیاری ئەم قەیرانەیە.
لێرەدا، شێواندنی مێژووی کورد تەنها هەڵەیەکی تەکنیکی نییە، بەڵکو ستراتیژێکی
"ئۆنتۆلۆژی"یە بۆ سڕینەوەی ڕەسەنایەتی خاوەنماڵ و گۆڕینی داگیرکەر بۆ
"خاوەنی مێژوویی".
١. قەیرانی شوناس: لە ئاسیای ناوەڕاستەوە بۆ ئەنادۆڵ
تورکەکان وەک هێزێکی
کۆچەری لە ئاسیای ناوەڕاستەوە بەرەو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست هاتن. هەرچەندە توانییان لە
ڕێگەی دەسەڵاتی سەربازییەوە گەورەترین ئیمپراتۆریەتی ئیسلامی (عوسمانی) دابمەزرێنن،
بەڵام هەمیشە لە ڕووی "ڕەگ و ڕێساوە" هەستیان بە بێگانەیی کردووە. کاتێک
تورک ئاوڕ لە ڕابردوو دەداتەوە، دەبینێت پێش هاتنی ئەو، کورد، ئەرمەن، یۆنانی و سریانییەکان
خاوەنی شارستانییەت و خاک بوون.
ئەم ڕاستییە دەبێتە
هۆی دروستبوونی "گرێی کەمی"
(Inferiority Complex) لە
هەمبەر مێژوودا. بۆ چارەسەری ئەمەش، تورک پەنا دەباتە بەر "دزینی مێژوو".
دەیانەوێت پاشخانێکی کلتووری و مێژوویی بۆ خۆیان دروست بکەن کە تێیدا نەک وەک داگیرکەر،
بەڵکو وەک "نەوەی ڕەسەنی ئەم خاکە" دەربکەون. ئەمە هەمان ئەو سیاسەتەیە کە
عەرەبەکانی عێراق و سوریا و فارسەکانی ئێران بەرامبەر کورد پەیڕەویان کردووە؛ واتە
هەوڵدان بۆ توانەوەی شوناسی کوردی لەناو شوناسی سەردەستدا.
٢. مێژووی دزراو: نموونەی ئیبن کەسیر و شێواندنی دەق
ئەو بەڵگەیەی پڕۆفیسۆر
د. مستەفا دەمیرچی، مامۆستای مێژوو لە زانکۆی سەلجوق کە لە سۆشیال میدیا و ڤیدیۆکەمان
دیت، ئاماژە بە ساختەکاریەکی بێ وێنە دەکات، ئەم دەسکارییە مێژوییە لوتکەی ئەو چەواشەکارییە
ئەکادیمییە نیشان دەدات کە لە تورکیادا بەڕێوە دەچێت. گۆڕینی وشەی "کورد"
بۆ "تورک" لە وەرگێڕانی کتێبەکەی (ئیبن کەسیر)دا، تەنها خیانەتێکی زانستی
نییە، بەڵکو پرۆسەیەکی "پاکتاوی نەژادیی مێژوویی"یە.
کاتێک دەزگا ئەکادیمییەکانی
دەوڵەت، مێژوونووسێکی گەورەی وەک ئیبن کەسیر سانسۆر دەکەن و ناوی نەتەوەیەک دەسڕنەوە،
دەیانەوێت نەوەکانی داهاتووی تورک و تەنانەت کوردیش وا تێبگەن کە هەرچی دەستکەوت و
ناوبانگ و قارەمانییەتییەک لەم ناوچەیەدا هەبووە، هی تورک بووە. ئەمە هەوڵێکە بۆ شەرعییەت
دان بەو دەسەڵاتە سیاسییەی کە لەسەر بنەمای نکۆڵیکردن لە "ئەویتر" (کورد)
دامەزراوە.
٣. فەلسەفەی سڕینەوە: بۆچی مێژووی کورد دەدزرێت؟
دزینی مێژووی کورد
لەلایەن تورکەوە لەسەر سێ بنەمای فەلسەفی کار دەکات:
یەکەم: سڕینەوەی
بەڵگەی خاوەندارێتی: بە سڕینەوەی ناوی کورد لە دەقە کۆنەکاندا، تورک دەتوانێت ئیدیعای
ئەوە بکات کە کورد "گەلێکی بێ مێژوو" یان "کۆچەری کێوی"ن و هیچ
مافێکی مێژووییان لەسەر خاکەکە نییە.
دووەم: نەتەوەسازیی
دەستکرد: تورک پێویستی بەوەیە قارەمانەکانی ناو مێژووی ئیسلامی و ناوچەیی (وەک سەڵاحەدینی
ئەیوبی و زاناکانی تر) بە هی خۆی ناوزەند بکات تا بتوانێت شوناسێکی شکۆدار بۆ نەتەوەکەی
لە ئەنادۆڵ و کوردستاندا دابتاشێت.
سێیەم: شاردنەوەی
ڕاستی داگیرکاری: کاتێک مێژوو دەگۆڕدرێت، وێنەی "تورکی داگیرکەر" دەگۆڕێت
بۆ "تورکی خاوەنماڵ". ئەمەش وادەکات هەر جۆرە داواکارییەکی کورد بۆ مافی
چارەی خۆنووسین، وەک "یاخیبوونی نامۆکان" وێنا بکرێت.
٤. بەراوردکارییەک لەگەڵ دراوسێکان
ئەم مۆدێلە لە شێواندنی مێژوو، لای فارس و عەرەبیش بوونی هەبووە. لە عێراق و سوریای سەردەمی بەعس، هەوڵدرا مێژووی میزۆپۆتامیا بە تەواوی بکرێتە "عەرەبی". لە ئێرانیشدا، زۆرجار کورد وەک "فارسی ڕەسەن" یان "پاشکۆی کلتووریی ئێران" پێناسە دەکرێن تا مافە نەتەوەییەکانیان لێ زەوت بکرێت. بەڵام تورکیا لەم بوارەدا ڕادیکاڵتر بووە؛ چونکە تورکەکان بە پێچەوانەی فارس و عەرەبەکان، هیچ پەیوەندییەکی ڕەگەزیی دێرینیان بەم ناوچەیەوە نەبووە، بۆیە ناچار بوون "مێژوویەکی تەواو ساختە" (وەک تیۆری مێژووی تورک (rk Tarih Tezi üTدابهێنن کە دەڵێت هەموو شارستانییەتەکانی جیهان ڕەگەکەیان دەچێتەوە سەر تورک!
ئەنجامگیری
وتەکانی د. مستەفا
دەمیرچی، دانپێدانانێکی گرنگە لەناو جەرگەی سیستەمی ئەکادیمیی تورکیاوە کە چۆن دەوڵەت
بە مەبەست مێژوو "پێناسە دەکاتەوە". تورکەکان دەزانن کە ئەگەر مێژوو وەک
خۆی بمێنێتەوە، ئەوا ئەوان تەنها وەک "کۆچەرێکی سەرکەوتوو" دەردەکەون کە
خاکی گەلانی تریان داگیرکردووە. بۆیە، دزینی مێژووی کورد بۆ ئەوان تەنها ئارەزوویەک
نییە، بەڵکو "پێویستییەکی مان و نەمانە" بۆ پاراستنی شوناسی دەوڵەتەکەیان.
لێرەوە ئەرکی توێژەرانی
کورد و ناوەندە ئەکادیمییەکانە کە بە گەڕانەوە بۆ دەقە ڕەسەنەکان (وەک دەقە عەرەبییە
ڕەسەنەکەی ئیبن کەسیر)، ئەم دەمامکە لەسەر ڕووی مێژوونووسیی تورک لاببەن و ڕاستییەکان
بۆ جیهان ئاشکرا بکەن. مێژوو، چەندە بێدەنگ بکرێت، دواجار لە ڕێگەی بەڵگەکانەوە زمان
دەگرێتەوە.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر